5. Sınıf Türkçe Sıfatlar İsmi Niteleyen ve Belirten Sözcükler Konu Anlatımı

5. sınıf Türkçe sıfatlar, bir ismin önüne gelerek onun nasıl olduğunu, hangisi olduğunu, sayısını ya da sırasını bildiren sözcüklerdir. Bu yüzden sıfatlara "ismi niteleyen ve belirten sözcükler" de denir. Sıfatlar iki ana grupta incelenir: niteleme sözcükleri ve belirtme sözcükleri.

Ders özeti PDF: 5. sınıf sıfatlar ders özetini PDF olarak indir (3 sayfa: kavram özeti, 5 çözümlü örnek, cevap anahtarlı 10 soruluk test).

Bu konuda seni en çok zorlayan yer, bir sözcüğün sıfat mı yoksa zamir mi olduğuna karar vermektir. Bu 5. sınıf Türkçe sıfatlar konu anlatımı, o kararı tek bir soruyla vermeni sağlar. Önce niteleme sözcüklerini, sonra belirtme sözcüklerinin dört türünü öğreneceksin. Yazıyı bitirdiğinde bir cümledeki sıfatı bulabilecek ve türünü söyleyebileceksin.

Sıfat, her zaman bir isimden önce gelir ve o ismi niteler ya da belirtir.

5. Sınıf Türkçe Sıfatlar Hangi Sınıfta, Hangi Ünitede?

Sıfatlar konusunu 5. sınıf Türkçe dersinde görürsün. Konu, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde "Dil bilgisi ve anlam bilgisi" başlığı altında yer alır. Okul yazılılarında karşına çıkar ve sonraki sınıflarda göreceğin dil bilgisi konularına temel olur.

İsimleri iyi tanıyorsan bu konu kolaylaşır, çünkü sıfat her zaman bir ismin yanında durur. Arkadaşına "kırmızı çanta" ya da "bu kalem" dediğinde zaten sıfat kullanmış olursun.

Sıfat (İsmi Niteleyen ve Belirten Sözcük) Nedir?

Sıfat nedir sorusunun cevabı kısadır: sıfat, bir ismin önüne gelerek onun nasıl olduğunu, hangisi olduğunu ya da kaç tane olduğunu bildiren sözcüktür. "Uzun yol", "beş elma", "bu defter" örneklerindeki "uzun", "beş" ve "bu" sözcükleri sıfattır.

Günlük hayattan: Kırtasiyede yalnızca "Defter istiyorum." dersen satıcı hangisini vereceğini bilemez. "Kareli defter" ya da "iki defter" dediğinde ne istediğin anlaşılır. İsmi bu şekilde tanıtan sözcükler sıfattır.

Sıfat İsimden Önce Gelir

Bir sözcüğün sıfat olduğunu anlamak için hemen arkasına bir isim gelip gelmediğine bak. "Yeşil" tek başına bir renk adıdır; "yeşil kapı" dediğinde "yeşil" artık sıfattır, çünkü "kapı" ismini niteler.

Mantık: Sıfat, tek başına değil, yanındaki isimle birlikte anlam kazanan bir sözcüktür.

Niteleme Sözcükleri Nelerdir?

Niteleme sözcükleri, ismin rengini, şeklini, tadını ya da durumunu bildirir; yani ismin "nasıl" olduğuna cevap verir. "Tatlı kiraz", "yuvarlak top", "yorgun öğrenci" örneklerinde "tatlı", "yuvarlak" ve "yorgun" niteleme sözcüğüdür.

Kural: İsme "nasıl?" diye sor; aldığın cevap niteleme sözcüğüdür. "Nasıl kiraz?" sorusunun cevabı "tatlı" olur. Bu soru işe yarar, çünkü niteleme sözcüğü her zaman ismin bir özelliğini söyler.

Niteleme Sözcüğü Örnekleri

Çevrende sıfat örnekleri bulmak kolaydır. Okul çantanı tarif ederken "büyük", "mavi", "ağır" gibi sözcükler kullanırsın. Bu üç sözcük de çantayı niteler ve "nasıl çanta?" sorusuna cevap verir. "Ekşi limon", "kalabalık otobüs" ve "sessiz kütüphane" derken de niteleme sözcüğü kullanırsın.

Ayrıntılı Kurallar İçin: Niteleme Sıfatı

Niteleme sıfatının alt kuralları ve daha fazla örneği için niteleme sıfatının özellikleri ve örnekleri yazısına bakabilirsin.

Belirtme Sözcükleri Nelerdir?

Belirtme sözcükleri, geleneksel adıyla belirtme sıfatları, ismi nitelemez; onu işaret ederek, sayarak, sorarak ya da belirsiz bırakarak belirtir. Belirtme sıfatları dört türe ayrılır: işaret sıfatı, sayı sıfatı, soru sıfatı, belgisiz sıfat.

Günlük hayattan: Kantinde "Şu tostu ve iki ayran alabilir miyim?" dediğinde iki belirtme sözcüğü kullanırsın. "Şu" tostu gösterir, "iki" ayranın sayısını bildirir. Tostun ya da ayranın nasıl olduğunu ise hiç söylemezsin.

İşaret Sözcükleri

İşaret sözcükleri, yani işaret sıfatı, ismi göstererek belirtir: bu, şu, o, öteki. "Bu kitap bana ait." cümlesinde "bu" sözcüğü kitabı işaret eden bir sıfattır.

Sayı Sözcükleri

Sayı sözcükleri, yani sayı sıfatı, ismin sayısını, sırasını ya da parçasını bildirir: "üç kalem", "beşinci sıra", "yarım ekmek". Üleştirme sayılarının (birer, ikişer gibi) ayrıntılı kuralları için üleştirme sayı sıfatı yazısına göz atabilirsin.

Soru Sözcükleri

Soru sözcükleri, yani soru sıfatı, isim hakkında soru sorarak belirtir: hangi, kaç, nasıl. "Hangi kalemi istersin?" cümlesinde "hangi" bir soru sözcüğüdür. Soru sözcüklerinin ayrıntılı listesi için soru sıfatı yazısına bakabilirsin.

Belgisiz Sözcükler

Belgisiz sözcükler, yani belgisiz sıfat, ismi tam olarak belirtmeden, belirsiz bir sayı ya da miktarla sınırlar: bazı, birkaç, her, bütün. "Bazı öğrenciler erken geldi." cümlesinde "bazı" belgisiz bir sözcüktür.

Belirtme sözcüklerinin dört türü ve birer örneği.

Sıfat mı, Zamir mi? En Sık Karıştırılan Fark Nedir?

Kural: Sözcüğün hemen yanında bir isim varsa sıfattır; isim yoksa ve kendisi ismin yerine geçiyorsa zamirdir. Çünkü sıfatın işi ismi tanıtmak, zamirin işi ismin yerini tutmaktır.

"Bu kitabı okudum." cümlesinde "bu" bir isimden (kitap) önce geldiği için sıfattır.

"Bunu okudum." cümlesinde ise "bu" sözcüğü isim yerine geçtiği için zamirdir. Zamirler konusunu daha ayrıntılı öğrenmek istersen 5. sınıf zamirler konu anlatımı yazısına bakabilirsin.

Aynı durum belgisiz sözcüklerde de görülür. "Birkaç soru kaldı." cümlesinde "birkaç" sıfattır, çünkü "soru" ismini belirtir. "Birkaçı kaldı." dersen isim ortadan kalkar ve "birkaçı" zamir olur.

Hatırlatma: "Sıfat, isme bitişik yürür." Bir sözcüğün sıfat olup olmadığını anlamak için hemen arkasında bir isim var mı diye bak.

Sıfat Cümlede Nasıl Bulunur? Çözümlü Örnekler

Sıfatı bulmak için üç adım yeter: ismi bul, önündeki sözcüğe bak, türünü söyle. Aşağıdaki örnekleri birlikte çözelim.

Örnek 1: "Kalın defterimi okula unuttum." cümlesindeki sıfatı bul.
1. Cümledeki isim: defter.
2. "Kalın" sözcüğü defterin önünde ve onu niteliyor.
3. "Kalın" bir niteleme sözcüğüdür.

Örnek 2: "Hangi otobüse bineceksin?" cümlesindeki sıfatı bul.
1. Cümledeki isim: otobüs.
2. "Hangi" otobüsün önünde ve soru soruyor.
3. "Hangi" bir soru sözcüğüdür.

Örnek 3: "Yedi öğrenci gezi için erken geldi." cümlesindeki sıfatı bul.
1. Cümledeki isim: öğrenci.
2. "Yedi" öğrencinin sayısını bildiriyor.
3. "Yedi" bir sayı sözcüğüdür.

Örnek 4: "Bazı çocuklar renkli uçurtmalar uçurdu." cümlesindeki sıfatları bul.
1. Cümledeki isimler: çocuklar, uçurtmalar.
2. "Bazı" çocukların sayısını belirsiz bırakıyor: belgisiz sözcük.
3. "Renkli" uçurtmaların nasıl olduğunu söylüyor: niteleme sözcüğü.

Örnek 5: "Şu kazağı beğendim ama ötekini alacağım." cümlesinde "şu" ve "ötekini" sözcüklerinin türünü bul.
1. "Şu" sözcüğünden sonra "kazak" ismi var: işaret sözcüğü, yani sıfat.
2. "Ötekini" sözcüğünün yanında isim yok.
3. "Ötekini" başka bir kazağın yerini tutuyor: zamir.

Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

Bu konuda yapılan hataların çoğu aceleden kaynaklanır. Aşağıdaki üç yanlışı bilirsen yazılıda aynı tuzağa düşmezsin.

• Sıfatı isim sanmak: "Yaşlı çınar gölge yapar." cümlesinde "çınar" isimdir, "yaşlı" ise sıfattır. Varlığın adı isimdir; o varlığın özelliğini söyleyen sözcük sıfattır.
• Sayı sözcüğünü rakam sanmak: "Üç bilet aldık." cümlesinde "üç" rakam değil, bir sözcüktür. "Bilet" isminin sayısını bildirdiği için sayı sözcüğüdür.
• "Bu" sözcüğünü her cümlede zamir sanmak: "Bu soruyu çözdüm." cümlesinde "bu" sıfattır, çünkü yanında "soru" ismi vardır. "Bunu çözdüm." dersen zamir olur.

Dikkat: Sözcüğü ezberleyerek tür söyleme. Aynı sözcük bir cümlede sıfat, başka bir cümlede zamir olabilir; türünü cümledeki görevi belirler.

5. Sınıf Türkçe Sıfatlar Hızlı Özet

• Sıfat, bir ismin önüne gelerek onu niteler ya da belirtir.
• Niteleme sözcükleri ismin nasıl olduğunu bildirir: büyük, tatlı, yorgun.
• Belirtme sözcükleri dört türe ayrılır: işaret, sayı, soru, belgisiz.
• İşaret sözcükleri ismi gösterir (bu, şu, o); sayı sözcükleri sayısını ya da sırasını bildirir (üç, beşinci).
• Soru sözcükleri ismi sorar (hangi, kaç); belgisiz sözcükler belirsiz bırakır (bazı, birkaç).
• Sözcüğün yanında isim varsa sıfattır; ismin yerine geçiyorsa zamirdir.
• İsmi niteleyen ve belirten sözcükler, sıfatların öteki adıdır.

5. Sınıf Türkçe Sıfatlar Mini Test

Bu 5. sınıf Türkçe sıfatlar test sorularını çözerken her cümlede önce ismi bul. Cevapları kâğıda yaz, sonra anahtarla karşılaştır.

1. "Soğuk su içme." cümlesinde sıfat hangisidir?
a) su   b) soğuk   c) içme

2. "Şu çocuk benim kardeşim." cümlesinde "şu" sözcüğünün türü nedir?
a) işaret sözcüğü   b) sayı sözcüğü   c) soru sözcüğü

3. "Kaç kalemin var?" cümlesindeki sıfat hangisidir?
a) kalemin   b) var   c) kaç

4. "Bazı kuşlar güneye göç eder." cümlesinde "bazı" sözcüğünün türü nedir?
a) niteleme sözcüğü   b) soru sözcüğü   c) belgisiz sözcük

5. "Onu masaya koydum." cümlesinde "onu" sözcüğünün türü nedir?
a) işaret sözcüğü (sıfat)   b) zamir   c) sayı sözcüğü

Cevap anahtarı: 1-b (soğuk, suyun nasıl olduğunu söyler) · 2-a (şu, çocuğu gösterir) · 3-c (kaç, kalemin sayısını sorar) · 4-c (bazı, kuşların sayısını belirsiz bırakır) · 5-b (onu, yanında isim olmadan bir varlığın yerini tutar).

Yanlış yaptığın soru olduysa o türün bölümünü yeniden oku. Sonra sıfat sorularıyla pratik yap ve öğrendiklerini pekiştir.

5. Sınıf Türkçe Sıfatlar PDF: Konu Özeti ve Test

Konuyu tekrar etmek için hazırladığımız sıfatlar konu anlatımı PDF ders notunu indirebilirsin. PDF'te sıfat türleri özet tablosu, sıfat-zamir ayrım kuralı, çözümlü örnekler ve cevap anahtarlı 10 soruluk test var. "5 sınıf türkçe sıfatlar çalışma kağıdı" ya da "5 sınıf türkçe sıfatlar test çöz" diye arıyorsan bu dosya işini görür. Dosya üç sayfadır ve üyelik istemez. Sıfatlar ders notunu ücretsiz indir ve yazılıdan önce bir kez daha gözden geçir.