5. Sınıf Türkçe Zamirler Konu Anlatımı

5. sınıf Türkçe zamirler, bir ismin yerine kullanılan ve cümlede o ismin görevini üstlenen sözcüklerdir. Bu sözcüklere “ismin yerini tutan sözcükler” de denir. “Ali okula gitti, o dersine çalıştı.” cümlesindeki “o” sözcüğü, Ali'nin yerini tutan bir kişi zamiridir.

Ders özeti PDF: 5. sınıf zamirler ders özetini PDF olarak indir (3 sayfa: kavram özeti, 5 çözümlü örnek, cevap anahtarlı 10 soruluk test).

Bu konuda seni en çok zorlayacak yer, “bu, şu, o” gibi sözcüklerin zamir mi sıfat mı olduğuna karar vermektir. Arama kutusuna “5 sınıf Türkçe zamirler konu anlatımı” yazıp geldiysen doğru yerdesin. Önce kişi zamiri işaret zamiri ikilisini, sonra belgisiz zamir soru zamiri ikilisini öğreneceksin. Yazıyı bitirdiğinde bir cümledeki zamiri bulabilecek, türünü söyleyebilecek ve onu sıfattan ayırabileceksin.

Dört zamir türü, en sık kullanılan sözcükleri ve birer örnek cümle.

5. Sınıf Türkçe Zamirler Hangi Sınıfta, Hangi Ünitede?

Zamirler konusunu 5. sınıf Türkçe dersinde görürsün. Konu, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde “Dil bilgisi ve anlam bilgisi” başlığı altında yer alır. İsimleri iyi tanıyorsan bu konu kolaylaşır, çünkü zamir ismin yerine geçer.

Aslında bu konuyu konuşurken zaten kullanıyorsun. Arkadaşına “Bunu bana verir misin?” dediğinde tek cümlede iki zamir söylemiş olursun.

Zamir Nedir? İsmin Yerini Tutan Sözcükler

Zamir, bir ismin yerine kullanılan ve cümlede o ismin görevini üstlenen sözcük türüdür. Bir ismi tekrar tekrar söylemek yerine onun yerine kısa bir sözcük koyarız. Böylece cümleler kısalır ve anlatım daha akıcı olur.

Mantık: Zamir, takımdaki yedek oyuncuya benzer. İsim sahadan çıkar, zamir onun yerine girer ve aynı görevi yapar.

Şu iki cümleyi oku: “Elif kitabı aldı. Elif kitabı çantasına koydu.” Aynı isimler iki kez geçtiği için anlatım ağırlaşır. Şimdi zamirle söyleyelim: “Elif kitabı aldı. O, onu çantasına koydu.” İlk “o” Elif'in, “onu” ise kitabın yerini tutar.

Kural: Bir sözcüğün zamir sayılması için cümlede bir ismin yerini tutması gerekir. Çünkü zamir anlamını tek başına değil, yerine geçtiği isimden alır.

Zamirler de isimler gibi ek alabilir. “Ben” sözcüğü “beni”, “bu” sözcüğü “bunu”, “kim” sözcüğü “kime” biçimine girebilir. Ek almak sözcüğün türünü değiştirmez; sözcük yine bir ismin yerini tutar.

Zamir Çeşitleri Nelerdir?

5. sınıf düzeyinde zamirleri dört başlıkta inceleriz: kişi zamirleri, işaret zamirleri, belgisiz zamirler ve soru zamirleri. Her biri ismin yerini farklı bir yolla tutar. Önce tek tek tanıyalım, sonra hepsini bir tabloda toplayalım.

Kişi Zamirleri

Kişi zamiri, insanların yerini tutan zamirdir. Türkçede altı kişi zamiri vardır: ben, sen, o, biz, siz, onlar. “Ben” konuşanı, “sen” dinleyeni, “o” ise sözü edilen kişiyi gösterir.

“Biz yarın müzeye gideceğiz.” cümlesinde “biz”, geziye katılanların adlarının yerini tutar. Sınıf listesindeki bütün adları saymak yerine tek sözcük söylemiş olursun.

Dikkat: Kişi zamirleri ek alınca biçimi değişebilir. “Ben” sözcüğü “bana”, “sen” sözcüğü “sana” olur. Yine de kişi zamiridir, çünkü hâlâ bir kişinin yerini tutar.

İşaret Zamirleri

İşaret zamiri, bir varlığı işaret ederek onun yerini tutan zamirdir. En sık kullanılanları “bu, şu, o” ile çoğulları olan “bunlar, şunlar, onlar” sözcükleridir. “Bu” yakındaki, “şu” biraz uzaktaki, “o” ise daha uzaktaki varlığı gösterir.

Kantinde camın arkasındaki simidi parmağınla gösterip “Şunu alabilir miyim?” dersin. Buradaki “şunu” sözcüğü, simidin yerini tutan bir işaret zamiridir.

Hatırlatma: “O” ve “onlar” iki türde de karşına çıkar. İnsanın yerini tutuyorsa kişi zamiri, başka bir varlığın yerini tutuyorsa işaret zamiridir. “O bugün okula gelmedi.” cümlesinde kişi, “O, masanın üstünde duruyor.” cümlesinde işaret zamiri vardır.

Belgisiz Zamirler

Belgisiz zamir, kimin veya neyin kastedildiği tam olarak belli olmayan zamirdir. Herkes, kimse, biri, birkaçı, bazısı, hepsi, çoğu ve hiçbiri bu türün örnekleridir. Bu sözcükler bir ismin yerini tutar ama o ismi açıkça söylemez.

“Teneffüste herkes bahçeye çıktı.” cümlesinde kimlerin çıktığını tek tek bilemeyiz. “Birkaçı sınıfta kaldı.” dediğimizde de kaç kişinin kaldığı kesin değildir. Belgisizlik tam olarak budur.

Soru Zamirleri

Soru zamiri, ismin yerini soru yoluyla tutan zamirdir. Kim, ne, hangisi ve kaçı gibi sözcükler bu türdendir. Bu soruların cevabı bir isim ya da başka bir zamir olur.

“Kapıyı kim çaldı?” sorusuna “Postacı çaldı.” diye cevap verebilirsin. Demek ki “kim” sözcüğü, cevaptaki “postacı” isminin yerini tutar. “Bunlardan hangisi senin?” cümlesinde ise “hangisi” bir eşyanın yerini sorar.

Şimdi dört türü yan yana görelim:

Zamir mi, Sıfat mı? Zamir Sıfat Farkı Nasıl Bulunur?

Bazı sözcükler bir cümlede zamir, başka bir cümlede sıfat olur. “Bu, şu, o, birkaç, hangi” gibi sözcükler seni en çok burada şaşırtır. Ayırmak için tek bir soru yeter: Sözcük bir ismin önünde mi, yoksa ismin yerinde mi?

Kural: Sözcük bir ismin önüne gelip o ismi belirtiyorsa sıfattır. İsim ortada yoksa ve sözcük onun yerine geçmişse zamirdir. Çünkü sıfat ismin yanında durur, zamir ise ismin yerine geçer.

“Bu kitap güzel.” cümlesinde “bu”, kitap isminin önündedir ve hangi kitap olduğunu belirtir. Bu yüzden işaret sıfatıdır. “Bu güzel.” cümlesinde ise kitap sözcüğü yoktur. “Bu” onun yerine geçtiği için işaret zamiridir.

Aynı sözcük, yanında isim olup olmamasına göre sıfat ya da zamir olur.

Markette “Şu elmalardan alalım.” dersen “şu” sıfattır, çünkü “elmalar” ismi hemen yanındadır. “Şunlardan alalım.” dersen isim gider, yerine zamir gelir.

Dikkat: Sözcükten sonra virgül varsa o sözcük yanındaki ismi belirtmez. “Bu, annemin çantası.” cümlesinde “bu” işaret zamiridir. Çünkü virgül, “bu” sözcüğünü arkasındaki isimden ayırır.

Zamirlerde Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

Bu konuda yapılan hataların çoğu, sözcüğün biçimine bakıp cümledeki görevini atlamaktan doğar. İkiz kardeşleri yüzlerinden ayıramazsın ama nerede oturduklarına bakarsan tanırsın. Sözcüklerde de aynı yolu izleyeceğiz.

• “Bu, şu, o” her zaman zamirdir sanmak: Bu sözcükler isimden önce gelip ismi belirtiyorsa sıfattır. “O ev çok eski.” cümlesinde “o” sıfattır.
• Soru zamirini yalnızca “kim” sanmak: “Ne, hangisi, kaçı” da soru zamiridir. “Elindeki ne?” cümlesinde “ne” bir eşyanın yerini sorar.
• Belgisiz zamir ile belgisiz sıfatı aynı saymak: “Birkaç öğrenci geldi.” cümlesinde sıfat, “Birkaçı geldi.” cümlesinde zamir vardır.
• “O” sözcüğünü hep kişi zamiri saymak: “O” bir eşyanın yerini tutuyorsa işaret zamiridir.

Hatırlatma: Türü söylemeden önce cümleyi sonuna kadar oku. Çünkü bir sözcüğün türünü biçimi değil, cümlede yaptığı iş belirler.

Zamirler Çözümlü Örnekler: Zamir Nasıl Bulunur?

Aşağıdaki cümleler evde ve okulda her gün kurduğun cümlelere benzer. Her örnekte aynı sırayı izleyeceğiz: önce isimleri bul, sonra ismin yerine geçen sözcüğü ara, en son türünü söyle.

Örnek 1: Kişi zamirini bulma

“Dedem bahçeyi suladı, sonra o, çardakta dinlendi.” cümlesindeki zamiri bul ve türünü söyle.

1. Cümledeki isimler: dedem, bahçe, çardak.
2. Bir ismin yerine geçen sözcük: “o”.
3. “O” kimin yerini tutuyor? Dinlenen kişi dedemdir.
4. İnsanın yerini tuttuğu için türü kişi zamiridir.

Cevap: Zamir “o” sözcüğüdür ve kişi zamiridir.

Örnek 2: Zamir mi, sıfat mı?

“Şu defter benim, şunu da sen al.” cümlesindeki “şu” ve “şunu” sözcüklerinin türünü bul.

1. “Şu” sözcüğünden sonra “defter” ismi var. İsmi belirttiği için işaret sıfatıdır.
2. “Şunu” sözcüğünün yanında isim yok. Bir eşyanın yerini tuttuğu için işaret zamiridir.
3. Cümlede ayrıca “benim” ve “sen” kişi zamirleri bulunur.

Cevap: “Şu” işaret sıfatı, “şunu” işaret zamiridir.

Örnek 3: Belgisiz zamiri bulma

“Bazı çocuklar top oynadı, bazıları ip atladı.” cümlesindeki belgisiz zamiri bul.

1. “Bazı” sözcüğünden sonra “çocuklar” ismi var. Bu sözcük belgisiz sıfattır.
2. “Bazıları” sözcüğünün yanında isim yok. Çocukların yerini tutuyor.
3. Kimlerin ip atladığı belli değil. Türü belgisiz zamirdir.

Cevap: Belgisiz zamir “bazıları” sözcüğüdür.

Örnek 4: Soru zamirini bulma

“Bu resimlerden hangisini duvara asalım?” cümlesinde kaç zamir vardır?

1. “Bu” sözcüğü “resimler” isminden önce gelmiş. Sıfattır, zamir değildir.
2. “Hangisini” sözcüğünün yanında isim yok. Bir resmin yerini soru yoluyla tutuyor.
3. Cümlede ismin yerine geçen başka sözcük yok.

Cevap: Cümlede bir zamir vardır; “hangisini” sözcüğü soru zamiridir.

Zamirler Hızlı Özet

5. sınıf Türkçe zamirler konusunu aşağıdaki maddelerle toparlayabilirsin. Bunu, sınavdan önce çantana koyduğun küçük bir not kâğıdı gibi düşün.

• Zamir, ismin yerine kullanılan ve onun görevini üstlenen sözcüktür.
• Kişi zamirleri altı tanedir: ben, sen, o, biz, siz, onlar.
• İşaret zamirleri varlığı göstererek yerini tutar: bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar.
• Belgisiz zamirler ismi açıkça söylemez: herkes, kimse, biri, birkaçı, hepsi.
• Soru zamirleri ismi soru yoluyla arar: kim, ne, hangisi, kaçı.
• İsmin önünde durup onu belirten sözcük sıfattır; ismin yerine geçen sözcük zamirdir.
• “O” insanın yerini tutarsa kişi zamiri, başka bir varlığın yerini tutarsa işaret zamiridir.

Zamirler Mini Test

“5 sınıf Türkçe zamirler test” diye arayıp soru çözmek istiyorsan önce bu beş soruyla kendini dene. Soruları evde ve sınıfta duyabileceğin cümlelerden seçtik. Cevaplara bakmadan çöz, sonra anahtarla karşılaştır.

1. “Annem pazardan döndü, ona kapıyı açtım.” cümlesinde “ona” sözcüğünün türü nedir?
   A) Kişi zamiri   B) İşaret zamiri   C) Belgisiz zamir   D) Soru zamiri
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde işaret zamiri vardır?
   A) Şu kalem çok güzel.   B) Şu ağacın altında oturalım.   C) Şunu çantana koyar mısın?   D) Şu soruyu çözemedim.
3. “Gezide hiçbiri yorulmadı.” cümlesindeki zamirin türü nedir?
   A) Soru zamiri   B) Belgisiz zamir   C) Kişi zamiri   D) İşaret zamiri
4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru zamiri vardır?
   A) Hangi kitabı okudun?   B) Kaç kişi geldi?   C) Nasıl bir film izledin?   D) Bu kalemi kim düşürdü?
5. “Birkaç arkadaşım geldi, birkaçı gelemedi.” cümlesi için hangisi doğrudur?
   A) İki sözcük de belgisiz zamirdir.   B) “Birkaç” belgisiz sıfat, “birkaçı” belgisiz zamirdir.   C) İki sözcük de belgisiz sıfattır.   D) “Birkaç” belgisiz zamir, “birkaçı” belgisiz sıfattır.

Cevap Anahtarı

1. A. “Ona” sözcüğü annemin, yani bir insanın yerini tutar; kişi zamiridir.
2. C. “Şunu” sözcüğünün yanında isim yoktur; diğer cümlelerde “şu” bir ismi belirten sıfattır.
3. B. “Hiçbiri” geziye katılanların yerini tutar ama kim olduklarını açıkça söylemez.
4. D. “Kim” bir ismin yerini sorar; “hangi, kaç, nasıl” ise isimden önce geldiği için sıfattır.
5. B. “Birkaç” sözcüğü “arkadaşım” ismini belirtir; “birkaçı” ise ismin yerine geçmiştir.

Yanlış yaptığın soru olduysa ilgili bölüme dönüp örneği yeniden oku. Daha fazla soru çözmek istersen Zamirler sorularıyla pratik yap.

5. Sınıf Türkçe Zamirler PDF: Konu Özeti ve Test

Konuyu tekrar etmek için hazırladığımız ders notunu indirebilirsin. PDF'te 4 zamir türünün özet tablosu, zamir-sıfat ayrım testi ve cevap anahtarlı 10 soruluk mini test var. Ayrıca adım adım çözülmüş 5 örnek soru bulacaksın. “5 sınıf Türkçe zamirler test pdf” diye arıyorsan bu dosya işini görür; çıktısını alıp defterinin arasına koyabilirsin. Dosya üç sayfadır ve üyelik istemez. Zamirler ders notunu ücretsiz indir ve yazılıdan önce bir kez daha gözden geçir.