“Çocuğum üniversite sınavına çalışmıyor” diyorsanız ilk adım, çalışmamanın nedenini gençle birlikte, suçlamadan konuşmaktır. En sık nedenler hedef bölümün belirsiz olması, “kazanamam” düşüncesi, mezun yılında düzenin kaybolması ve aile beklentisinin ağırlığıdır. YKS'ye (Yükseköğretim Kurumları Sınavı) hazırlanan 17-18 yaşındaki bir gençte planı dayatmak yerine onun yazdığı haftalık planı desteklediğinizde çatışma azalır.
Bu süreç aile için de yorucu. “Oğlum / kızım sınava çalışmıyor” diye arama yapan çoğu veli hem endişeli hem de ne söyleyeceğini bilemez hâlde. Aşağıda 12. sınıf ve mezun aday için ayrı nedenler, söylenecek ve söylenmeyecek cümleler ve her bölümün sonunda bu hafta atabileceğiniz tek bir adım var.
YKS, üniversitelerin önlisans ve lisans programlarına yerleştirme için ÖSYM'nin (Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi) her yıl yaptığı sınavdır. Sınavı tanıyan veli, gencin neyle uğraştığını daha doğru görür. Böylece “hiç çalışmıyor” ile “yanlış yere çalışıyor” durumlarını ayırabilirsiniz.
ÖSYM'nin 2026 YKS bilgilendirmesine göre sınavın üç oturumu vardır: TYT (Temel Yeterlilik Testi), AYT (Alan Yeterlilik Testleri) ve YDT (Yabancı Dil Testi). TYT tüm adaylar için zorunludur. Lisans programına yerleşmek isteyen aday, hedeflediği puan türüne göre AYT'ye ya da YDT'ye de girer.
Lisans hedefleyen adayların çoğu için belirleyici olan iki oturum TYT ve AYT'dir. YDT yalnızca dil puanı isteyen adayları ilgilendirir. 2027 yılına ait tarih, süre ve soru sayıları için ÖSYM'nin YKS kılavuzu ve duyuruları esas alınır.

YKS oturumları ve hangi oturumun hangi program türüne götürdüğü (ÖSYM 2026 YKS bilgilendirmesine göre).
Bu yazıda “bölüm” kelimesi üniversite programı anlamına gelir. Lisans programları dört puan türünden biriyle öğrenci alır: SAY (sayısal), EA (eşit ağırlık), SÖZ (sözel) ve DİL. Lisede seçilen alan, gencin hangi AYT testlerine hazırlandığını belirler.
Tercih ise puan türüne göre yapılır. ÖSYM'nin 2026 YKS bilgilendirmesine göre bir lisans programını tercih etmek için o programın puan türünde puanın hesaplanmış olması gerekir. Bazı lisans programlarında ayrıca en düşük başarı sırası koşulu aranır. Bu bilgi, alanından pişman olan bir genç için önemli bir nefes alanıdır.
Bu hafta: Gencinize hangi puan türüne hazırlandığını ve hangi oturumlara gireceğini sorun. Yalnızca dinleyin, yorum yapmayın.
Aşağıdaki tablo tanı koymaz. Yalnızca gözlemlerinizi düzenlemenize ve ilk konuşmayı nereden açacağınıza yardım eder. Birden fazla satır aynı anda geçerli olabilir.
| Olası neden | Evde gördüğünüz işaret | Bu hafta ilk adım |
|---|---|---|
| Hedef program belirsiz | “Ne olacağımı bilmiyorum” der, masaya oturur ama başlayamaz. | Aşağıdaki dört soruluk kartla yarım saatlik bir sohbet yapın. |
| “Kazanamam” düşüncesi ya da geçen yılın hayal kırıklığı | Deneme sonuçlarını saklar, sınav konusu açılınca odadan çıkar. | Sonucu değil, bu hafta ilerlediği tek konuyu sorun. |
| Alan seçiminden pişmanlık | “Keşke eşit ağırlık seçseydim” gibi cümleler kurar. | İstediği programın hangi puan türüyle öğrenci aldığına birlikte bakın. |
| Sosyal medya ve oyun | Çalışma saatleri sürekli bölünür, gece geç yatar. | Çalışma bloklarında telefonun nerede duracağını ondan önermesini isteyin. |
| Aile beklentisinin ağırlığı | Sizin istediğiniz meslek konuşulunca susar ya da öfkelenir. | “Hangi program ilgini çekiyor?” diye sorun ve dinleyin. |
| Okul sınavları ile kurs denemeleri arasında sıkışma | Sürekli yorgundur, “hiçbirine yetişemiyorum” der. | Okul, kurs ve deneme tarihlerini tek takvime birlikte yazın. |
“Kazanamam” satırı sizin evinizi anlatıyorsa Sınav Kaygısı Olan Çocuğa Nasıl Yaklaşılır yazısı da işinize yarar. Gencin 11. sınıfta ya da daha küçük bir kardeşi varsa genel alışkanlık adımları Çocuğum Ders Çalışmıyor, Ne Yapmalıyım? yazısındadır.
Bu hafta: Tablodan size en yakın gelen tek satırı seçin ve yalnızca onun ilk adımını deneyin.
Kısa cevap şudur: karar gence, çerçeve size aittir. Program, çalışma biçimi ve hedef bölüm onun kararıdır. Sakin bir ev, düzenli yemek ve haftada bir kısa gözden geçirme ise sizin katkınızdır.
Reşit olmaya yaklaşan bir genç, yönetilmeye direnç gösterir. Aynı kaygıyı danışman diliyle ifade ettiğinizde karşınızda savunmaya geçmeyen biri bulursunuz.
| Yönetici veli | Danışman veli |
|---|---|
| “Programını ben yazayım.” | “Programını yaz, pazar akşamı on dakika birlikte bakalım.” |
| “Saat kaçta yattın?” | “Uyku düzenin çalışmanı nasıl etkiliyor, bu konuda fikrin ne?” |
| “Bu bölümü yaz.” | “Bu bölümün derslerine ve mezunlarının ne iş yaptığına birlikte bakalım.” |
| Bunu demeyin | Bunu deyin |
|---|---|
| “Kaç net yaptın?” | “TYT'de bu hafta hangi derste ilerledin?” |
| “Bu yıl da olmazsa…” | “Bu yılı geçen yıldan farklı kılacak tek şey ne olabilir?” |
| “Arkadaşın tıp kazandı.” | “Hangi program ilgini çekiyor?” |
| “Biz her şeyi yaptık.” | “Bu süreçte benden hangi destek işine yarar?” |
| “Sınava şu kadar gün kaldı.” | “Bu haftanın hedefi ne?” |
| “Sayısal kendi seçimindi, artık katlan.” | “Hangi puan türünde hangi programlar var, birlikte bakalım mı?” |
| “Telefonu bırak.” | “Çalışma bloklarında telefon nerede dursa iyi olur?” |
Bu hafta: Sol sütundan en sık kurduğunuz cümleyi bulun. Yedi gün boyunca yalnızca onu sağdaki karşılığıyla değiştirin.
Mezun aday, liseyi bitirmiş ve YKS'ye yeniden hazırlanan adaydır. Mezun öğrenci ders çalışmıyor göründüğünde sorun çoğu zaman isteksizlik değil, günün iskeletsiz kalmasıdır. 12. sınıf ile farkı görmek, doğru yerden başlamanızı sağlar.
| Konu | 12. sınıf öğrencisi | Mezun aday |
|---|---|---|
| Günün iskeleti | Okul saatleri hazır bir iskelet sunar. | İskelet yoktur, gün kendiliğinden dağılır. |
| En sık risk | Okul ve kurs yorgunluğu, okul sınavlarıyla YKS arasında sıkışma. | Geç kalkma, yalnızlık, “geçen yıl da olmadı” düşüncesi. |
| Okul başarı puanı | Diploma notu hâlâ oluşuyor, okul dersleri önemini korur. | Geçerli kural için ÖSYM'nin o yılki kılavuzuna bakılır. |
| Sizin ilk adımınız | Okul ve kurs programını birlikte tek takvime yazın. | Kalkış ve çalışmaya başlama saatini gençle birlikte belirleyin. |
Aşağıdaki sıra bir kural değil, üzerinde konuşabileceğiniz bir örnektir. Saatleri gencin kendisi belirler.
Bu hafta: Yalnızca birinci maddeyi konuşun. Kalkış saatini ona bırakın, siz kahvaltıyı o saate göre hazırlayın.
17-18 yaşındaki bir gence ders çalışmayı sevdirmek gerçekçi bir hedef değildir. Gerçekçi olan, çalışmanın onu nereye götüreceğini görmesine yardım etmektir. Hedef program netleştiğinde TYT ve AYT hazırlığı bir amaca bağlanır.
Sakin bir akşam şu dört soruyu sırayla sorun. Cevapları düzeltmeyin, yalnızca not alın.
Programların geçmiş yıl yerleşme bilgilerini YÖK Atlas üzerinden birlikte inceleyebilirsiniz. Hedefe ne kadar uzak olduğunu görmek isterse YKS puan hesaplama aracını kendi netleriyle denemesi yeterlidir.
Bu hafta: Dört sorudan yalnızca ilk ikisini sorun. Program adı çıkmasa bile konuşmanın açılmış olması kazançtır.
Son haftalarda amaç kaybedilen ayları geri almak değildir. Amaç, kalan süreyi sakin ve odaklı geçirmektir. Şu kontrol listesini gencinizle birlikte gözden geçirin.
Bu hafta: Listeyi buzdolabına değil, gencin kendi masasına bırakın. Uygulayıp uygulamamak onun kararıdır.
Kısa cevap: hayat bitmez, yollar çeşitlenir. Sınava girmeyen ya da yerleşemeyen bir gencin önünde birden fazla seçenek vardır. Her birinin koşulu ilgili yılın resmî duyurusundan kontrol edilmelidir.
| Seçenek | Kime uygun olabilir? | Nereden kontrol edilir? |
|---|---|---|
| Mezun olarak ertesi yıl yeniden hazırlanmak | Hedefi net olan ve düzen kurabileceğine inanan gence. | ÖSYM'nin o yılki YKS kılavuzu |
| TYT puanıyla önlisans programları | Bir mesleğe kısa yoldan adım atmak isteyen gence. | ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas |
| Meslek edinme ve çalışma | Üniversiteden önce iş deneyimi isteyen gence. | İlgili kurumların kurs ve iş duyuruları |
| Ertesi yıl için hedef değiştirmek | İlgisinin başka bir puan türünde olduğunu fark eden gence. | ÖSYM kılavuzu, üniversitelerin program sayfaları |
Bu hafta: Bu tabloyu bir tehdit olarak değil, “her durumda bir yol var” mesajı olarak paylaşın.
Dış destek, doğru sorunla eşleştiğinde işe yarar. Karar vermeden önce gencin kendisinin ne istediğini sorun. İstemediği bir desteğe yazılan genç oraya da çalışmadan gider. Sorun düzensizlikse ve genciniz haftalık takibi kendisi istiyorsa Tahta'nın YKS koçluk paketi ayda 4 birebir online görüşme ve her hafta onun verisine göre yeniden kurulan bir çalışma programı sunar.
| Asıl sorun | Uygun destek türü |
|---|---|
| Plan yapamıyor, kimseye hesap vermiyor | Haftalık takip yapan bir koç ya da rehber öğretmen |
| Konuları sıfırdan ve düzenli dinlemesi gerekiyor | Kurs ya da düzenli grup dersi |
| Bir iki derste belirli konular eksik | O konulara odaklı özel ders |
| Haftalardır süren içe kapanma, uyku ya da iştah değişikliği, umutsuzluk ifadeleri | Okul rehberlik servisi; mezun aday için aile hekimi ya da bir ruh sağlığı uzmanı |
Bu hafta: Gencinize “Hangi konuda biri sana yardım etse işin kolaylaşır?” diye sorun ve cevabı not edin.
Çocuğum üniversite sınavına çalışmıyor düşüncesi tek başına bir hüküm değil, bir konuşmanın başlangıcıdır. Nedeni birlikte bulduğunuzda ve kararı gence bıraktığınızda evdeki gerginlik azalır. Bu hafta tek bir adım seçin ve yalnızca onu deneyin.
Hedefine göre haftalık plan ve birebir takip için Tahta'da online koçluk alabilirsin.
Kararı gence, çerçeveyi kendinize ayırın. Çalışma programını ve hedef bölümü o belirler. Siz sakin bir ev ortamı, düzenli öğünler ve haftada bir on dakikalık gözden geçirme sunun. Net sayısı yerine o hafta hangi konuda ilerlediğini sorun. Kıyaslama yapmayın ve sınavı her akşam gündeme getirmeyin.
Son dönemde kaybedilen zamanı konuşmak işe yaramaz. Yeni kaynak almayın. Eksik konu listesini gencin kendisi çıkarıp sıralar. Deneme sayısını artırmak yerine her denemenin yanlışlarını birlikte inceleyin. Uyku saatini sınav sabahına göre ayarlamaya başlayın. Sınava giriş belgesi ve kimlik kontrolünü ÖSYM duyurusuna göre önceden yapın.
Genç o yıl bir yükseköğretim programına merkezî yerleştirmeyle yerleşemez, ancak seçenekleri bitmez. Ertesi yıl mezun aday olarak yeniden hazırlanabilir, TYT puanıyla önlisans programlarını değerlendirebilir ya da bir meslek edinip çalışmaya başlayabilir. Her seçeneğin güncel koşulu ÖSYM'nin o yılki kılavuzundan ve ilgili kurum duyurularından kontrol edilmelidir.
17-18 yaşındaki bir gençte amaç dersi sevdirmek değil, çalışmanın nedenini bulmasına yardım etmektir. Hangi derslerde zamanın nasıl geçtiğini ve hangi işleri merak ettiğini sorun. İlgilendiği üniversite programının ders planına birlikte bakın. Hedef somutlaştığında çalışma bir amaca bağlanır ve sizin hatırlatmanıza daha az ihtiyaç kalır.
Mezun yılında okulun sağladığı gün düzeni kalmaz. İlk adım, hafta içi sabit bir kalkış ve çalışmaya başlama saatini gençle birlikte belirlemektir. Sabah ve öğleden sonra iki çalışma bloğu, haftada bir deneme ve en az bir sosyal ya da sportif gün işe yarar. Ev dikkat dağıtıyorsa kütüphane gibi bir çalışma ortamını birlikte değerlendirin.
Tercih, lisedeki alana göre değil puan türüne göre yapılır. ÖSYM'nin 2026 YKS bilgilendirmesine göre bir lisans programını tercih etmek için o programın puan türünde puanın hesaplanmış olması gerekir; bazı programlarda en düşük başarı sırası koşulu da aranır. Eşit ağırlık puanı için ilgili AYT testlerine hazırlanmak gerekir, bu da çalışma planını değiştirir. Güncel koşullar için ÖSYM'nin o yılki YKS kılavuzuna ve tercih kılavuzuna bakılmalıdır.
Önce asıl sorunu belirleyin. Plan yapamayan ve kimseye hesap vermeyen gence haftalık takip yapan bir koç ya da rehber öğretmen uygundur. Konuları baştan dinlemesi gerekiyorsa kurs, belirli konularda eksiği varsa özel ders daha uygundur. Hangisini seçerseniz seçin, kararı gençle birlikte verin; istemediği desteğe devam etmez.