Kurallı Birleşik Fiiller Nelerdir? Türleri ve Örnekleri


Yayın: Güncelleme: Yazar: Tahta Editör Ekibi Dersler Türkçe 7. Sınıf

Kurallı birleşik fiil, bir fiilin başka bir fiile -ebilmek, -ivermek, -edurmak, -eyazmak gibi belirli eklerle bağlanarak oluşturduğu ve her zaman bitişik yazılan birleşik fiil türüdür. Yeterlilik, tezlik, sürerlik ve yaklaşma olmak üzere dört alt türü vardır. Anlamca kaynaşmış birleşik fiillerden farkı, kurallı birleşik fiillerin belirli eklerle, düzenli bir kalıpla kurulmasıdır.

Türkçede fiiller her zaman tek bir sözcükten oluşmaz. Bazen iki fiil, bazen bir isimle bir fiil bir araya gelerek yeni bir eylem anlatır. İşte bu yapılara birleşik fiil denir. Bu yazıda özellikle kurallı birleşik fiiller konusunu; türlerini, eklerini ve bol örnekle nasıl ayırt edileceğini adım adım öğreneceksin. Yazının sonunda mini testle kendini de deneyebilirsin.

Güncelleme: Ekim 2026

Birleşik Fiil Nedir?

Birleşik fiil, birden fazla sözcüğün birleşerek tek bir eylemi karşılamasıyla oluşan fiildir. Yani cümlede yüklem görevini tek bir sözcük değil, kaynaşmış bir sözcük grubu üstlenir.

Basit örnekler

  • Bu kitabı iki günde okuyabilirim.  →  okuyabilmek
  • Sorulara şöyle bir göz attı.  →  göz atmak
  • Arkadaşına yardım etti.  →  yardım etmek

Görüldüğü gibi her üç cümlede de eylem, tek sözcükle değil bir birleşik yapı ile anlatılıyor. Ancak bu üç birleşik fiil örneği, üç farklı gruba aittir.

Fiilin ne olduğunu baştan tazelemek istersen önce 7. sınıf fiiller konu anlatımına bakabilirsin.

Yardımcı fiil kullanımı

Birleşik fiillerin bir bölümü etmek, olmak, kılmak gibi yardımcı fiillerle kurulur. Bir bölümü ise iki fiilin belirli eklerle birleşmesinden oluşur; asıl konumuz olan kurallı birleşik fiiller bu ikinci gruptadır.
Yardımcı fiil kullanımı – Kurallı Birleşik Fiiller Nelerdir? Türleri ve Örnekleri

 

Kurallı Birleşik Fiil Nedir?

Kurallı birleşik fiil, iki fiilin belirli eklerle birleşerek kaynaşmasıyla oluşan fiildir. “Kurallı birleşik fiiller nedir?” sorusunun en kısa cevabı şudur: Bir fiile -ebilmek, -ivermek, -edurmak veya -eyazmak yapılarından biri getirilerek kurulan fiillerdir. Bu fiiller her zaman bitişik yazılır ve kip ile kişi eklerini sondaki fiil alır. Dilbilgisinde “fiil” ile “eylem” aynı kavramı anlatır; bu yüzden “kurallı birleşik eylem” diye arasan da cevap değişmez.

İpucu: Kurallı birleşik fiillerde iki fiil arasına giren ünlü (a/e) bir kaynaştırma görevi görür: koş-a-bilmek, bak-ı-vermek, düş-e-yazmak.

 

Kurallı Birleşik Fiiller Nelerdir?

“Kurallı birleşik fiiller nelerdir?” sorusunun cevabı dört başlıkta toplanır. Bu dört tür, sınavlarda en sık sorulan dil bilgisi konularından biridir:

Yeterlilik fiili

Fiile -ebilmek / -abilmek getirilerek yapılır; gücü yetme, olasılık veya izin anlamı katar.

Tezlik fiili

Fiile -ivermek getirilerek yapılır; işin çabucak, ansızın yapıldığını anlatır.

Sürerlik fiili

Fiile -edurmak, -egelmek, -ekalmak getirilerek yapılır; işin devam ettiğini anlatır.

Yaklaşma fiili

Fiile -eyazmak getirilerek yapılır; işin gerçekleşmesine çok yaklaşıldığını ama gerçekleşmediğini anlatır.


Yaklaşma fiili – Kurallı Birleşik Fiiller Nelerdir? Türleri ve Örnekleri

Kurallı Birleşik Fiil Türleri ve Örnekleri (Karşılaştırma Tablosu)

Dört türü tek tabloda görmek, ek ile anlam ilişkisini akılda tutmayı kolaylaştırır:

TürEkAnlamÖrnek
Yeterlilik fiili-ebilmek / -abilmekGücü yetme, olasılık, izinokuyabilmek
Tezlik fiili-ivermekÇabucak, ansızın yapmagelivermek
Sürerlik fiili-edurmak / -egelmek / -ekalmakSüreklilik, devam etmesüregelmek
Yaklaşma fiili-eyazmakGerçekleşmeye çok yaklaşma, gerçekleşmemedüşeyazmak

 

Yeterlilik Fiili

“-ebilmek” anlamı

Yeterlilik fiili cümleye üç farklı anlam katabilir: gücü yetme (Bu çantayı kaldırabilirim), olasılık (Akşam yağmur yağabilir) ve izin (Dışarı çıkabilirsin).

Nasıl bulunur?

Fiilin içinde “bil-” fiilini ara. Olumsuzu ise farklı kurulur: gelebilmek → gelememek. Olumsuz biçimde “bil-” düşer ama yapı yine yeterlilik fiilidir.

Örnek cümleler

  • Bu soruyu herkes çözebilir.
  • Yarın size uğrayabilirim.
  • Hava soğursa maç ertelenebilir.

Ebilmek Ne Eki Alır? Kurallı Birleşik Fiil mi?

Evet, “-ebilmek” ile kurulan fiil kurallı birleşik fiildir. “Ebilmek nedir?” diye soruyorsan cevap şu: tek başına bir sözcük değil, bir fiile eklenerek yeterlilik anlamı katan yapıdır. “Gör-e-bilmek” ve “yaz-a-bilmek” örneklerinde fiile önce a/e ünlüsü, sonra “bilmek” gelir.

Hatırlatma: Bu yapılar ayrı yazılmaz. “E bilmek” ya da “e yazmak” diye ayırma; “görebilmek” ve “düşeyazmak” biçiminde bitişik yaz. Nedeni şu: iki fiil tek bir eylemi anlatacak kadar kaynaşmıştır.

Tezlik Fiili

Tezlik fiili nedir?

Tezlik fiili, eylemin beklenmedik biçimde, çabucak yapıldığını gösterir. Bazen “önemsemeden yapma” anlamı da katar.

“-ivermek” yapısı

Fiil + ı/i/u/ü + vermek biçiminde kurulur: yaz-ı-vermek, gel-i-vermek, koş-u-vermek.

Örnek cümleler

  • Sorunun cevabını hemen buluverdi.
  • Kapıyı açıver, ellerim dolu.
  • Haberi duyunca eve koşuverdik.

Sürerlik Fiili

Sürerlik fiili nedir?

Sürerlik fiili, eylemin bir süredir devam ettiğini veya süreceğini anlatır.

“-edurmak / -egelmek” yapıları

Üç farklı fiille kurulabilir: durmak (bakadurmak), gelmek (süregelmek), kalmak (bakakalmak). “Bakakalmak” gibi örneklerde şaşkınlıkla donup kalma anlamı öne çıkar.

Örnek cümleler

  • Siz gidedurun, ben yetişirim.
  • Bu gelenek yüzyıllardır süregelmiştir.
  • Ardından şaşkınlıkla bakakaldık.

Yaklaşma Fiili

Yaklaşan durum anlamı

Yaklaşma fiili, eylemin neredeyse gerçekleşecekken gerçekleşmediğini anlatır. Türkçede en az kullanılan kurallı birleşik fiil türüdür; bu yüzden sınavlarda ayırt edici bir sorudur.

“-eyazmak” yapısı

Fiil + a/e + yazmak biçiminde kurulur: düş-e-yazmak, öl-e-yazmak.

Örnek cümleler

  • Merdivenden inerken düşeyazdım.
  • Korkudan öleyazdı.

Dikkat: Yaklaşma fiilinde iş gerçekleşmez. “Düşeyazdı” diyen biri düşmemiştir; düşmenin eşiğinden dönmüştür.

 

Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller

Bu grupta sözcüklerden en az biri gerçek anlamından uzaklaşır ve sözcükler yeni bir anlam etrafında kaynaşır. Deyimlerin büyük bölümü anlamca kaynaşmış birleşik fiildir.

Anlam değişmesi nedir?

“Göz atmak” ifadesinde göz gerçekten bir yere atılmaz; “kısaca incelemek” anlamı doğar. Sözcüklerin tek tek anlamlarından farklı, yepyeni bir anlam ortaya çıkar.

Mecazlaşma ilişkisi

Anlamca kaynaşmış birleşik fiil örneklerinin çoğunda mecaz anlam vardır. Sözcüklerin mecazlaşması, yapının kaynaşmasının en güçlü işaretidir.

Örnekler

  • göz atmak → kısaca incelemek
  • kulak vermek → dikkatle dinlemek
  • kafa yormak → bir konu üzerinde çok düşünmek

Örnekler – Kurallı Birleşik Fiiller Nelerdir? Türleri ve Örnekleri

 

Yardımcı Fiille Kurulan Birleşik Fiiller

“Yardımcı eylemle kurulan birleşik fiiller nelerdir?” diye soruyorsan cevap kısadır: İsim soylu bir sözcüğün etmek, olmak, kılmak yardımcı fiilleriyle birleşmesiyle oluşur. Kurallı birleşik fiillerden farkı, burada belirli bir ek değil, ayrı bir yardımcı fiil kullanılmasıdır.

Etmek

  • yardım etmek, teşekkür etmek, kabul etmek

Olmak

  • mutlu olmak, pişman olmak, kaybolmak

Kılmak

  • namaz kılmak, mecbur kılmak

Yazım kuralı: Birleşme sırasında ses düşmesi ya da ses türemesi olursa bitişik yazılır: sabretmek, kaybolmak, hissetmek, affetmek.

 

Kurallı Birleşik Fiil Örnekleri

Her türden bol kurallı birleşik fiil örneği görmek, soru çözerken hız kazandırır:

Yeterlilik örnekleri

  • okuyabilmek · gelebilmek · başarabilmek · anlatabilmek

Tezlik örnekleri

  • yazıvermek · geliverme​k · bakıvermek · söyleyivermek

Sürerlik örnekleri

  • gidedurmak · süregelmek · bakakalmak · uyuyakalmak

Yaklaşma örnekleri

  • düşeyazmak · öleyazmak

Birleşik Fiiller Nasıl Ayırt Edilir?

Soru çözerken şu üç adımı sırayla uygula:

Ekleri bulma

Fiilde -ebil, -iver, -edur, -egel, -ekal, -eyaz yapılarından biri varsa fiil kurallı birleşik fiildir.

Anlam değişimine dikkat etme

Sözcükler gerçek anlamından uzaklaşmışsa yapı anlamca kaynaşmış demektir.

Yardımcı fiilleri fark etme

İsim + etmek / olmak / kılmak görüyorsan yardımcı fiille kurulmuş birleşik fiil vardır.

 

Sık Karıştırılan Noktalar

Her birleşik yapı birleşik fiil midir?

Hayır. “Gelmiş olmak” gibi bazı yapılar fiilin birleşik zamanlı çekimiyle karışabilir; birleşik fiil için sözcüklerin kaynaşması gerekir.

Yardımcı fiil her zaman birleşik fiil yapar mı?

Hayır. “Olmak” fiili tek başına asıl fiil olarak da kullanılabilir: “Toplantı salonda oldu.” cümlesinde birleşik fiil yoktur.

Kurallı birleşik fiiller ek alır mı?

Evet. Kip ve kişi eklerini sondaki fiil alır: çözebil-ir-im, bakıver-di-k.

Anlamca kaynaşmış yapılar mecaz olabilir mi?

Evet. Zaten bu yapıların büyük bölümü mecazlaşma yoluyla oluşur ve çoğu deyimdir.

“Kurallı birleşik cümle” diye bir terim var mı?

Hayır. Dil bilgisinde bu adla bir terim yoktur; aradığın konu büyük olasılıkla kurallı birleşik fiildir. “Kurallı cümle” yüklemi sonda olan cümledir, “birleşik cümle” ise birden fazla yargı taşıyan cümledir. Bunlar cümle türleridir; kurallı birleşik fiil ise fiilin yapısıyla ilgilidir ve cümlede çoğunlukla yüklem olur.

Örneklerle Birleşik Fiil Soruları

Tür ayırt etme sorusu

“Çocuk merdivenden düşeyazdı.” cümlesindeki birleşik fiilin türü nedir?  →  -eyazmak yapısı olduğu için yaklaşma fiilidir.

Ek bulma sorusu

“Uyuyakalmışım.” fiilindeki birleşik yapıyı kuran ek hangisidir?  →  -akalmak (sürerlik).

Anlam yorumu sorusu

“Bu işe epey kafa yorduk.” cümlesindeki fiilin özelliği nedir?  →  “kafa” ve “yormak” gerçek anlamından uzaklaştığı için anlamca kaynaşmış birleşik fiildir.

Kurallı Birleşik Fiil Hızlı Özet

  • Kurallı birleşik fiil, bir fiile -ebilmek, -ivermek, -edurmak, -eyazmak eklerinden biri getirilerek kurulur.
  • Dört türü vardır: yeterlilik, tezlik, sürerlik, yaklaşma.
  • Her zaman bitişik yazılır; kip ve kişi eklerini sondaki fiil alır.
  • Yeterlilik fiili “-ebilmek” ekini, tezlik fiili “-ivermek” ekini kullanır.
  • Sürerlik fiili “-edurmak, -egelmek, -ekalmak”, yaklaşma fiili “-eyazmak” ekiyle kurulur.
  • Anlamca kaynaşmış ve yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller, kurallı birleşik fiilden farklıdır; belirli bir ek taşımazlar.

Mini Test (5 Soru + Kısa Çözümleri)

1) “Bu problemi kolayca çözebilirsin.” cümlesindeki birleşik fiilin türü nedir?

Çözüm: -ebilmek yapısı → yeterlilik fiili. (İzin/gücü yetme anlamı var.)

2) “Mektubu okuyunca ağlayıverdi.” cümlesindeki fiil hangi anlamı taşır?

Çözüm: -ivermek yapısı → tezlik fiili; eylemin ansızın yapıldığını anlatır.

3) “Manzara karşısında bakakaldık.” cümlesindeki birleşik fiilin türünü yazınız.

Çözüm: -akalmak yapısı → sürerlik fiili; şaşkınlıkla donup kalma anlamı vardır.

4) “Sunuma başlamadan notlarıma göz attım.” cümlesindeki fiil kurallı birleşik fiil midir?

Çözüm: Hayır. Belirli bir ek yoktur; “göz” gerçek anlamından uzaklaşmıştır → anlamca kaynaşmış birleşik fiil.

5) “Arkadaşları ona hemen yardım etti.” cümlesindeki birleşik fiil nasıl kurulmuştur?

Çözüm: İsim (yardım) + yardımcı fiil (etmek) → yardımcı fiille kurulan birleşik fiil.

Tahta ile çalış: Kurallı birleşik fiiller gibi dil bilgisi konularını konu anlatımı, örnek sorular ve yapay zekâ destekli soru çözümüyle pekiştirmek için tahtaapp.com'u ziyaret et.

 

Çözemediğin soruların fotoğrafını Tahta'nın soru çözme uygulaması ile öğretmenlere gönderebilirsin.

Sıkça Sorulan Sorular

Kurallı birleşik fiil nedir?

İki fiilin -ebilmek, -ivermek, -edurmak, -eyazmak gibi belirli yapılarla birleşmesiyle oluşan, bitişik yazılan fiildir.

Kurallı birleşik fiiller nelerdir?

Yeterlilik, tezlik, sürerlik ve yaklaşma fiili olmak üzere dört türü vardır.

Yeterlilik fiili nedir?

-ebilmek ile kurulan; gücü yetme, olasılık veya izin anlamı katan fiildir.

Tezlik fiili nedir?

-ivermek ile kurulan; işin çabucak yapıldığını anlatan fiildir.

Sürerlik fiili nedir?

-edurmak, -egelmek, -ekalmak ile kurulan; işin sürdüğünü anlatan fiildir.

Yaklaşma fiili nedir?

-eyazmak ile kurulan; işin gerçekleşmesine çok yaklaşıldığını anlatan fiildir.

Anlamca kaynaşmış birleşik fiil nedir?

Sözcüklerin gerçek anlamından uzaklaşarak yeni bir anlamda kaynaştığı fiildir; göz atmak, kulak vermek gibi.

Birleşik fiil nasıl bulunur?

Önce belirli ekler aranır, sonra anlam değişimi kontrol edilir, en son yardımcı fiil olup olmadığına bakılır.

Yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller nelerdir?

İsim soylu sözcüklerin etmek, olmak, kılmak fiilleriyle birleşmesiyle kurulan fiillerdir.

Kurallı birleşik fiil örnekleri nelerdir?

okuyabilmek, gelivermek, süregelmek, bakakalmak, düşeyazmak, uyuyakalmak.

Aynı Kategoriden