7. Sınıf Türkçe Ek Fiil Konu Anlatımı

7. sınıf Türkçe ek fiil konusunun özü şudur: Ek fiil (ek eylem), isim soylu sözcükleri cümlede yüklem yapan ya da basit zamanlı bir fiili birleşik zamanlı hâle getiren ektir. Dört çekimi vardır: görülen geçmiş zaman (-di), öğrenilen geçmiş zaman (-miş), şart (-se) ve geniş zaman (-dir). Olumsuzu ise “değil” sözcüğüyle yapılır.

Ders özeti PDF: 7. sınıf ek fiil ders özetini PDF olarak indir (3 sayfa: kavram özeti, 5 çözümlü örnek, cevap anahtarlı 10 soruluk test).

Bu konuda en çok şurada zorlanırsın: “-di” ve “-miş” ekleri bazen kip eki, bazen ek fiil olur. Hangisinin hangisi olduğunu ayırmak ilk bakışta karışık görünür. Bu 7. sınıf Türkçe ek fiil konu anlatımı sana tek bir soru sormayı öğretecek: Ek neye gelmiş? Yazıyı bitirdiğinde bir cümledeki ek fiili bulabilecek, çekimini söyleyebilecek ve kip ekinden ayırabileceksin.

Ek fiilin dört çekimi ve her birine birer örnek cümle.

7. Sınıf Türkçe Ek Fiil Hangi Sınıfta, Hangi Ünitede?

Ek fiil, 7. sınıf Türkçe dersinde dil bilgisi ve anlam bilgisi başlığı altında karşına çıkar. Program olarak Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli uygulanır. Konu, fiilleri ve kipleri öğrendikten sonra gelir; çünkü ek fiili anlamak için fiil kökünü tanıman gerekir. Kök ve gövde ayrımında zorlanıyorsan önce fiiller konusunu tekrar et. Burada öğrendiklerin, birleşik zamanlı fiiller konusunun da temelini oluşturur.

Ek Fiil Nedir?

Önce bir gözlem yapalım. “Hava soğuk.” cümlesinde hiç fiil yok, ama cümle yine de bir şey bildiriyor. Şimdi aynı cümleyi dünü anlatacak şekilde kur: “Hava soğuktu.” Sonuna gelen “-tu” eki, “soğuk” sözcüğüne zaman anlamı kattı. İşte bu ek, ek fiildir.

Mantık: İsimler ve sıfatlar tek başına zaman bildiremez. Onlara zaman ya da şart anlamı vermek için bir eke ihtiyaç duyarız. Ek fiil tam olarak bu işi yapar.

Öyleyse ek fiil nedir sorusunun kısa cevabı şudur: İsim soylu sözcüklere gelip onları yüklem yapan, fiillere gelince de birleşik zaman kuran ektir. Aklında tutmak için şunu söyleyebilirsin: Ek fiil, isme fiil tadı katar. Sözcük yine isimdir, yalnızca cümlede yüklem görevi üstlenir.

Günlük hayattan: Arkadaşına “Kantin kalabalıktı, sıra uzundu.” diye mesaj yazdığında iki kez ek fiil kullanmış olursun. “Kalabalık” ve “uzun” sıfattır, sonlarındaki ekler ek fiildir.

Ek Fiilin Görevleri Nelerdir?

Ek fiilin iki görevi vardır. Birincisini bu yazıda ayrıntısıyla öğreneceksin. İkincisini ise yalnızca tanıyacaksın, çünkü o ayrı bir konunun işidir.

İsim Soylu Sözcükleri Yüklem Yapmak

İsim, sıfat, zamir gibi sözcükler ek fiil alınca cümlenin yüklemi olur. “Dedem çiftçiydi.” cümlesinde yüklem “çiftçiydi” sözcüğüdür ve bir isimdir. “En çalışkanımız oydu.” cümlesinde ise yüklem bir zamirdir. Yüklemi isim soylu olan bu cümlelere isim cümlesi denir.

Kural: İsim soylu bir sözcük yüklem olmuşsa üzerinde ek fiil vardır. Çünkü bir ismi yüklem yapabilen tek ek, ek fiildir.

Ünlüyle biten sözcüklerde ek fiilden önce araya “y” girer: “hasta-y-dı”, “öğrenci-y-miş”, “evde-y-se”. Ek fiil bazen sözcükten ayrı da yazılır: “hasta idi”, “güzel imiş”, “hazır ise”. Bitişik de yazılsa ayrı da yazılsa görevi aynıdır.

Basit Zamanlı Fiilleri Birleşik Zamanlı Yapmak

Ek fiil, zaten kip eki almış bir fiilin üzerine de gelebilir. “Geliyor” sözcüğü tek kip eki taşır, yani basit zamanlıdır. “Geliyordu” dediğinde ise kip ekinin üstüne ikinci bir ek eklenmiş olur. Bu ikinci ek, ek fiildir ve fiili birleşik zamanlı yapar.

Hatırlatma: Birleşik zamanlı fiillerin hikâye, rivayet ve şart çekimleri ayrı bir konudur. Şimdilik şunu bilmen yeter: Bir fiilde art arda iki zaman ya da kip eki görüyorsan ikincisi ek fiildir.

Ek Fiilin Çekimleri Nelerdir?

Ek fiil dört farklı biçimde çekimlenir. Her çekim, isim soylu sözcüğe başka bir anlam katar. Aşağıda ek fiilin çekimleri tek tek ve aynı sözcük üzerinden anlatılıyor; böylece farkı kolayca görürsün.

Görülen (Bilinen) Geçmiş Zaman: “-di”

Kendi gördüğün, yaşadığın bir durumu anlatırken bu çekimi kullanırsın. Ek, ses uyumuna göre “-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü” biçimlerine girer. “Dün maç çok heyecanlıydı.” cümlesinde maçı sen izlemişsindir. “Sınıf sessizdi.” dediğinde de o sessizliğe kendin tanık olmuşsundur.

Öğrenilen (Duyulan) Geçmiş Zaman: “-miş”

Bir durumu başkasından duyduysan ya da sonradan fark ettiysen bu çekim devreye girer. Ek, “-mış, -miş, -muş, -müş” biçimlerinde görülür. “Yeni öğretmen çok sabırlıymış.” cümlesinde bilgiyi bir arkadaşından almışsındır. “Meğer çantam açıkmış.” cümlesinde ise durumu sonradan fark etmişsindir.

Şart: “-se”

Şart çekimi, sözcüğe “eğer öyleyse” anlamı katar. Ek, “-sa, -se” biçimindedir. “Hava güzelse bahçede oynarız.” cümlesinde oyun, havanın güzel olması koşuluna bağlanmıştır. “Yorgunsan biraz dinlen.” cümlesinde de dinlenme önerisi yorgunluk şartına bağlıdır. Şart eki alan sözcük cümlenin yüklemi olmaz; ilk cümlede yüklem “oynarız” sözcüğüdür.

Geniş Zaman (Bildirme): “-dir”

Geniş zaman çekimi, bir durumu genel bir yargı olarak bildirir. Üçüncü kişide “-dır, -dir, -dur, -dür, -tır, -tir, -tur, -tür” eki kullanılır: “Bu bilgi doğrudur.” Birinci ve ikinci kişide ise kişi ekleri gelir: “Ben öğrenciyim.”, “Sen çalışkansın.”

Dikkat: Geniş zamanda “-dir” eki çoğu zaman söylenmez. “Annem doktor.” cümlesi “Annem doktordur.” ile aynı yapıdadır. Ek düşse bile “doktor” sözcüğü yüklemdir ve cümle isim cümlesidir.

Ek Fiilin Olumsuzu Nasıl Yapılır?

Fiilleri olumsuz yaparken “-me, -ma” ekini kullanırsın: “gelmedi”, “okumamış”. İsim soylu sözcükler ise bu eki alamaz. “Hasta” sözcüğünü “hastamadı” diye olumsuz yapamazsın. Bu yüzden ek fiilin olumsuzu “değil” sözcüğüyle kurulur.

Kural: Olumsuz isim cümlesinde ek fiil, isme değil “değil” sözcüğüne eklenir. Çünkü yüklemin sonundaki sözcük artık “değil”dir ve zaman anlamını o taşır.

“Değil” sözcüğü de dört çekimin hepsine girer. Görülen geçmiş zamanda “Soru zor değildi.”, öğrenilen geçmiş zamanda “Soru zor değilmiş.” dersin. Şart çekiminde “Soru zor değilse çözerim.”, geniş zamanda “Soru zor değildir.” biçimini kullanırsın. Markette “Bu ekmek taze değilmiş.” diyen birini duyarsan orada da olumsuz ek fiil vardır.

Ek Fiil ile Kip Eki Farkı Nasıl Anlaşılır?

“-di”, “-miş” ve “-se” ekleri iki ayrı işte çalışır. Fiil köküne gelince kip eki olurlar, isim soylu sözcüğe gelince ek fiil olurlar. Görünüşleri aynı olduğu için eke değil, ekin geldiği sözcüğe bakman gerekir.

Kural: Eki at, kalan sözcüğe bak. Kalan sözcük isim, sıfat ya da zamirse ek fiildir. Kalan sözcük fiil kökü ya da gövdesiyse kip ekidir. Bunun nedeni, ek fiilin asıl işinin isimleri yüklem yapmak olmasıdır.

İki sözcüğü yan yana koyalım. “Yorgunmuş” sözcüğünden eki atınca “yorgun” kalır; bu bir sıfattır, yani ek fiil vardır. “Gelmiş” sözcüğünden eki atınca “gel-” kalır; bu bir fiil köküdür, yani ek kip ekidir. Fiil kökünü sınamak için sonuna “-mek, -mak” getir: “gelmek” olur, “yorgunmak” olmaz.

Aynı ek, isim soylu sözcükte ek fiil; fiil kökünde kip eki olur.

Günlük hayattan: “Kapı açıktı.” ile “Kapıyı açtı.” cümlelerini karşılaştır. İlkinde “açık” bir sıfattır ve ek fiil almıştır. İkincisinde “aç-” bir fiil köküdür ve kip eki almıştır.

Ek Fiil Örnekleri: Çözümlü Sorular

Şimdi öğrendiklerimizi sorular üzerinde birlikte uygulayalım. Her soruda aynı yolu izleyeceğiz: Eki ayır, kalan sözcüğün türüne bak, sonra karar ver.

Örnek 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil almış bir sözcük vardır?

A) Bahçedeki çiçekler henüz açmamış.
B) O gün hava çok soğuktu.
C) Yarın erken kalkacağım.
D) Kitabı raftan aldı.

Çözüm: A şıkkında “açmamış” sözcüğünün kökü “aç-” fiilidir; “-miş” burada kip ekidir. C şıkkında “kalkacağım” sözcüğü “kalk-” fiilinin gelecek zaman çekimidir. D şıkkında “aldı” sözcüğü “al-” fiiline gelen görülen geçmiş zaman kip ekini taşır. B şıkkında ise “soğuk” bir sıfattır ve üzerine ek fiilin görülen geçmiş zaman eki gelmiştir. Doğru cevap B.

Örnek 2

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil yoktur?

A) Kardeşim dün çok neşeliydi.
B) Dedem gençliğinde öğretmenmiş.
C) Annem çayı demledi.
D) Bu sokak her zaman sessizdir.

Çözüm: Eki atıp kalana bakalım. A şıkkında “neşeli” sıfatı, B şıkkında “öğretmen” ismi, D şıkkında “sessiz” sıfatı kalır; üçünde de ek fiil vardır. C şıkkında ise “demle-” fiil gövdesi kalır, yani “-di” kip ekidir. Doğru cevap C.

Örnek 3

“Sınav sandığım kadar zor değilmiş.” cümlesindeki yüklemi inceleyelim.

Çözüm: Yüklem “zor değilmiş” söz grubudur. “Zor” bir sıfattır, cümle olumsuz olduğu için “değil” kullanılmıştır. Ek fiil “değil” sözcüğüne gelmiştir ve “-miş” ekiyle kurulmuştur. Öyleyse bu, ek fiilin öğrenilen geçmiş zaman çekiminin olumsuzudur.

Ek Fiilde Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

Bu konuda yapılan hataların çoğu aynı dört yanlış düşünceden çıkar. Onları önceden tanırsan soruda tuzağa düşmezsin.

• “Ek fiil ayrı bir fiildir.” Doğrusu: Ek fiil bağımsız bir fiil değildir. Sözcüğe eklenen bir ektir; “Hava soğuktu.” gibi bir isim cümlesinde fiil kökü bulunmaz.
• “-miş her zaman kip ekidir.” Doğrusu: Sözcük isim soyluysa ek fiildir. “Hastaymış” sözcüğünde ek fiil, “uyumuş” sözcüğünde kip eki vardır.
• “Ek fiilin olumsuzu -me, -ma ile yapılır.” Doğrusu: Olumsuzluk “değil” sözcüğüyle kurulur. “Öğrenci değildi.” doğru kullanımdır.
• “Ek yoksa ek fiil de yoktur.” Doğrusu: Geniş zamanda ek düşebilir. “Bugün hava güzel.” cümlesinde yüklem yine isim soyludur.

Sokakta bir tabelada “Girmek yasaktır.” yazısını gördüğünde de aynı kontrolü yapabilirsin. “Yasak” bir isimdir, sonundaki ek geniş zaman ek fiilidir.

Ek Fiil Hızlı Özet

• Ek fiil, isim soylu sözcükleri yüklem yapar ve fiilleri birleşik zamanlı hâle getirir.
• Dört çekimi vardır: görülen geçmiş zaman, öğrenilen geçmiş zaman, şart ve geniş zaman.
• Ekleri sırasıyla “-di”, “-miş”, “-se” ve “-dir” biçimindedir; ses uyumuna göre değişir.
• Ünlüyle biten sözcüklerde araya “y” girer: “hastaydı”. Ayrı yazımı “idi, imiş, ise” biçimindedir.
• Olumsuzu “değil” sözcüğüyle yapılır: “değildi, değilmiş, değilse, değildir”.
• Ek isim soylu sözcüğe gelmişse ek fiil, fiil kök ya da gövdesine gelmişse kip ekidir.
• Geniş zamanda “-dir” eki düşebilir; cümle yine isim cümlesi olarak kalır.

Ek Fiil Mini Test

Aşağıdaki beş soru, 7. sınıf Türkçe ek fiil test çalışmalarında sık karşılaşacağın soru tiplerinden seçildi. Önce kendin çöz, sonra cevap anahtarına bak.

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil vardır?
   A) Top ağlara gitti.
   B) Maç çok heyecanlıydı.
   C) Hakem düdüğü çaldı.
   D) Seyirciler takımı alkışladı.
2. “Senin çantan benimkinden ağırmış.” cümlesinde ek fiil hangi çekimdedir?
   A) Görülen geçmiş zaman
   B) Öğrenilen geçmiş zaman
   C) Şart
   D) Geniş zaman
3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “-di” eki kip ekidir?
   A) Sınıf bugün kalabalıktı.
   B) Yemek gerçekten lezzetliydi.
   C) Ali ödevini erkenden bitirdi.
   D) Yol düşündüğümden uzundu.
4. “Bu soru zor.” cümlesinin görülen geçmiş zamanlı olumsuz biçimi hangisidir?
   A) Bu soru zor değildi.
   B) Bu soru zor değilmiş.
   C) Bu soru zor değilse.
   D) Bu soru zor değildir.
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil şart çekimindedir?
   A) Hazırsan hemen çıkalım.
   B) Herkes çoktan hazırdı.
   C) Sofra hazırmış.
   D) Kahvaltı birazdan hazırdır.

Cevap Anahtarı

1. B. “Heyecanlı” bir sıfattır; öbür şıklarda ek, fiil kök ya da gövdesine gelen kip ekidir.
2. B. “Ağır” sıfatına “-mış” eki gelmiştir ve durum sonradan fark edilmiştir.
3. C. “Bitir-” bir fiil gövdesidir; öbür şıklarda ek, sıfatlara gelmiştir.
4. A. Olumsuzluk “değil” ile yapılır, görülen geçmiş zaman eki de “değil” sözcüğüne eklenir.
5. A. “Hazırsan” sözcüğünde “hazır” sıfatına şart eki “-sa” gelmiştir.

Daha fazla soru çözmek istersen ek fiil sorularıyla pratik yap. Her soruda aynı adımı uygula: Eki ayır, kalan sözcüğün isim mi fiil mi olduğuna bak. Bu ayrımı sağlamlaştırdığında birleşik zamanlı fiiller konusuna hazır olursun.

7. Sınıf Türkçe Ek Fiil PDF: Konu Özeti ve Test

Konuyu kâğıt üzerinde tekrar etmek istersen 7. sınıf türkçe ek fiil konu anlatımı pdf dosyasını ücretsiz indirebilirsin. PDF'te ek fiilin dört çekimi, “ek fiil mi kip eki mi” karar kuralı, çözümlü örnekler ve cevap anahtarlı 10 soruluk test var. Dosyayı yazdırırsan 7. sınıf türkçe ek fiil çalışma kağıdı pdf olarak da kullanabilirsin. Arama yaparken “7 sınıf türkçe ek fiil pdf” yazanlar için de aynı ders notu geçerlidir; üyelik istemez ve üç sayfadır.