Kurallı birleşik fiil, bir fiilin başka bir fiile -ebilmek, -ivermek, -edurmak, -eyazmak gibi belirli eklerle bağlanarak oluşturduğu ve her zaman bitişik yazılan birleşik fiil türüdür. Yeterlilik, tezlik, sürerlik ve yaklaşma olmak üzere dört alt türü vardır. Anlamca kaynaşmış birleşik fiillerden farkı, kurallı birleşik fiillerin belirli eklerle, düzenli bir kalıpla kurulmasıdır.
Türkçede fiiller her zaman tek bir sözcükten oluşmaz. Bazen iki fiil, bazen bir isimle bir fiil bir araya gelerek yeni bir eylem anlatır. İşte bu yapılara birleşik fiil denir. Bu yazıda özellikle kurallı birleşik fiiller konusunu; türlerini, eklerini ve bol örnekle nasıl ayırt edileceğini adım adım öğreneceksin. Yazının sonunda mini testle kendini de deneyebilirsin.
Güncelleme: Ekim 2026
Birleşik fiil, birden fazla sözcüğün birleşerek tek bir eylemi karşılamasıyla oluşan fiildir. Yani cümlede yüklem görevini tek bir sözcük değil, kaynaşmış bir sözcük grubu üstlenir.
Görüldüğü gibi her üç cümlede de eylem, tek sözcükle değil bir birleşik yapı ile anlatılıyor. Ancak bu üç birleşik fiil örneği, üç farklı gruba aittir.
Fiilin ne olduğunu baştan tazelemek istersen önce 7. sınıf fiiller konu anlatımına bakabilirsin.
Birleşik fiillerin bir bölümü etmek, olmak, kılmak gibi yardımcı fiillerle kurulur. Bir bölümü ise iki fiilin belirli eklerle birleşmesinden oluşur; asıl konumuz olan kurallı birleşik fiiller bu ikinci gruptadır.
Kurallı birleşik fiil, iki fiilin belirli eklerle birleşerek kaynaşmasıyla oluşan fiildir. “Kurallı birleşik fiiller nedir?” sorusunun en kısa cevabı şudur: Bir fiile -ebilmek, -ivermek, -edurmak veya -eyazmak yapılarından biri getirilerek kurulan fiillerdir. Bu fiiller her zaman bitişik yazılır ve kip ile kişi eklerini sondaki fiil alır. Dilbilgisinde “fiil” ile “eylem” aynı kavramı anlatır; bu yüzden “kurallı birleşik eylem” diye arasan da cevap değişmez.
İpucu: Kurallı birleşik fiillerde iki fiil arasına giren ünlü (a/e) bir kaynaştırma görevi görür: koş-a-bilmek, bak-ı-vermek, düş-e-yazmak. |
“Kurallı birleşik fiiller nelerdir?” sorusunun cevabı dört başlıkta toplanır. Bu dört tür, sınavlarda en sık sorulan dil bilgisi konularından biridir:
Fiile -ebilmek / -abilmek getirilerek yapılır; gücü yetme, olasılık veya izin anlamı katar.
Fiile -ivermek getirilerek yapılır; işin çabucak, ansızın yapıldığını anlatır.
Fiile -edurmak, -egelmek, -ekalmak getirilerek yapılır; işin devam ettiğini anlatır.
Fiile -eyazmak getirilerek yapılır; işin gerçekleşmesine çok yaklaşıldığını ama gerçekleşmediğini anlatır.

Dört türü tek tabloda görmek, ek ile anlam ilişkisini akılda tutmayı kolaylaştırır:
| Tür | Ek | Anlam | Örnek |
|---|---|---|---|
| Yeterlilik fiili | -ebilmek / -abilmek | Gücü yetme, olasılık, izin | okuyabilmek |
| Tezlik fiili | -ivermek | Çabucak, ansızın yapma | gelivermek |
| Sürerlik fiili | -edurmak / -egelmek / -ekalmak | Süreklilik, devam etme | süregelmek |
| Yaklaşma fiili | -eyazmak | Gerçekleşmeye çok yaklaşma, gerçekleşmeme | düşeyazmak |
Yeterlilik fiili cümleye üç farklı anlam katabilir: gücü yetme (Bu çantayı kaldırabilirim), olasılık (Akşam yağmur yağabilir) ve izin (Dışarı çıkabilirsin).
Fiilin içinde “bil-” fiilini ara. Olumsuzu ise farklı kurulur: gelebilmek → gelememek. Olumsuz biçimde “bil-” düşer ama yapı yine yeterlilik fiilidir.
Evet, “-ebilmek” ile kurulan fiil kurallı birleşik fiildir. “Ebilmek nedir?” diye soruyorsan cevap şu: tek başına bir sözcük değil, bir fiile eklenerek yeterlilik anlamı katan yapıdır. “Gör-e-bilmek” ve “yaz-a-bilmek” örneklerinde fiile önce a/e ünlüsü, sonra “bilmek” gelir.
Hatırlatma: Bu yapılar ayrı yazılmaz. “E bilmek” ya da “e yazmak” diye ayırma; “görebilmek” ve “düşeyazmak” biçiminde bitişik yaz. Nedeni şu: iki fiil tek bir eylemi anlatacak kadar kaynaşmıştır.
Tezlik fiili, eylemin beklenmedik biçimde, çabucak yapıldığını gösterir. Bazen “önemsemeden yapma” anlamı da katar.
Fiil + ı/i/u/ü + vermek biçiminde kurulur: yaz-ı-vermek, gel-i-vermek, koş-u-vermek.
Sürerlik fiili, eylemin bir süredir devam ettiğini veya süreceğini anlatır.
Üç farklı fiille kurulabilir: durmak (bakadurmak), gelmek (süregelmek), kalmak (bakakalmak). “Bakakalmak” gibi örneklerde şaşkınlıkla donup kalma anlamı öne çıkar.
Yaklaşma fiili, eylemin neredeyse gerçekleşecekken gerçekleşmediğini anlatır. Türkçede en az kullanılan kurallı birleşik fiil türüdür; bu yüzden sınavlarda ayırt edici bir sorudur.
Fiil + a/e + yazmak biçiminde kurulur: düş-e-yazmak, öl-e-yazmak.
Dikkat: Yaklaşma fiilinde iş gerçekleşmez. “Düşeyazdı” diyen biri düşmemiştir; düşmenin eşiğinden dönmüştür. |
Bu grupta sözcüklerden en az biri gerçek anlamından uzaklaşır ve sözcükler yeni bir anlam etrafında kaynaşır. Deyimlerin büyük bölümü anlamca kaynaşmış birleşik fiildir.
“Göz atmak” ifadesinde göz gerçekten bir yere atılmaz; “kısaca incelemek” anlamı doğar. Sözcüklerin tek tek anlamlarından farklı, yepyeni bir anlam ortaya çıkar.
Anlamca kaynaşmış birleşik fiil örneklerinin çoğunda mecaz anlam vardır. Sözcüklerin mecazlaşması, yapının kaynaşmasının en güçlü işaretidir.

“Yardımcı eylemle kurulan birleşik fiiller nelerdir?” diye soruyorsan cevap kısadır: İsim soylu bir sözcüğün etmek, olmak, kılmak yardımcı fiilleriyle birleşmesiyle oluşur. Kurallı birleşik fiillerden farkı, burada belirli bir ek değil, ayrı bir yardımcı fiil kullanılmasıdır.
Yazım kuralı: Birleşme sırasında ses düşmesi ya da ses türemesi olursa bitişik yazılır: sabretmek, kaybolmak, hissetmek, affetmek. |
Her türden bol kurallı birleşik fiil örneği görmek, soru çözerken hız kazandırır:
Soru çözerken şu üç adımı sırayla uygula:
Fiilde -ebil, -iver, -edur, -egel, -ekal, -eyaz yapılarından biri varsa fiil kurallı birleşik fiildir.
Sözcükler gerçek anlamından uzaklaşmışsa yapı anlamca kaynaşmış demektir.
İsim + etmek / olmak / kılmak görüyorsan yardımcı fiille kurulmuş birleşik fiil vardır.
Hayır. “Gelmiş olmak” gibi bazı yapılar fiilin birleşik zamanlı çekimiyle karışabilir; birleşik fiil için sözcüklerin kaynaşması gerekir.
Hayır. “Olmak” fiili tek başına asıl fiil olarak da kullanılabilir: “Toplantı salonda oldu.” cümlesinde birleşik fiil yoktur.
Evet. Kip ve kişi eklerini sondaki fiil alır: çözebil-ir-im, bakıver-di-k.
Evet. Zaten bu yapıların büyük bölümü mecazlaşma yoluyla oluşur ve çoğu deyimdir.
Hayır. Dil bilgisinde bu adla bir terim yoktur; aradığın konu büyük olasılıkla kurallı birleşik fiildir. “Kurallı cümle” yüklemi sonda olan cümledir, “birleşik cümle” ise birden fazla yargı taşıyan cümledir. Bunlar cümle türleridir; kurallı birleşik fiil ise fiilin yapısıyla ilgilidir ve cümlede çoğunlukla yüklem olur.
“Çocuk merdivenden düşeyazdı.” cümlesindeki birleşik fiilin türü nedir? → -eyazmak yapısı olduğu için yaklaşma fiilidir.
“Uyuyakalmışım.” fiilindeki birleşik yapıyı kuran ek hangisidir? → -akalmak (sürerlik).
“Bu işe epey kafa yorduk.” cümlesindeki fiilin özelliği nedir? → “kafa” ve “yormak” gerçek anlamından uzaklaştığı için anlamca kaynaşmış birleşik fiildir.
1) “Bu problemi kolayca çözebilirsin.” cümlesindeki birleşik fiilin türü nedir?
Çözüm: -ebilmek yapısı → yeterlilik fiili. (İzin/gücü yetme anlamı var.)
2) “Mektubu okuyunca ağlayıverdi.” cümlesindeki fiil hangi anlamı taşır?
Çözüm: -ivermek yapısı → tezlik fiili; eylemin ansızın yapıldığını anlatır.
3) “Manzara karşısında bakakaldık.” cümlesindeki birleşik fiilin türünü yazınız.
Çözüm: -akalmak yapısı → sürerlik fiili; şaşkınlıkla donup kalma anlamı vardır.
4) “Sunuma başlamadan notlarıma göz attım.” cümlesindeki fiil kurallı birleşik fiil midir?
Çözüm: Hayır. Belirli bir ek yoktur; “göz” gerçek anlamından uzaklaşmıştır → anlamca kaynaşmış birleşik fiil.
5) “Arkadaşları ona hemen yardım etti.” cümlesindeki birleşik fiil nasıl kurulmuştur?
Çözüm: İsim (yardım) + yardımcı fiil (etmek) → yardımcı fiille kurulan birleşik fiil.
Tahta ile çalış: Kurallı birleşik fiiller gibi dil bilgisi konularını konu anlatımı, örnek sorular ve yapay zekâ destekli soru çözümüyle pekiştirmek için tahtaapp.com'u ziyaret et. |
Çözemediğin soruların fotoğrafını Tahta'nın soru çözme uygulaması ile öğretmenlere gönderebilirsin.
İki fiilin -ebilmek, -ivermek, -edurmak, -eyazmak gibi belirli yapılarla birleşmesiyle oluşan, bitişik yazılan fiildir.
Yeterlilik, tezlik, sürerlik ve yaklaşma fiili olmak üzere dört türü vardır.
-ebilmek ile kurulan; gücü yetme, olasılık veya izin anlamı katan fiildir.
-ivermek ile kurulan; işin çabucak yapıldığını anlatan fiildir.
-edurmak, -egelmek, -ekalmak ile kurulan; işin sürdüğünü anlatan fiildir.
-eyazmak ile kurulan; işin gerçekleşmesine çok yaklaşıldığını anlatan fiildir.
Sözcüklerin gerçek anlamından uzaklaşarak yeni bir anlamda kaynaştığı fiildir; göz atmak, kulak vermek gibi.
Önce belirli ekler aranır, sonra anlam değişimi kontrol edilir, en son yardımcı fiil olup olmadığına bakılır.
İsim soylu sözcüklerin etmek, olmak, kılmak fiilleriyle birleşmesiyle kurulan fiillerdir.
okuyabilmek, gelivermek, süregelmek, bakakalmak, düşeyazmak, uyuyakalmak.