Üleştirme sayıları, bir şeyin kişilere ya da gruplara eşit biçimde paylaştırıldığını gösteren sayılardır. Asıl sayıya -er/-ar eki getirilerek oluşur; sayı ünlüyle bitiyorsa ek -şer/-şar biçimini alır: üçer, onar, ikişer, altışar, yirmişer. Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla yazılır; "2'şer" değil "ikişer" doğrudur. Kısacası "üleştirme" sözcüğü paylaştırma, bölüştürme demektir.
Türkçe dil bilgisinde sayı türleri arasında en çok karıştırılanlardan biri üleştirme sayılarıdır. "İkişer kalem", "üçer kitap", "yirmişer öğrenci" gibi ifadelerde karşımıza çıkan bu yapı; hem cümleye paylaştırma anlamı katar hem de sınavlarda sıkça sorulan bir konu olarak öne çıkar. Bu yazıda üleştirme sayılarının ne olduğunu, nasıl oluşturulduğunu ve doğru yazımını örneklerle birlikte adım adım göreceksin.
Üleştirme sayıları, bir varlığın ya da nesnenin kişilere, gruplara veya yerlere eşit biçimde paylaştırıldığını gösteren sayılardır. Yani "üleştirme sayıları ne demek?" sorusunun en kısa cevabı şudur: kişi başına ya da grup başına düşen miktarı belirten sayılardır.
Örneğin "Öğrencilere ikişer defter verildi." cümlesinde "ikişer" sözcüğü, her bir öğrenciye kaç defter düştüğünü anlatır. Burada paylaştırma fikri öne çıkar; bu yüzden bu tür sayılara üleştirme (paylaştırma, bölüştürme) sayıları denir.
Üleştirme sıfatı, bir ismin önüne gelerek o ismi sayı bakımından paylaştırarak niteleyen sözcüktür. Yani üleştirme sayısı, bir ismi nitelediğinde sıfat görevi üstlenir.
Örnekler:
İkişer kalem → "ikişer" sözcüğü "kalem" ismini niteliyor.
Üçer kitap → kişi başına düşen kitap sayısını gösteriyor.
Onar kişi → grupların kaçar kişiden oluştuğunu belirtiyor.
Bu yapı, sayı sıfatlarının bir alt türüdür. Asıl sayı sıfatı (iki kalem), sıra sayı sıfatı (ikinci kalem) ve kesir sayı sıfatı (yarım kalem) ile birlikte sayı sıfatlarının dört temel türünden birini oluşturur.
Sıfatın ismi nasıl nitelediğini ve belirttiğini baştan görmek istersen sıfatlar konu anlatımı yazısına bakabilirsin.
Üleştirme sayıları, asıl sayıların sonuna -er / -ar eki getirilerek oluşturulur. Bu ek, büyük ünlü uyumuna göre değişiklik gösterir.
Son hecesinde ince ünlü (e, i, ö, ü) bulunan sayılara -er eki gelir: bir → birer, üç → üçer, beş → beşer.
Son hecesinde kalın ünlü (a, ı, o, u) bulunan sayılara -ar eki gelir: on → onar, kırk → kırkar, dokuz → dokuzar.
Bir → Birer İki → İkişer Üç → Üçer Dört → Dörder Beş → Beşer Altı → Altışar On → Onar Yirmi → Yirmişer Yüz → Yüzer
Üleştirme ekinin biçimini iki şey belirler. Birincisi sayının son sesidir: ünlü mü, ünsüz mü? İkincisi son hecedeki ünlünün ince ya da kalın olmasıdır. Aşağıdaki tablo bu ikisini birlikte gösterir.
| Sayı | Son Ses | Hece Ünlüsü | Gelen Ek | Üleştirme Hâli |
|---|---|---|---|---|
| bir | ünsüz | ince | -er | birer |
| üç | ünsüz | ince | -er | üçer |
| beş | ünsüz | ince | -er | beşer |
| dört | ünsüz | ince | -er | dörder |
| on | ünsüz | kalın | -ar | onar |
| yüz | ünsüz | ince | -er | yüzer |
| iki | ünlü | ince | -şer | ikişer |
| altı | ünlü | kalın | -şar | altışar |
| yirmi | ünlü | ince | -şer | yirmişer |
Sayıya bu ek geldiğinde sözcük artık "kaç tane" değil, "kişi başına kaç tane" anlamı kazanır. "Beş kalem" derseniz toplam beş kalemi anlatırsınız; "beşer kalem" derseniz her bir kişiye düşen miktarı anlatırsınız.
Üleştirme ekinin kullanımındaki en kritik kural budur. -er / -ar eki ünlüyle biten bir sayıya geldiğinde, iki ünlü yan yana gelmesin diye araya "ş" kaynaştırma sesi girer.
Püf nokta: Sayı ünlüyle bitiyorsa araya "ş" girer (iki + ş + er = ikişer). Sayı ünsüzle bitiyorsa kaynaştırma sesi gerekmez (on + ar = onar).
"İki" sayısı ünlüyle bitiyor. Ek getirildiğinde "iki + er" değil, iki + ş + er = ikişer olur.
"Altı" da ünlüyle biter. Doğru kullanım: altı + ş + ar = altışar.
Bu örnek sınavlarda en çok sorulanlardan biridir. "Yirmi" sayısının üleştirme hâli yirmier değil, yirmişerdir. Çünkü "yirmi" ünlüyle bittiği için araya "ş" kaynaştırma sesi girer.

Kural: Üleştirme sayıları rakamla değil, yazıyla yazılır. Asıl sayı ünsüzle bitiyorsa doğrudan -er/-ar eki gelir (on → onar). Ünlüyle bitiyorsa araya "ş" kaynaştırma sesi girer (iki → ikişer).
Mantık: Ek, sayının son sesine göre biçim değiştirir ve rakam bu sesi göstermez. Bu yüzden "2'şer" ya da "20şer" gibi rakamlı yazımlar yanlıştır. Doğrusu "ikişer" ve "yirmişer" biçimidir.
Sınıfta kırk sekiz kurabiyeyi on iki arkadaşına eşit paylaştırdığını düşün. Bunu deftere "Herkese dörder kurabiye verdim." diye yazarsın; "4'er" diye yazmazsın.
Üçer ve beşer nasıl yazılır sorusunun cevabı da aynı kuraldan gelir: "üç" ve "beş" ünsüzle bittiği için araya kaynaştırma sesi girmez, doğrudan -er eki eklenir ve üçer, beşer olur.
Türkçe'de sayıların yazımı konusunda genel kural şudur: edebî, gündelik ve eğitimle ilgili metinlerde sayılar genellikle yazıyla yazılır. Üleştirme sayıları da bu kuralın kapsamına girer. Bir cümlede "Öğrencilere 2'şer kalem dağıtıldı." yerine "Öğrencilere ikişer kalem dağıtıldı." yazımı tercih edilir.
Bunun nedeni, üleştirme ekinin sayının okunuşuna bağlı bir ses dönüşümü içermesidir. Rakamla yazıldığında bu dönüşüm okuyucu için ek bir adım gerektirir; yazıyla yazıldığında ise hem okuma akıcılığı hem de anlam netliği sağlanır.
Üleştirme sayıları, yazım konusunun yalnızca bir parçasıdır; öteki kuralları Türkçe yazım kuralları yazısında topluca görebilirsin.
birer, ikişer, üçer, beşer, altışar, onar, yirmişer, yüzer
Öğrencilere ikişer kitap dağıtıldı.
Her masaya üçer sandalye konuldu.
Yarışmacılar beşer kişilik gruplara ayrıldı.
Çocuklara altışar soru verildi.
Sınıfa yirmişer kalem getirilecek.
Konuklara birer çay ikram edildi.
Üleştirme sayıları cümlede üç temel işlevle kullanılır.
Bir ismin önüne gelerek onu paylaştırma yönüyle niteler: "Her öğrenciye ikişer kitap..."
Kişilerin kaçar kişilik gruplara ayrıldığını gösterir: "Öğrenciler beşer kişilik gruplara ayrıldı."
Paylaştırılan bir nesnenin kişi başına düşen miktarını ifade eder: "Herkese onar lira düştü."
Sayıların yazımı; rakam, yazı ve karma kullanım olmak üzere üç biçimde gerçekleşir. Üleştirme sayıları, ses dönüşümü içermesi nedeniyle yazılı biçimde gösterilir. Resmî yazılarda, finansal belgelerde ya da çok büyük rakamlarda zorunlu olmadıkça üleştirme sayıları her zaman yazıyla yazılır.
Hayır. Sıra sayısı (üçüncü, beşinci) bir varlığın sırasını gösterir; üleştirme sayısı ise paylaştırılan miktarı belirtir.
Çünkü -er/-ar eki ses olayı içerir. Yazımda bu okunuşu net göstermek için yazıyla yazım tercih edilir.
Doğru kullanım yirmişerdir. Çünkü "yirmi" ünlüyle bittiği için araya "ş" kaynaştırma sesi girer. "Yirmier" yazımı yanlıştır.
Üleştirme sayısı bir ismin önüne geldiğinde üleştirme sayı sıfatı görevi üstlenir. Tek başına kullanıldığında ise üleştirme sayısı olarak adlandırılır.
Üleştirme sayılarında en sık yapılan yazım hatalarını ve doğru biçimlerini aşağıdaki tabloda görebilirsin.
Dikkat: Hatalar iki türdür: sayıyı rakamla yazmak ve "ş" sesini unutmak. Yazdığın sözcüğü sesli oku; rakam görüyorsan ya da iki ünlü yan yana geliyorsa yazım yanlıştır.
| Yanlış | Doğru | Neden |
|---|---|---|
| 2'şer | ikişer | Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla yazılır |
| 20şer | yirmişer | Sayı yazıyla yazılır, ek de yazıya bitişik eklenir |
| 3'er | üçer | Üleştirme sayısında rakam, kesme işareti ve ek birlikte kullanılmaz |
| yirmier | yirmişer | "Yirmi" ünlüyle bittiği için araya "ş" kaynaştırma sesi girer |
| altıar | altışar | "Altı" ünlüyle bittiği için kaynaştırma sesi atlanamaz |
Soru: Aşağıdakilerden hangisi üleştirme sayı sıfatıdır?
A) İki kalem B) İkinci sıra C) İkişer defter D) Yarım elma
Cevap: C — "İkişer" paylaştırma anlamı taşıdığı için üleştirme sayı sıfatıdır.
Soru: Hangisinin yazımı doğrudur?
A) Yirmier B) Yirmişer C) Altıar D) İkier
Cevap: B — Ünlüyle biten sayılarda araya "ş" kaynaştırma sesi girer.
Soru: "Öğrencilere altışar elma verildi." cümlesinde "altışar" sözcüğü hangi görevdedir?
Cevap: Üleştirme sayı sıfatı — "elma" ismini paylaştırma yönüyle niteliyor.
A) Beşinci B) Beşer C) Beşte bir D) Beş
Cevap: B
A) Yirmier B) Yirmiyer C) Yirmişer D) Yirmiar
Cevap: C
A) Sıra B) Paylaştırma C) Kesir D) Soru
Cevap: B
A) İki B) Altı C) On D) Yirmi
Cevap: C — "On" ünsüzle bittiği için kaynaştırma sesi gerekmez (onar).
A) Asıl sayı sıfatı B) Sıra sayı sıfatı C) Üleştirme sayı sıfatı D) Kesir sayı sıfatı
Cevap: C
Çözemediğin soruların fotoğrafını Tahta'nın soru çözme uygulaması ile öğretmenlere gönderebilirsin. Konuyu kısa ve net anlatımlarla tekrar etmek için Tahta'daki konu anlatım videoları sayfasına göz atabilirsin. Bu konuyu kendi oluşturacağın testle pekiştirmek için Tahta'da online test çöz sayfasına göz atabilirsin.
Üleştirme sayıları, bir varlığın kişilere, gruplara veya yerlere eşit biçimde paylaştırıldığını gösteren sayılardır. Asıl sayıya -er/-ar, sayı ünlüyle bitiyorsa -şer/-şar eki getirilerek oluşur. İkişer, altışar, yirmişer bu yapının örnekleridir. Bir ismin önüne geldiğinde üleştirme sayı sıfatı görevi üstlenir ve her zaman yazıyla yazılır, rakamla gösterilmez.
Üleştirme sayıları her zaman yazıyla yazılır, rakam ve ek birlikte kullanılmaz. Sayı ünsüzle bitiyorsa doğrudan -er/-ar eki gelir: on olur onar. Sayı ünlüyle bitiyorsa araya ş kaynaştırma sesi girer: iki olur ikişer. Bu yüzden 2'şer değil ikişer, 20şer değil yirmişer yazılır.
Üleştirme, bir şeyin kişi veya gruplar arasında eşit biçimde paylaştırılması, bölüştürülmesi anlamına gelir. Türkçede bu anlamı taşıyan sözcükler üleştirme sayıları olarak adlandırılır: ikişer, üçer, onar gibi. Bir cümlede kişi başına düşen miktarı göstermek için kullanılır ve sayıya özel bir ek getirilerek oluşturulur.
Üleştirme, paylaştırma ve bölüştürme işine verilen addır. Dil bilgisinde üleştirme sayıları, bir nesnenin ya da işin kişi başına veya grup başına ne kadarının düştüğünü anlatan sayı türüdür. "Herkese ikişer kalem verildi." cümlesinde "ikişer" sözcüğü bu üleştirme anlamını taşır. Yani her kişiye iki kalem düştüğünü anlarız.
Üleştirme sayı sıfatı, bir ismin önüne gelerek o ismi sayı bakımından paylaştırma yönüyle niteleyen sözcüktür. "İkişer kalem" örneğinde "ikişer" sözcüğü "kalem" ismini nitelediği için üleştirme sayı sıfatı olur. Asıl sayı, sıra sayı ve kesir sayı sıfatlarıyla birlikte sayı sıfatlarının dört temel türünden biridir.
Üleştirme sıfatı, üleştirme sayı sıfatının kısa söyleniş biçimidir. Bir ismin önüne gelir ve o isme paylaştırma anlamı katar. "Çocuklara üçer balon verildi." cümlesinde "üçer" sözcüğü "balon" ismini niteler. Burada her çocuğa kaç balon düştüğünü anlarız; toplam balon sayısını değil, kişi başına düşen miktarı öğreniriz.
Doğru yazım yirmişerdir, yirmier yazımı yanlıştır. "Yirmi" sözcüğü ünlüyle bittiği için -er eki doğrudan eklenemez; iki ünlünün yan yana gelmesini önlemek için araya "ş" kaynaştırma sesi girer ve yirmi+ş+er birleşimiyle yirmişer ortaya çıkar. Bu kural sınavlarda sık sorulduğu için, benzer şekilde ünlüyle biten her sayıda aynı kaynaştırma sesi aranmalıdır.
Doğru yazım altışardır. "Altı" sayısı ünlüyle bittiği için -ar eki doğrudan gelemez; araya "ş" kaynaştırma sesi girer ve altı+ş+ar birleşimiyle altışar oluşur. "Altıar" yazımı bu kaynaştırma sesinin atlanması nedeniyle yanlıştır ve sınavlarda doğru seçenek olarak kabul edilmez. Aynı kural iki ve yirmi gibi ünlüyle biten öteki sayılarda da geçerlidir.