6. sınıf Türkçe fiiller, bir işi, oluşu veya durumu bildiren ve çekime girebilen sözcüklerdir. Fiiller anlamlarına göre iş fiili (yazmak, okumak), oluş fiili (büyümek, sararmak) ve durum fiili (uyumak, oturmak) olarak üçe ayrılır. Bir sözcüğün fiil olup olmadığını anlamak için sonuna "-mak/-mek" eki getirilir; anlamlı bir sözcük oluşuyorsa o sözcük fiildir.
Ders özeti PDF: 6. sınıf fiiller ders özetini PDF olarak indir (3 sayfa: kavram özeti, 5 çözümlü örnek, cevap anahtarlı 10 soruluk test).
Birçok öğrenci isim ile fiili karıştırır, özellikle oluş ve durum fiillerini iş fiiliyle şaşırır. Bu yazıyı bitirdiğinde bir cümledeki fiili bulabilecek, fiilin kökünü ayırabilecek ve iş-oluş-durum fiillerini örneklerle ayırt edebileceksin.
6. Sınıf Türkçe Fiiller Hangi Sınıfta, Hangi Ünitede?
Fiiller konusu, 6. sınıf Türkçe dersinde dil bilgisi ve anlam bilgisi çalışmaları içinde işlenir. Burada sözcük türlerini tanır, cümledeki görevlerini öğrenirsin. Fiil yazarken yazım kurallarını da kullanırsın; örneğin "-mak/-mek" ekini köke bitişik yazarsın. Bu kuralları tekrar etmek istersen yazım kuralları konu anlatımı işine yarar.
Fiil Nedir? İsimden Farkı Ne?
Fiil, bir işi, oluşu veya durumu bildiren ve çekim eki alabilen sözcüktür. İsimler varlıkları adlandırırken fiiller bu varlıkların yaptığı ya da içinde bulunduğu şeyleri anlatır. Örneğin "kitap" bir isimdir, "okumak" ise bir fiildir. Fiiller nedir sorusunun cevabı budur ve fiil örnekleri çoğaltıldıkça bu tanım netleşir.
Mantık: Bir sözcüğün fiil olup olmadığını anlamak için sonuna "-mak/-mek" ekini getir. "Koş" sözcüğüne bu eki eklersen "koşmak" çıkar, anlamlı bir sözcüktür; demek ki "koş" bir fiildir. "Masa" sözcüğüne aynı eki eklersen "masamak" ortaya çıkar, bu bir sözcük değildir; demek ki "masa" fiil değildir.
Bir sözcüğün fiil olup olmadığını -mak/-mek testiyle anlarsın.
Günlük Hayattan Örnek
Okul çıkışında arkadaşına "Eve koştum, ödevimi yaptım, sonra uyudum" dersin. Bu cümledeki "koştum", "yaptım" ve "uyudum" sözcükleri fiildir; her biri bir işi veya durumu anlatır.
Fiillerin Anlam Özellikleri: İş, Oluş, Durum Fiili
Fiiller anlamlarına göre üç grupta incelenir: iş fiili, oluş fiili ve durum fiili. Bu ayrımı yaparken iki soru sorarsın: Fiilin önüne "onu" getirilebiliyor mu? Değişim zamanla, kendiliğinden mi oluyor? İş oluş durum fiilleri tablosu bu üç türü tek bakışta karşılaştırır.
İş Fiilleri
İş fiili, öznenin yaptığı ve bir nesneyi etkileyen hareketi bildirir. "Yazmak", "okumak", "atmak" sözcükleri iş fiilidir. Önlerine "onu" getirebilirsin: "onu yazdı", "onu okudu". Çünkü bu işlerden etkilenen bir varlık vardır.
Oluş Fiilleri
Oluş fiili, zamanla kendiliğinden gerçekleşen bir değişimi bildirir. "Büyümek", "sararmak", "olgunlaşmak" sözcükleri oluş fiilidir. "Onu sarardı" denmez; değişim öznenin isteğiyle değil, kendiliğinden olur.
Durum Fiilleri
Durum fiili, öznenin içinde bulunduğu hâli ya da nesne almayan hareketini bildirir. "Uyumak", "oturmak", "gülmek", "koşmak" sözcükleri durum fiilidir. "Onu uyudu" ya da "onu koştu" denmez; bu fiillerden etkilenen bir nesne yoktur.
Dikkat: "Sarardı" (oluş fiili) ile "sardı" (iş fiili, sarmak) sözcüklerini karıştırma. "Yaprak sarardı" kendiliğinden olan bir değişimdir, "Annem hediyeyi sardı" ise annenin yaptığı bir iştir.
| Tür | Tanım | Örnek fiiller | Örnek cümle |
|---|
| İş fiili | Nesne alabilir, önüne "onu" gelir | yazmak, okumak, atmak | Ali topu attı. |
| Oluş fiili | Kendiliğinden gerçekleşen değişimi bildirir | büyümek, sararmak, olgunlaşmak | Elmalar olgunlaştı. |
| Durum fiili | Nesne almaz, öznenin hâlini bildirir | uyumak, oturmak, koşmak | Kedi pencerede uyudu. |
Hatırlatma: "İş yaparsın, oluş olur, durum sürer." Bu cümleyi aklında tutarsan üç fiil türünü ayırt etmek kolaylaşır.
Fiil Kökü ve Fiil Gövdesi
Fiil kökü, fiilin parçalanamayan ve anlamlı en küçük parçasıdır. Basit bir fiilde kökü bulmak için mastar eki "-mak/-mek" atılır. "Yazmak" sözcüğünden "-mak" ekini çıkarırsan geriye "yaz-" kalır; bu, fiil köküdür.
Köke yapım eki gelince fiil gövdesi oluşur. "Yaz-dır-mak" sözcüğünde kök "yaz-", gövde "yazdır-"dır. "Yazdı" sözcüğündeki "-dı" ise çekim ekidir; yeni bir anlam kurmaz, bu yüzden gövde oluşturmaz.
Günlük hayattan: Kardeşine ödevini sen yazmazsın, ona "yazdırırsın". "Yazdır-" gövdesi, "yaz-" köküne yeni bir anlam eklendiğini gösterir.
Fiil kökünü bulmak için mastar ekini kelimeden ayırırsın.
Basit Fiil Nedir?
Basit fiil, yapım eki almamış, kök hâlindeki fiildir. "Gel-", "oku-", "yaz-" sözcükleri basit fiildir; çünkü bu sözcüklere herhangi bir yapım eki eklenmemiştir.
Basit Fiiller Nelerdir?
Basit fiiller nelerdir sorusunun cevabı şudur: kök hâlinde kalan, yapım eki almamış her fiil basit fiildir.
Basit Fiil, Türemiş Fiil, Birleşik Fiil Ayrımına Giriş
Basit fiile karşılık gelen diğer türler türemiş fiil ve birleşik fiildir. Türemiş fiil, kök üzerine yapım eki alarak oluşan fiildir; birleşik fiil ise iki ya da daha fazla sözcüğün birlikte bir fiil görevi üstlenmesiyle kurulur. Bu iki türü burada yalnız tanıyorsun. Birleşik fiil türleri hakkında daha fazlasını ayrı bir anlatımda bulabilirsin.
Birleşik fiillerin bir bölümü, iki fiilin belirli eklerle kaynaşmasıyla kurulur: "okuyabilmek", "yazıvermek" gibi. Bu gruba kurallı birleşik fiiller denir.
Fiilin Cümledeki Olumlu, Olumsuz ve Soru Biçimleri
Fiil olumsuzluk eki her zaman "-me/-ma"dır. "Geldi" sözcüğünün olumsuzu "gel-me-di"dir; bu ek isimlerde kullanılan "değil", "yok" gibi sözcüklerden farklıdır.
Bir fiil, cümlede soru eki "mi" ile soru biçimine girebilir. "Geldi mi?" cümlesinde "mi" sözcüğü fiile soru anlamı katar. Fiile gelen zaman ve kişi eklerine fiil çekim ekleri denir; bu ekleri ayrı bir konu olarak öğrenirsin.
Günlük hayattan: Annen "Ödevini bitirdin mi?" diye sorar, sen "Daha bitirmedim." dersin. İlk cümlede soru eki "mi", ikincisinde olumsuzluk eki "-me" vardır.
Fiiller Nasıl Bulunur? Pratik İpucu
Bir cümlede fiili bulmak için önce cümledeki sözcüklere "-mak/-mek" ekini getirmeyi dene. Anlamlı bir sözcük çıkıyorsa o sözcük fiildir. Ardından fiilin önüne "onu" getir ve değişimin kendiliğinden olup olmadığına bak. Böylece türünü belirlersin.
Kural: Önce fiili bul, sonra anlam türünü belirle, en son fiil kökünü ayır. Bu sıra, karmaşık cümlelerde bile seni şaşırtmaz.
Sık Yapılan Hatalar
Öğrenciler genellikle üç noktada hata yapar. Bu hataları bilmek, sınav sorularında seni daha dikkatli kılar.
Mantık: "Sarardı" ile "sardı" sözcükleri benzer göründüğü için oluş ve iş fiilleri karıştırılır. Cümledeki eylemin kendiliğinden mi olduğuna, yoksa birinin bilerek mi yaptığına bak.
Hareket bildiren her fiili iş fiili sanmak da sık görülen bir hatadır. "Koştu" bir hareket bildirir, ama "onu koştu" denmez. Bu yüzden "koşmak" durum fiilidir.
Gövdeyi kök sanmak üçüncü hatadır. "Yazdırmak" sözcüğünden "-mak" atınca "yazdır-" kalır; bu bir gövdedir. Kök, yapım eki "-dır" da çıkınca kalan "yaz-"dır.
Çözümlü Örnek Sorular
Örnek 1: "Ece mektubu yazdı." cümlesindeki fiili ve türünü bul.
Adım 1: Sözcüklere "-mak/-mek" ekini getir. "Yaz" sözcüğü "yazmak" olur, anlamlıdır; demek ki fiil "yazdı"dır.
Adım 2: Önüne "onu" getir: "onu yazdı" anlamlıdır. Mektup bu işten etkilenir; "yazdı" bir iş fiilidir.
Örnek 2: "Yapraklar sarardı." cümlesindeki fiili ve türünü bul.
Adım 1: "Sarar" sözcüğüne ek getirince "sararmak" çıkar, fiildir.
Adım 2: Bu değişim kendiliğinden olduğu için "sarardı" bir oluş fiilidir.
Örnek 3: "Kedi divanda oturuyor." cümlesindeki fiili ve türünü bul.
Adım 1: "Otur" sözcüğü "oturmak" olur, fiildir.
Adım 2: "Onu oturuyor" denmez; kedi bir hâl içinde kalıyor. Bu yüzden "oturuyor" bir durum fiilidir.
Örnek 4: "Yazdı" sözcüğünün fiil kökünü bul.
Adım 1: Mastar eki "-mak/-mek" ekleyip sözcüğü "yazmak" yap.
Adım 2: "-mak" ekini çıkar, geriye "yaz-" kalır. Bu, fiilin köküdür.
6. Sınıf Türkçe Fiiller Hızlı Özet
- Fiil, iş, oluş veya durum bildiren ve çekime girebilen sözcüktür.
- Bir sözcüğün fiil olup olmadığı "-mak/-mek" ekiyle test edilir.
- İş fiili nesne alır ("onu" gelir), oluş fiili kendiliğinden değişimi, durum fiili nesne almayan hâli bildirir.
- Fiil kökü, fiilin anlamlı en küçük parçasıdır; köke yapım eki gelince gövde oluşur.
- Basit fiil, yapım eki almamış kök hâlindeki fiildir.
- Fiil olumsuzluk eki her zaman "-me/-ma"dır.
- Fiile soru eki "mi" getirilerek soru biçimi oluşturulur.
6. Sınıf Türkçe Fiiller Mini Test
6. sınıf Türkçe fiiller test sorularıyla konuyu tekrar et. Aşağıdaki 5 soruyu çöz, sonra cevap anahtarıyla kontrol et. 6 sınıf türkçe fiiller test pratiği yaptıkça sınavda hız kazanırsın.
- "Çiçekler açtı." cümlesindeki fiilin türü nedir?
- "Bebek beşikte uyudu." cümlesindeki fiilin türü nedir?
- "Okumak" sözcüğünün fiil kökü nedir?
- Fiil olumsuzluk eki hangisidir?
- "Masa" sözcüğü neden fiil değildir?
Cevap anahtarı: 1) Oluş fiili, çünkü çiçeğin açması kendiliğinden gerçekleşir. 2) Durum fiili, çünkü "onu uyudu" denmez ve bebek bir hâl içindedir. 3) "Oku-", çünkü mastar eki "-mak" çıkarıldığında geriye kalan parçadır. 4) "-me/-ma" eki, çünkü fiil olumsuzluğu her zaman bu ekle yapılır. 5) "Masamak" anlamlı bir sözcük olmadığı için "masa" fiil değildir.
Fiiller Konusunu Tamamlarken
6. sınıf Türkçe fiiller konusunda öğrendiğin iş, oluş, durum ayrımı ve fiil kökü, ileride göreceğin fiil konularının temelidir. Fiiller İngilizce derslerinde "verb" diye geçer; ancak İngilizcenin fiil kuralları Türkçedekiyle aynı değildir.
İleride karşılaşacağın fiil konularından biri de fiilde çatıdır. Merak edersen etken ve edilgen çatı konusuna göz atabilirsin.
Mini testi çöz, iş-oluş-durum fiillerini artık gözün kapalı ayırt et. Takıldığın soru tipini görmek için fiil sorularıyla pratik yap.
6. Sınıf Türkçe Fiiller PDF: Konu Özeti ve Test
Bu 6 sınıf türkçe fiiller konu anlatımı pdf dosyasında fiil nedir özeti, iş-oluş-durum fiili tablosu, 5 çözümlü örnek ve cevap anahtarlı 10 soruluk test var. 6 sınıf türkçe fiiller test pdf arıyorsan sorular yazdırmaya uygun biçimde hazır. Özet kartlarında "onu" testi ve fiil kökü bulma adımları da yer alır. Yazdırıp defterine ekleyebilir, yazılıdan önce hızlıca göz atabilirsin. Fiiller PDF ders notunu indir ve testi süre tutarak çöz.
