7. sınıf Türkçe birleşik zamanlı fiiller, bir basit zamanla çekimlenmiş fiile ek fiilin hikâye (-di), rivayet (-miş) ya da şart (-se) ekinin gelmesiyle oluşur. Böyle bir fiilde iki zaman anlamı yan yana bulunur: “gelirdi” sözcüğünde hem geniş zaman hem hikâye vardır. Türkçede üç birleşik zaman bulunur: hikâye (gelirdi), rivayet (gelirmiş) ve şart (gelirse).
Ders özeti PDF: 7. sınıf birleşik zamanlı fiiller ders özetini PDF olarak indir (3 sayfa: kavram özeti, 5 çözümlü örnek, cevap anahtarlı 10 soruluk test).
Bu konuda öğrencilerin çoğu aynı yerde takılır: “geldi” ile “gelirdi” arasındaki farkı göremez. İkisinde de “-di” vardır, ama biri basit, öteki birleşik zamanlıdır. Yazıyı bitirdiğinde bir fiili parçalarına ayırıp hangi basit zamana hangi ekin geldiğini söyleyebileceksin. Sorulardaki doğru şıkkı da bu yöntemle kolayca bulacaksın.
Birleşik Zamanlı Fiiller Hangi Sınıfta, Hangi Ünitede?
Bu konu 7. sınıf Türkçe dersinde, dil bilgisi ve anlam bilgisi çalışmaları içinde işlenir. Program Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'dir. Konuya başlamadan önce fiillerin zaman çekimlerini bilmen işini çok kolaylaştırır. Bu açıdan 7. sınıf Türkçe birleşik zamanlı fiiller, zaman ve kip konusunun bir adım ilerisidir.
Geniş, şimdiki, gelecek ve geçmiş zaman eklerini tekrar etmek istersen fiiller konu anlatımı yazısına göz atabilirsin.
Birleşik Zamanlı Fiil Nedir?
Birleşik zamanlı fiil nedir sorusunun kısa cevabı şudur: iki zaman anlamını birlikte taşıyan fiildir. Önce fiil bir basit zamanla çekimlenir. Sonra bu çekime ek fiilin hikâye, rivayet ya da şart eki eklenir. Formülü şöyle düşünebilirsin: fiil kökü + basit zaman eki + ek fiil eki + kişi eki.
Ek fiil, isimleri yüklem yapan ve fiilleri birleşik zamanlı yapan “i-” fiilidir; temel çekimlerini ek fiil konu anlatımı yazısında bulabilirsin. Burada yalnız ikinci görev üzerinde duracağız. Örneğin “geliyordum” sözcüğü şöyle ayrılır: gel (kök) + -iyor (şimdiki zaman) + -du (ek fiilin hikâyesi) + -m (kişi eki).
Mantık: Ek fiil aslında “i-” fiilidir. Bu yüzden “gelir idi” biçiminde ayrı da yazılabilir; bitişik yazınca “i” düşer ve “gelirdi” olur.
Basit zamanlı fiile ek fiil eki gelince birleşik zamanlı fiil oluşur.
Basit ve Birleşik Zamanlı Fiil Farkı Nedir?
Basit zamanlı fiil tek bir zaman ya da kip eki taşır: geldi, gelir, geliyor, gelecek, gelmiş, gelse. Birleşik zamanlı fiil ise bu ekten sonra bir de ek fiil eki alır: geliyordu, gelecekmiş, gelirse. Yani basit ve birleşik zamanlı fiil farkı, ek sayısına bakınca hemen ortaya çıkar.
Kural: Bir fiilin birleşik zamanlı olması için iki ek art arda gelmelidir: önce basit zaman eki, sonra ek fiil eki. Tek zaman eki taşıyan fiil, sonu “-di” ya da “-miş” ile bitse bile basit zamanlıdır.
Hikaye Birleşik Zamanı Nasıl Kurulur?
Hikâye çekimi, basit zamanlı fiile ek fiilin “-di” eki getirilerek kurulur. Bu ek ses uyumuna göre -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tü biçimlerine girer. Anlattığı şey geçmişte yaşanmış, çoğu zaman süren ya da tekrar eden bir durumdur. Sanki bir anını hikâye eder gibi konuşursun.
Günlük hayattan: Dedene çocukluğunu sorduğunda “Okula yürüyerek giderdik, kışın kartopu oynardık.” der. “Giderdik” ve “oynardık” geniş zamanın hikâyesidir, geçmişteki bir alışkanlığı anlatır.
“Gel-” Fiiliyle Hikâye Örnekleri
- gelirdi: geniş zamanın hikâyesi
- geliyordu: şimdiki zamanın hikâyesi
- gelecekti: gelecek zamanın hikâyesi
- gelmişti: öğrenilen geçmiş zamanın hikâyesi
- gelseydi: şartın hikâyesi
Bu listedeki her fiil hikaye birleşik zamanı taşır, çünkü hepsinin sonunda ek fiilin “-di” eki vardır. “Gelecekti” sözcüğünde “d” sesi, sert “k” sesinden sonra geldiği için “t” olur. “Gelseydi” sözcüğünde ise ünlüyle biten sözcüğe “i” yerine “y” sesi eklenir.
Emir Kipinin Hikâyesi Neden Yoktur?
Emir kipi, karşındakine o anda ya da sonra bir iş yaptırmak için kullanılır: “Gel!”, “Kitabını aç!” Geçmişte kalmış bir olaya emir verilemez. Bu yüzden emir kipine ek fiilin hikâye eki getirilmez ve emir kipinin hikâyesi yoktur.
Rivayet Birleşik Zamanı Nasıl Kurulur?
Rivayet çekimi, basit zamanlı fiile ek fiilin “-miş” eki getirilerek kurulur. Bu ek de ses uyumuna göre -mış, -muş, -müş olur. Rivayet, olayı kendin görmediğini, başkasından duyduğunu gösterir.
Günlük hayattan: Teneffüste bir arkadaşın “Yarın okulda kitap fuarı açılacakmış.” der. O bunu kendisi görmedi, birinden duydu. “Açılacakmış” gelecek zamanın rivayetidir.
“Gel-” Fiiliyle Rivayet Örnekleri
- gelirmiş: geniş zamanın rivayeti
- geliyormuş: şimdiki zamanın rivayeti
- gelecekmiş: gelecek zamanın rivayeti
Dikkat edersen rivayet birleşik zamanı yalnız geçmişi anlatmaz. “Gelecekmiş” sözcüğü geleceğe ait, kulaktan duyulmuş bir bilgiyi bildirir.
Dikkat: “Gelmiş” tek başına basit zamanlıdır, yani öğrenilen geçmiş zamandır. Rivayet çekiminden söz etmek için “-miş” ekinden önce başka bir zaman eki bulunmalıdır: gel-ir-miş, gel-iyor-muş.
Şart Birleşik Zamanı Nasıl Kurulur?
Şart çekimi, basit zamanlı fiile ek fiilin “-se” ya da “-sa” eki getirilerek kurulur. Bu çekim, bir işin başka bir işe bağlı olduğunu gösterir. Cümlede genellikle “eğer … ise” anlamı vardır.
Günlük hayattan: Annen “Ödevini bitirdiysen parka çıkabilirsin.” der. Parka çıkman, ödevin bitmesi koşuluna bağlıdır. “Bitirdiysen” görülen geçmiş zamanın şartıdır.
“Gel-” Fiiliyle Şart Örnekleri
- gelirse: geniş zamanın şartı
- geliyorsa: şimdiki zamanın şartı
- gelecekse: gelecek zamanın şartı
- gelmişse: öğrenilen geçmiş zamanın şartı
- geldiyse: görülen geçmiş zamanın şartı
Şart birleşik zamanı en çok şart kipiyle karıştırılır. “Gelse” tek ek taşıdığı için basit zamanlıdır. “Gelirse” ise önce geniş zaman, sonra şart eki aldığı için geniş zamanın şartıdır.
Hatırlatma: Birleşik zamanın adını fiilin en sonundaki ek fiil eki verir. “Gelseydi” sözcüğünde şart eki vardır, ama en sonda “-di” bulunduğu için bu fiil şartın hikâyesidir.
Hikâye, Rivayet ve Şart Arasındaki Fark Nedir?
Üç çekimi aynı fiille yan yana görünce fark netleşir. Aşağıdaki tabloda “gel-” fiili önce basit zamanla çekimlenmiş, sonra üç ek fiil ekini almıştır.
| Basit zaman | Hikâye (-di) | Rivayet (-miş) | Şart (-se) |
|---|---|---|---|
| Geniş: gelir | gelirdi | gelirmiş | gelirse |
| Şimdiki: geliyor | geliyordu | geliyormuş | geliyorsa |
| Gelecek: gelecek | gelecekti | gelecekmiş | gelecekse |
Kısaca şöyle aklında tut: hikâye geçmişteki bir anıdır, rivayet kulaktan duymadır, şart ise koşuldur. Bir cümlede hangi anlamı vermek istediğini düşünürsen doğru çekimi kolayca seçersin.
Aynı fiil üç farklı ek fiil ekiyle üç farklı anlam kazanır.
Aynı olayı üç biçimde anlatmayı dene. “Dün kar yağıyordu.” dersen olayı kendin gördüğünü anlatırsın. “Dün kar yağıyormuş.” dersen haberi birinden duymuşsundur. “Kar yağıyorsa okula botla git.” dersen bir koşul koymuş olursun.
Birleşik Zamanlı Fiil Örnekleri: Adım Adım Çözümler
Her soruda aynı üç adımı uygula. Önce fiilin kökünü bul. Sonra kökten hemen sonra gelen basit zaman ekini belirle. En son, sondaki ek fiil ekine bakarak çekimin adını koy.
Örnek 1: Hikâyeyi Bulma
Soru: “Biz bu bahçede her yıl domates ekerdik.” cümlesindeki fiilin çekimi nedir?
Çözüm: Fiil “ekerdik” sözcüğüdür. Kök “ek-”, ilk ek “-er” (geniş zaman), ikinci ek “-di” (ek fiilin hikâyesi), son ek “-k” (kişi eki). Cevap: geniş zamanın hikâyesi.
Örnek 2: Rivayeti Bulma
Soru: “Yeni kütüphane hafta sonu açılacakmış.” cümlesindeki fiilin çekimi nedir?
Çözüm: Kök “açıl-”, ilk ek “-acak” (gelecek zaman), ikinci ek “-mış” (ek fiilin rivayeti). Konuşan kişi bilgiyi başkasından duymuştur. Cevap: gelecek zamanın rivayeti.
Örnek 3: Doğru Şıkkı Seçme
Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, ek fiilin rivayet ekiyle birleşik zamanlı olmuştur?
A) Dün akşam erken yatmıştı.
B) Sınavdan yüksek not alırmış.
C) Yarın erken kalkacak.
D) Kitabı hemen okudu.
Çözüm: D'deki “okudu” görülen geçmiş zamanlı basit fiildir. C'deki “kalkacak” gelecek zamanlı basit fiildir. A'daki “yatmıştı” sözcüğü “yatmış” (öğrenilen geçmiş) + “-tı” (hikâye) olarak ayrılır, yani hikâyedir. B'deki “alırmış” ise “alır” (geniş zaman) + “-mış” (rivayet) olarak ayrılır. Cevap: B.
Örnek 4: Basit Zamanı Birleşik Zamana Çevirme
Soru: “Ece kitap okuyor.” cümlesindeki fiili üç birleşik zamana çevir.
Çözüm: Hikâye: “Ece kitap okuyordu.” Rivayet: “Ece kitap okuyormuş.” Şart: “Ece kitap okuyorsa onu rahatsız etme.” Üçünde de önce şimdiki zaman eki “-yor”, sonra ek fiil eki gelir.
Birleşik Zamanlı Fiillerde Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
- “Her -di eki hikâyedir” sanmak: “Geldi” sözcüğünde “-di” doğrudan köke gelmiştir, bu yüzden basit zamandır. Hikâye için önce bir zaman eki gerekir: gel-ir-di.
- Emir kipine hikâye eki eklemek: Emir kipinin hikâyesi yoktur, çünkü geçmişe dönük emir verilemez.
- Rivayeti yalnız geçmiş sanmak: “Gelecekmiş” örneğinde görüldüğü gibi rivayet, geleceğe ait duyumları da anlatır.
- Ortadaki eke göre ad koymak: “Gelseydi” şartın hikâyesidir, “geldiyse” ise görülen geçmişin şartıdır. Adı her zaman en sondaki ek fiil eki belirler.
- Birleşik fiil ile birleşik zamanlı fiili karıştırmak: “Yardım etmek” gibi birleşik fiiller birden fazla sözcükle kurulur; bu yapıları kurallı birleşik fiiller yazısında ayrıca görebilirsin. Birleşik zamanlı fiil ise tek fiilin zaman eki ve ek fiil eki almasıdır.
Birleşik Zamanlı Fiiller Hızlı Özet
7. sınıf Türkçe birleşik zamanlı fiiller konusunu şu maddelerle tekrar edebilirsin:
- Birleşik zamanlı fiil, basit zaman eki ile ek fiil ekini art arda taşır.
- Üç birleşik zaman vardır: hikâye (-di), rivayet (-miş), şart (-se).
- Hikâye geçmişteki bir durumu ya da alışkanlığı anlatır: gelirdi.
- Rivayet başkasından duyulan bilgiyi anlatır: gelirmiş.
- Şart bir koşulu anlatır: gelirse.
- Çekimin adını fiilin en sonundaki ek fiil eki verir.
- Emir kipinin hikâyesi yoktur.
Birleşik Zamanlı Fiiller Mini Test
Aşağıdaki 7 sınıf Türkçe birleşik zamanlı fiiller test sorularını önce kendin çöz, sonra cevap anahtarına bak.
1. “Annem her sabah çay demlerdi.” cümlesindeki fiil hangi çekimdedir?
A) Geniş zamanın rivayeti
B) Geniş zamanın hikâyesi
C) Geniş zamanın şartı
D) Görülen geçmiş zaman
2. Aşağıdakilerden hangisi basit zamanlı bir fiildir?
A) okuyordu
B) okumuşsa
C) okudu
D) okurmuş
3. “Kuzenim yarın bize gelecekmiş.” cümlesindeki fiilin çekimi nedir?
A) Gelecek zamanın rivayeti
B) Gelecek zamanın hikâyesi
C) Öğrenilen geçmiş zaman
D) Gelecek zamanın şartı
4. Hangisinde fiil, ek fiilin şart ekiyle birleşik zamanlı olmuştur?
A) Erken yatsaydın.
B) Ödevini bitirdiyse çıkabilir.
C) Çok hızlı koşarmış.
D) Erkenden uyumuştu.
5. Hangisinin hikâye çekimi yoktur?
A) Geniş zaman
B) Gereklilik kipi
C) Şimdiki zaman
D) Emir kipi
Cevap Anahtarı
- 1. B: “Demler” geniş zamandır, sonuna ek fiilin “-di” eki gelmiştir.
- 2. C: “Okudu” sözcüğünde köke yalnız görülen geçmiş zaman eki gelmiştir.
- 3. A: “Gelecek” zaman ekinden sonra gelen “-miş”, bilginin duyulduğunu gösterir.
- 4. B: “Bitirdiyse” görülen geçmiş zamanın şartıdır; A şıkkı şartın hikâyesidir.
- 5. D: Geçmişe dönük emir verilemediği için emir kipinin hikâyesi yoktur.
Daha fazla alıştırma yapmak istersen 7. sınıf Türkçe soruları sayfasında kendini dene.
7. Sınıf Türkçe Birleşik Zamanlı Fiiller PDF: Konu Özeti ve Test
Konuyu tekrar etmek için hazırladığımız 7 sınıf birleşik zamanlı fiiller konu anlatımı pdf dosyası üç sayfadır. İlk sayfada hikâye, rivayet ve şart çekimlerinin özeti ile karşılaştırma tablosu var. İkinci sayfada beş çözümlü örnek, üçüncü sayfada cevap anahtarlı 10 soruluk test bulunur. Dosyayı 7 sınıf birleşik zamanlı fiiller çalışma kağıdı olarak da kullanabilirsin; yazdır, cevaplarını kalemle işaretle. Birleşik zamanlı fiiller ders notunu indir.
