8. sınıf Türkçe yazım kuralları; büyük harflerin kullanıldığı yerler, pekiştirmeli sözcükler, kısaltmalar, sayılar, özel isimler ile “de”, “ki” ve “mi”nin doğru yazımını kapsayan dil bilgisi konusudur. Kuralların tamamı Türk Dil Kurumu (TDK) Yazım Kılavuzu'na dayanır. En çok karıştırılan yer, “de” ve “ki”nin ne zaman ayrı, ne zaman bitişik yazılacağıdır.
Ders özeti PDF: 8. sınıf yazım kuralları ders özetini PDF olarak indir (3 sayfa: kavram özeti, 5 çözümlü örnek, cevap anahtarlı 10 soruluk test).
Büyük ihtimalle kuralları tek tek biliyorsun ama soru önüne gelince “de” ayrı mıydı diye duraksıyorsun. Bu yazım kuralları konu anlatımı sana her kuralın mantığını ve hızlı bir karar yöntemini verir. Bitirdiğinde bir cümledeki yazım yanlışını bulabilecek, nedenini de söyleyebileceksin.
Konunun altı alt başlığı ve her birine ait kısa örnekler.
8. Sınıf Türkçe Yazım Kuralları Hangi Sınıfta, Hangi Ünitede?
Bu konu 8. sınıf Türkçe dersinin dil bilgisi konuları arasında yer alır; yazılılarda ve kendi yazdığın metinlerde karşına çıkar. Liselere Geçiş Sistemi (LGS) kapsamındaki merkezî sınava hazırlanıyorsan yazım bilgisi sözel bölümdeki Türkçe sorularında da işine yarar. Öteki başlıkları LGS Türkçe konuları listesinde görebilirsin. Bu sınav yalnızca sınavla öğrenci alan liseler içindir; öteki liselere adrese dayalı yerleştirmeyle geçilir.
Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler Nelerdir?
Büyük harf, okura “burada yeni bir cümle ya da özel bir ad var” diye işaret verir. Sınıf grubuna hepsi küçük harfle yazılmış bir mesaj atıldığını düşün. Kimin adının, hangi yerin geçtiğini anlamak için mesajı iki kez okursun.
Cümle Başı ve Özel İsimler
Kural: Her cümle büyük harfle başlar; özel isimlerin de ilk harfi büyük yazılır. Çünkü özel isim, benzerleri arasından tek bir varlığı gösterir.
Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları da büyük başlar: “Gösteri 12 Mayıs Cuma günü yapılacak.” Belirli bir tarih yoksa küçük yazarsın: “Okullar eylülde açılır.” İlk cümlede tek bir gün anlatılır, ikincisinde herhangi bir eylül ayı.
Unvanlar, Kurum ve Kitap Adları
Kişi adından önce ya da sonra gelen unvanlar ve saygı sözleri büyük başlar: Zeynep Hanım, Doktor Kerem Bey. Kurum adlarının her sözcüğü büyük yazılır: Türk Dil Kurumu, Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). Kitap adlarında da her sözcük büyük başlar; yalnız aradaki “ve, ile, de, ki” gibi bağlaçlar küçük kalır: Suç ve Ceza.
Dikkat: Akrabalık bildiren sözcükler unvan sayılmaz, küçük yazılır: “Elif ablam yarın geliyor.”
Pekiştirmeli Sözcüklerin Yazımı Nasıl Olur?
Pekiştirmeli sözcük, bir sıfatın ya da zarfın anlamını güçlendirir. Sözcüğün ilk hecesine m, p, r, s ünsüzlerinden biri eklenerek kurulur. Yeni yıkanmış forman için “temiz” az gelir; “tertemiz” dersin.
Kural: Pekiştirmeli sözcükler her zaman bitişik yazılır. Çünkü baştaki parça tek başına bir sözcük değildir, anlamını ardındaki sözcükten alır.
Kurma adımları şöyle: Sözcüğün ilk ünlüsüne kadar olan bölümü al, sonuna uygun ünsüzü ekle, ardından sözcüğün tamamını yaz. “Sarı” için “sa” ve “p” birleşir: sap + sarı = sapsarı. Aynı yolla “mavi” masmavi, “temiz” tertemiz, “düz” dümdüz olur. Pekiştirmeli sözcüklerin yazımı sorularında yanlış şık genellikle “kıp kırmızı” gibi ayrı yazılan biçimdir.
“Sarı” sözcüğünden “sapsarı” üç adımda kurulur.
Kısaltmaların Yazımı Nasıl Yapılır?
Kısaltma, uzun bir adı birkaç harfle yazmanı sağlar. Kurum kısaltmaları büyük harfle ve noktasız yazılır: TDK, TRT, LGS. Ölçü birimlerinin kısaltmaları küçük harfle ve noktasız yazılır: kg, cm, m.
Kural: Kısaltmaya gelen ek, kısaltmanın yazılışına değil okunuşuna göre seçilir. Çünkü eki ağzınla söylerken sesin son heceye uyması gerekir.
Büyük harfli kısaltmada son harfin okunuşuna bakarsın. TDK “te-de-ke” diye biter, o hâlde “TDK'nin” yazılır. TRT “te-re-te” diye biter: “TRT'ye”. Küçük harfli kısaltmada ise sözcüğün tamamını okursun: “kg'dan” (kilogramdan), “cm'yi” (santimetreyi). Market terazisinde “2 kg'dan fazla” derken aslında “kilogramdan” diyorsun.
Sayıların Yazımı Nasıl Olur?
Sayılar metinde hem yazıyla hem rakamla yazılabilir. Yazıyla yazdığında her sözcük ayrı durur: on beş, yüz yirmi üç. Saat, para tutarı ve ölçü gibi bilgiler ise rakamla yazılır: 17.30, 250 lira, 5 kg.
Hatırlatma: Sıra sayısını ya noktayla ya da ekle gösterirsin: “8. sınıf” veya “8'inci sınıf”. İkisini birlikte kullanırsan (“8.'inci”) sıra anlamını iki kez vermiş olursun.
Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla yazılır: ikişer, üçer, dokuzar. Beden eğitimi dersinde “ikişer ikişer sıraya girin” cümlesini “2'şer” diye yazmazsın. Rakama gelen ek ise kesme işaretiyle ayrılır: 1923'te, 5'i.
De Mi Ki'nin Yazımı: “de” Bağlaç mı, Hâl Eki mi?
Öğrencilerin “de mi ki nin yazımı” diye aradığı bölüm burada başlıyor; ilk durak “de”. “de” bağlacı, “dahi, bile” anlamı taşıyan ve her zaman ayrı yazılan bir sözcüktür. “-de” hâl eki ise ismin bulunduğu yeri bildirir ve bitişik yazılır. İkisini ayırmak için “Çıkar-Bak” testini kullan: “de”yi cümleden çıkar, kalan cümleye bak.
Mantık: Bağlaç cümleye sonradan eklenen bir sözcüktür; çıkınca cümle ayakta kalır. Ek ise sözcüğün parçasıdır; çıkınca cümle bozulur.
“Ali de geldi.” cümlesinden çıkarınca “Ali geldi.” kalır. Cümle düzgün, öyleyse bağlaçtır ve ayrı yazılır. “Ali okulda kaldı.” cümlesinden çıkarınca “Ali okul kaldı.” olur. Cümle bozuldu, öyleyse ektir ve bitişik yazılır.
Dikkat: Bağlaç yalnız “de” ya da “da” biçiminde olur; “te, ta” biçimi yoktur. “Kitap ta aldım” yanlış, “Kitap da aldım” doğrudur. “Ya da” sözü de ayrı yazılır.
Çıkar-Bak testi: Cümle bozulmuyorsa ayrı, bozuluyorsa bitişik yaz.
“ki” Bağlaç mı, “-ki” Eki mi?
“ki” bağlacı iki cümleyi birbirine bağlar ve ayrı yazılır: “Öyle yoruldum ki hemen uyudum.” “-ki” eki ise isme gelir, bitişik yazılır: sokaktaki çocuk, benimki, yarınki maç. Denemek için ardına “-ler” getir: “sokaktakiler” oluyorsa ektir.
Hatırlatma: Kalıplaşmış birkaç bağlaç bitişik yazılır: belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki. Bunlar zamanla tek sözcük hâline geldiği için ayrılmaz.
Aşağıdaki tablo, “de mi ki nin yazımı” sorularındaki karar adımlarını bir arada gösterir. Soru çözerken önce sol sütundaki denemeyi yap, sonra sonuca göre yaz.
| Deneme | Bağlaçsa (ayrı) | Ekse (bitişik) |
|---|---|---|
| “de”yi cümleden çıkar | Cümle bozulmaz: Sen de gel. | Cümle bozulur: Evde kaldım. |
| “ki”den sonra “-ler” getir | Getirilemez: Baktım ki gitmiş. | Getirilir: bahçedeki, bahçedekiler |
| Kalıplaşmış mı diye bak | Değilse ayrı: Duydum ki gelmiş. | sanki, çünkü, hâlbuki, mademki, oysaki |
“mi” Soru Ekinin Yazımı Nasıl Olur?
Soru eki “mi” her zaman ayrı yazılır ve önceki sözcüğün son ünlüsüne uyar: mı, mi, mu, mü. Kendinden sonra gelen ekler ise ona bitişik yazılır: “Geliyor musun?”, “Ödevini bitirdin mi?”
Mantık: “mi” soru anlamı vermese bile ayrı yazılır, çünkü görevi değişse de yazımı değişmez. “Güzel mi güzel bir gün.” cümlesinde soru yoktur ama “mi” yine ayrıdır. Arkadaşına “Geliyormusun” yazıyorsan düzeltmen gereken yer burasıdır.
Özel İsimlerin Yazımı Nasıl Olur?
Kişi adları, soyadlar, ülke ve şehir adları büyük harfle başlar: Deniz, Ankara, Türkiye. Millet ve dil adları da böyledir: Türk, Türkçe. Hayvanlara verilen özel adlar da büyük yazılır: kedimiz Pamuk.
Günlük hayattan: Fen dersinde “Dünya Güneş'in çevresinde döner.” yazarsın; burada ikisi de gök cismi adıdır. “Dünyalar benim oldu.” derken ise gezegenden söz etmezsin, küçük yazarsın.
Özel isme yapım eki gelince sözcük yine büyük başlar ama ek ayrılmaz: Ankaralı, Türkçe. Çekim ekleri ise kesme işaretiyle ayrılır: Ankara'ya, Deniz'in. Kesme işaretinin öteki kullanımları noktalama işaretleri konusuna girer.
Yazım Kuralları Konu Anlatımı: Çözümlü Örnekler Nasıl Çözülür?
Şimdi kuralları sınav tarzı sorularda birlikte uygulayalım. Her soruda önce hangi kuralın sorulduğunu bul, sonra denemeyi yap.
Örnek 1: “de” ve “ki” Ayrımı
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?
A) Sınavda sen de başarılı olacaksın.
B) Bu akşam kitap ta okuyacağım.
C) Bahçedeki çiçekler açmış.
D) Hâlbuki ona haber vermiştim.
- A'da “sınavda” yer bildirir, bitişiktir. “Sen de” içindeki “de” çıkarılınca cümle bozulmaz, ayrıdır. Doğru.
- B'de “ta”yı çıkar: “Bu akşam kitap okuyacağım.” Cümle bozulmadı, öyleyse bağlaçtır.
- Bağlaç ayrı yazılır ama “ta” biçiminde olamaz. Doğrusu “kitap da”dır.
- C'de “bahçedekiler” denebilir, ek bitişiktir. D'de “hâlbuki” kalıplaşmıştır. İkisi de doğru.
Cevap B'dir.
Örnek 2: Pekiştirmeli Sözcük Kurma
“Yeşil” ve “beyaz” sözcüklerinin pekiştirmeli biçimlerini yaz.
- “Yeşil” sözcüğünün ilk ünlüsüne kadar olan bölümü “ye”dir. “m” eklenir: yem + yeşil = yemyeşil.
- “Beyaz” için bölüm “be”dir. “m” eklenir: bem + beyaz = bembeyaz.
- İkisi de bitişik yazılır; araya boşluk ya da kısa çizgi girmez.
Örnek 3: Kısaltma, Sayı ve Büyük Harf
“Tiyatro gösterisi 12 mayıs cuma günü yapılacak; TDK'nın sözlüğünden 2'şer sözcük bulacağız.” cümlesindeki yanlışları düzelt.
- Belirli bir tarih var, ay ve gün adı büyük başlar: 12 Mayıs Cuma.
- TDK “ke” sesiyle biter, ek ince ünlüyle gelir: TDK'nin.
- Üleştirme sayısı yazıyla yazılır: ikişer.
Doğrusu: “Tiyatro gösterisi 12 Mayıs Cuma günü yapılacak; TDK'nin sözlüğünden ikişer sözcük bulacağız.”
Yazım Kurallarında Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
Mesajlaşırken hızlı yazdığın için bu hatalar alışkanlığa dönüşebilir. Aşağıdaki dört yanılgıyı tanırsan sorularda çeldiriciyi daha kolay görürsün.
- “de her zaman bitişik yazılır.” Yanlış. Bağlaç olan “de” ayrı yazılır: “Ben de geliyorum.”
- “ki her zaman ayrı yazılır.” Yanlış. Ek olan “-ki” ile sanki, çünkü, hâlbuki gibi kalıplaşmış sözcükler bitişiktir.
- “Kısaltmaya gelen ek yazılışa göre seçilir.” Yanlış. Ek okunuşa göre seçilir: TDK'nin, kg'dan.
- “Sayılar hep yazıyla yazılır.” Yanlış. Saat, para tutarı ve ölçüler rakamla yazılır.
Bitişik mi, ayrı mı sorusu fiillerde de karşına çıkar: “fark etmek” ayrı, “hissetmek” bitişik yazılır. Nedenini birleşik fiillerin yazımı yazısında bulursun.
Yazım Kuralları Hızlı Özet
- Cümle başı, özel isimler, unvanlar, kurum ve kitap adları büyük harfle başlar.
- Belirli tarih bildiren ay ve gün adları büyük yazılır: 12 Mayıs Cuma.
- Pekiştirmeli sözcükler bitişik yazılır: sapsarı, tertemiz, dümdüz.
- Kısaltmaya gelen ek okunuşa göre seçilir: TDK'nin, TRT'ye, kg'dan.
- Yazıyla yazılan sayılar ayrı, üleştirme sayıları yazıyla yazılır: on beş, ikişer.
- Bağlaç olan “de” ve “ki” ayrı; ek olan “-de” ve “-ki” bitişik yazılır.
- Soru eki “mi” ayrı, ardından gelen ekler ona bitişik yazılır.
Yazım Kuralları Mini Test
Bu 8. sınıf Türkçe yazım kuralları test bölümü beş sorudan oluşur. Önce soruları çöz, sonra cevap anahtarına bak.
- Hangisinde “de” ayrı yazılmalıdır?
A) Kalemim sırada kalmış.
B) Evde kimse yoktu.
C) Ödevimide bitirdim.
D) Parkta buluştuk. - Hangisinde “ki”nin yazımı yanlıştır?
A) Sanki hiç yorulmamış.
B) Masadaki defter benim.
C) Duydumki yarın gezi varmış.
D) Seninki daha yeni. - Hangi pekiştirmeli sözcük yanlış yazılmıştır?
A) masmavi
B) kıp kırmızı
C) bembeyaz
D) upuzun - Hangisinde kısaltmaya gelen ek doğrudur?
A) TDK'nın
B) kg'den
C) TRT'ye
D) cm'i - Hangisinde yazım yanlışı yoktur?
A) Sınıfa üçer üçer girdik.
B) Tören 29 ekim cumartesi günü yapıldı.
C) Geliyormusun bizimle?
D) 5.'inci sırada oturuyorum.
Cevap anahtarı: 1-C, 2-C, 3-B, 4-C, 5-A
- “Ödevimi bitirdim.” cümlesi bozulmaz; “de” bağlaçtır, “Ödevimi de” yazılır.
- “Duydum ki” cümle bağlar ve kalıplaşmış değildir, ayrı yazılır.
- Pekiştirmeli sözcükler bitişik yazılır: kıpkırmızı.
- TRT “te” sesiyle biter, “TRT'ye” doğrudur; ötekiler TDK'nin, kg'dan, cm'yi olmalıdır.
- “Üçer” yazıyla yazılmıştır; öteki şıklarda 29 Ekim Cumartesi, “Geliyor musun”, “5'inci” olmalıdır.
Daha çok soru için yazım kuralları sorularıyla pratik yap. Takıldığın soruda önce Çıkar-Bak testini dene, sonra kuralın adını kendi kendine söyle.
8. Sınıf Türkçe Yazım Kuralları PDF: Konu Özeti ve Test
Tekrar için 8. sınıf Türkçe yazım kuralları konu anlatımı PDF dosyasını ücretsiz indirebilirsin. Üç sayfalık bu ders notunda kural özeti, “de” ve “ki” için karar tablosu, beş çözümlü örnek ve cevap anahtarlı on soruluk test var. Yazım kuralları PDF özetini sınavdan önceki akşam gözden geçirmek için kullanabilirsin. 8. sınıf Türkçe yazım kuralları test PDF arıyorsan son sayfadaki soruları süre tutarak çöz, sonra açıklamaları oku. Çıktısını alıp defterine de yapıştırabilirsin.
