7. sınıf Türkçe fiiller konusu; fiilin ne olduğunu, fiil kökü ile gövdesini ve fiillerin anlamca iş, oluş, durum diye üçe ayrılmasını kapsar. Fiil (eylem); iş, oluş, hareket ya da durum bildiren kelimedir. Sonuna “-mek/-mak” eki getirilerek söylenebilir: gelmek, büyümek, uyumak gibi.
Ders özeti PDF: 7. sınıf türkçe fiiller ders özetini PDF olarak indir (3 sayfa: kavram özeti, 5 çözümlü örnek, cevap anahtarlı 10 soruluk test).
Birçok öğrenci cümledeki fiili kolayca bulur. Asıl takıldığı yer, fiilin iş mi, oluş mu, durum mu olduğunu ayırmaktır. Özellikle “koşmak” gibi hareket bildiren fiiller çoğu zaman iş fiili sanılır. Bu yazıda her türü kısa kurallar, günlük hayattan örnekler ve çözümlü sorularla anlatıyoruz. Yazıyı bitirdiğinde tek bir soruyla fiilin türünü rahatça bulabileceksin: “Kim ya da ne etkileniyor?”
Bu Konu Hangi Sınıfta, Hangi Ünitede?
Fiiller, 7. sınıf Türkçe dersinde Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ne göre işlenen dil bilgisi konularındandır. “Dil bilgisi ve anlam bilgisi” başlığı altında yer alır; hangi temada işleneceği ders kitabına göre değişebilir. Fiilleri iyi öğrenmek, kip ve ek fiil gibi konuları da kolaylaştırır.
Bu konuda öğreneceğin beceriler:
- Bir kelimenin fiil olup olmadığını anlamak.
- Fiil kökünü ve fiil gövdesini ayırmak.
- İş, oluş ve durum fiillerini cümle içinde ayırt etmek.
- Basit, türemiş ve birleşik fiili tanımak.
Fiil (Eylem) Nedir?
Fiil; iş, oluş, hareket ya da durum bildiren kelimedir. Bir kelimenin fiil olup olmadığını anlamanın kolay yolu, sonuna “-mek/-mak” eklemektir. “Gelmek, yazmak, büyümek, uyumak” anlamlı olduğu için bunlar fiildir. “Masamak” ya da “güzelmek” diye bir kelime yoktur; bu yüzden “masa” ve “güzel” fiil değildir.
Fiil çoğu zaman cümlenin sonunda yer alır ve cümlenin yargısını taşır. “Ali okula gitti.” cümlesinde yargı “gitti” kelimesindedir. Fiili bulduğunda cümlenin neyi anlattığını da bulmuş olursun.
“7. sınıf fiiller nelerdir?” diye soran birine kısa bir cevap verebilirsin. Fiiller anlamlarına göre iş, oluş ve durum fiilleri diye ayrılır. Yapılarına göre ise basit, türemiş ve birleşik fiiller vardır. Biz en çok anlam özellikleri üzerinde duracağız.
Mantık: “-mek/-mak” testi işe yarar, çünkü Türkçede fiiller bu ekle adlandırılır. Sözlüğü açarsan fiillerin “okumak, koşmak” biçiminde yazıldığını görürsün.
Günlük hayattan: Sabahını düşün. Uyanırsın, yüzünü yıkarsın, kahvaltı edersin, servise binersin. Yaptığın her şeyi anlatan bu kelimeler fiildir.
Fiil Kökü ve Gövdesi Nedir?
Fiil kökü, bir fiilin parçalanamayan en yalın ve anlamlı hâlidir. Basit bir fiilden “-mek/-mak” ekini atınca kökü bulursun. “Gel-mek” fiilinin kökü “gel”, “oku-mak” fiilinin kökü “oku” olur.
Fiil gövdesi ise bir köke yapım eki getirilerek türetilen yeni fiildir. “Taş” bir isimdir. Sonuna “-la” eki gelince “taşla-” fiil gövdesi oluşur. Aynı şekilde “su” isminden “sula-”, “temiz” kelimesinden “temizle-” gövdesi türer.
Kök yapım eki almamıştır; gövde, köke yapım eki eklenerek oluşur.
Kural: Türemiş bir fiilde “-mek/-mak” ekini atınca kalan kısım kök değil, gövdedir. “Taşlamak” fiilinden eki atarsan “taşla” kalır. Bu bir gövdedir, çünkü içinde “taş” kökü ve “-la” yapım eki vardır.
Fiil kökü ve gövdesi arasındaki farkı bir ağaca benzetebilirsin. Kök toprağın altındaki ilk parçadır. Gövde ise kökün üzerinde büyür. Gövdenin içinde her zaman bir kök vardır; ama kökün içinde gövde olmaz.
Dikkat: Gövdenin kökü her zaman bir fiil değildir. “Taşla-” gövdesinin kökü olan “taş” bir isimdir. Fiil, bu isme “-la” eki gelince oluşur.
Fiillerin Anlam Özellikleri: İş Oluş Durum Fiilleri Nelerdir?
Fiiller anlamlarına göre üçe ayrılır: iş fiilleri, oluş fiilleri ve durum fiilleri. “Fiil çeşitleri nelerdir?” sorusunda okulda en çok üzerinde durulan ayrım budur. Ayrımı yaparken fiile tek başına değil, cümledeki anlamına bak.
İş Fiili Nedir?
İş fiili, öznenin bir işi yaptığı ve bu işten bir nesnenin etkilendiği fiildir. İş fiiline “neyi?” ya da “kimi?” sorusu sorulabilir. “Elif kitabı okudu.” cümlesinde “Neyi okudu?” sorusunun cevabı “kitabı” olur. Okumak, yazmak, kırmak, silmek, yıkamak ve açmak iş fiilidir.
Kural: Fiilin başına “onu” getir. “Onu okudu, onu kırdı, onu açtı” anlamlıysa fiil iş fiilidir. Nesne cümlede yazılmasa bile bu test çalışır. “Ali okudu.” cümlesinde de “onu okudu” diyebilirsin.
Oluş Fiili Nedir?
Oluş fiili, öznenin isteği ya da çabası olmadan zamanla kendiliğinden gerçekleşen bir değişimi anlatır. Bu değişim bir anda değil, yavaş yavaş olur. Büyümek, solmak, sararmak, ağarmak, acıkmak ve yaşlanmak oluş fiilidir.
Oluş fiilleri nesne almaz. “Onu büyüdü” ya da “onu soldu” denmez. Bu yüzden şu soruyu sor: Bir değişim var mı ve bu değişim kendiliğinden mi oluyor?
Günlük hayattan: Mutfakta bu farkı kolayca görürsün. “Annem yemeği pişirdi.” cümlesinde anne bir iş yapar, yemek etkilenir; bu iş fiilidir. “Yemek pişti.” cümlesinde ise yemek kendi kendine hâl değiştirir; bu oluş fiilidir.
Durum Fiili Nedir?
Durum fiili, öznenin dışa bir etkisi olmadan içinde bulunduğu hâli anlatır. Özne bir nesneyi etkilemez. Kendisinde de zamanla bir değişim olmaz. Uyumak, oturmak, yatmak, gülmek, ağlamak, koşmak ve yürümek durum fiilidir.
Durum fiilleri de nesne almaz. “Bebek uyuyor.” cümlesinde “onu uyuyor” denmez; bebek yalnızca bir hâlde bulunur. “Koşmak, yürümek” gibi hareket bildiren fiiller de bu gruptadır. Özne hareket etse bile başka bir şeyi etkilemez.
“Kim ya da Ne Etkileniyor?” Sorusuyla Nasıl Ayırt Edilir?
Üç türü ayırmak için sırayla iki soru sor. Önce: Fiilden etkilenen bir nesne var mı? Varsa fiil iş fiilidir. Yoksa ikinci soruya geç: Zamanla kendiliğinden bir değişim var mı? Varsa oluş fiili, yoksa durum fiilidir.
İki soruluk karar şeması: önce nesneye, sonra değişime bak.
Aşağıdaki iş oluş durum fiilleri tablosu, üç türü yan yana gösteriyor. Sınavdan önce hızlı tekrar için bu tabloyu kullanabilirsin.
| Tür | Tanım | Örnek fiil | Örnek cümle |
|---|---|---|---|
| İş fiili | Özne bir iş yapar, bir nesne etkilenir; “onu” denebilir. | okumak, kırmak, silmek | Elif kitabı okudu. |
| Oluş fiili | Zamanla kendiliğinden bir değişim olur; nesne almaz. | büyümek, solmak, sararmak | Yapraklar sarardı. |
| Durum fiili | Özne bir hâlde bulunur; nesne ve değişim yoktur. | uyumak, oturmak, koşmak | Bebek uyuyor. |
Basit, Türemiş ve Birleşik Fiil Nedir?
Fiiller yapılarına göre de üçe ayrılır. Basit fiil, yapım eki almamış tek bir kökten oluşur: gelmek, okumak, sevmek. Türemiş fiil, köke yapım eki getirilerek oluşur: taşlamak, sulamak, temizlemek. Birleşik fiil ise iki kelimenin birleşmesiyle oluşur: yardım etmek, hasta olmak, yapıvermek.
Birleşik fiillerin türleri ve yazımı ayrı bir konudur. Detaylı anlatım için birleşik fiil nedir, türleri ve yazımı yazısına bakabilirsin. Kurallı birleşik fiillerin türlerini ise kurallı birleşik fiiller yazısında örneklerle bulursun.
Günlük hayattan: Arkadaşına “Ödevde bana yardım eder misin?” diye yazdığında birleşik fiil kullanırsın. “Yardım” ve “etmek” birlikte tek bir iş anlatır.
Fiiller Nasıl Kipe Girer?
Fiiller cümlede çıplak kök hâlinde kalmaz; kip ve kişi eki alarak çekimlenir. Kip eki, işin zamanını ya da bir dilek anlamını gösterir: geldi, geliyor, gelecek, gelmeli. Haber ve dilek kiplerinin ayrıntısı ayrı bir konuda işlenir.
Fiillerde Şahıs (Kişi) Ekleri
Kişi eki, işi kimin yaptığını gösterir ve genellikle kip ekinden sonra gelir. “Gel-di-m” kelimesinde “-di” kip eki, “-m” ise birinci tekil kişi ekidir. Üçüncü tekil kişide ek görünmez: “O geldi.”
- Tekil: geldim (ben), geldin (sen), geldi (o)
- Çoğul: geldik (biz), geldiniz (siz), geldiler (onlar)
Fiiller Konusunda Sık Yapılan Hatalar
- Her hareket bildiren fiili iş fiili sanmak: “Koştu.” fiilinde etkilenen bir nesne yoktur. “Onu koştu” denmez; bu bir durum fiilidir.
- Nesne yazılmadı diye iş fiilini atlamak: “Ali yazıyor.” cümlesinde nesne görünmez. Ama “onu yazıyor” denebilir; fiil yine iş fiilidir.
- Oluş ile durumu karıştırmak: “Uyumak” bir değişim anlatmaz, durum fiilidir. “Büyümek” ise zamanla değişim anlatır, oluş fiilidir.
- Fiil kökünü fiil gövdesiyle karıştırmak: “Taşla-” gövdedir, çünkü “taş” isminden türemiştir. “Gel-” ise yapım eki almamış bir köktür.
- Birleşik fiil ile türemiş fiili karıştırmak: “Yardımlaşmak”, “yardım” ismine yapım eki gelerek türemiştir. “Yardım etmek” ise isimle yardımcı fiilin birleşmesidir, birleşik fiildir.
Üç yaygın hata ve doğru hâlleri.
Fiiller Çözümlü Örnekler
Her soruda aynı sırayı izle. Önce fiili bul. Sonra “onu” testini yap. Nesne yoksa değişim olup olmadığına bak.
Örnek 1: Oluş Fiili
“Bahçedeki elmalar yavaş yavaş kızardı.” cümlesindeki “kızardı” fiili hangi anlam özelliğini taşır? A) İş fiili B) Oluş fiili C) Durum fiili D) Birleşik fiil
Çözüm: “Onu kızardı” denmez; etkilenen bir nesne yok. Elmalar bir iş yapmıyor, zamanla kendiliğinden renk değiştiriyor. Bu bir değişimdir. Cevap B, oluş fiili.
Örnek 2: İş Fiili
“Ayşe mektubu zarfa koydu.” cümlesindeki fiilin türü nedir?
Çözüm: Fiil “koydu” kelimesidir. “Neyi koydu?” sorusunun cevabı “mektubu” olur. Mektup bu işten etkileniyor. Bu yüzden “koymak” iş fiilidir.
Örnek 3: Durum Fiili
“Dedem akşamları balkonda oturur.” cümlesindeki fiilin türü nedir?
Çözüm: “Onu oturur” denmez; nesne yok. Dedende zamanla bir değişim de olmuyor. Dedem yalnızca bir hâlde bulunuyor. Bu yüzden “oturmak” durum fiilidir.
Örnek 4: Kök ve Gövde
“Bahçıvan çiçekleri suladı.” cümlesindeki fiilin kökü ve gövdesi nedir?
Çözüm: Fiilin mastar hâli “sulamak” olur. Eki atınca “sula” kalır; bu gövdedir. “Sula” kelimesi “su” ismine “-la” yapım eki gelerek oluşmuştur. Kök “su”, gövde “sula-” olur. Fiil “neyi suladı?” sorusuna cevap verdiği için iş fiilidir.
7. Sınıf Türkçe Fiiller Hızlı Özet
Aşağıdaki maddeler, fiiller konu anlatımı boyunca öğrendiklerini toplar.
- Fiil; iş, oluş, hareket ya da durum bildirir ve “-mek/-mak” ekiyle söylenir.
- Kök yapım eki almamıştır; gövde, köke yapım eki eklenerek oluşur.
- İş fiili nesne alır; başına “onu” getirilebilir.
- Oluş fiili zamanla kendiliğinden bir değişim anlatır; nesne almaz.
- Durum fiili öznenin içinde bulunduğu hâli anlatır; nesne ve değişim yoktur.
- “Koşmak, yürümek, gülmek” hareket bildirse de durum fiilidir.
- Fiiller kip ve kişi ekleriyle çekimlenir: gel-di-m.
Fiiller Mini Test
Bu kısa 7. sınıf Türkçe fiiller testi, anlattığımız her bölümü birer soruyla yokluyor. Önce kendin çöz, sonra cevap anahtarına bak.
- “Annem çamaşırları yıkadı.” cümlesindeki fiil hangi anlam özelliğini taşır? A) İş fiili B) Oluş fiili C) Durum fiili D) Birleşik fiil
- “Kışın günler erken kararır.” cümlesindeki fiil hangi anlam özelliğini taşır? A) İş fiili B) Oluş fiili C) Durum fiili D) Birleşik fiil
- “Bebek beşikte mışıl mışıl uyuyor.” cümlesindeki fiil hangi anlam özelliğini taşır? A) İş fiili B) Oluş fiili C) Durum fiili D) Birleşik fiil
- Aşağıdakilerden hangisi türemiş bir fiildir? A) gelmek B) sulamak C) okumak D) yazmak
- Hangi cümlede oluş fiili vardır? A) Ali topu attı. B) Kedi koltukta yatıyor. C) Öğretmen tahtayı sildi. D) Dedemin saçları ağardı.
Cevap Anahtarı
- A. “Neyi yıkadı?” sorusunun cevabı “çamaşırları” olur; nesne etkileniyor.
- B. Günlerin kararması zamanla kendiliğinden olan bir değişimdir.
- C. Bebek bir hâlde bulunuyor; nesne de değişim de yok.
- B. “Sula-” gövdesi, “su” ismine “-la” yapım eki gelerek oluşmuştur.
- D. Saçların ağarması zamanla kendiliğinden olan bir değişimdir; öteki fiiller iş ya da durum fiilidir.
Takıldığın yer olursa soru çözümü ile pekiştir: Fiiller sorularıyla pratik yap. Bu fiiller konu anlatımından sonra haber ve dilek kiplerine geçebilirsin.
7. Sınıf Türkçe Fiiller PDF: Konu Özeti ve Test
7. sınıf Türkçe fiiller test PDF dosyası, konuyu sınavdan önce hızlıca tekrar etmen için hazırlanmış ders notlarıdır. İlk sayfada fiil kökü ve gövdesi özeti, iş oluş durum fiilleri karşılaştırma tablosu ve “Kim ya da ne etkileniyor?” karar kuralı var. İkinci sayfada 5 çözümlü örnek yer alır. Son sayfadaki 10 soruluk test, iş, oluş ve durum fiillerini ve kök-gövde ayrımını yoklar. Yazdırıp çözebilir, cevap anahtarından kontrol edebilirsin. 7. sınıf Türkçe fiiller konu anlatımı PDF özetini indir; üyelik gerekmez.
