Güncelleme: Ekim 2026
Zarf fiil ekleri, fiilin köküne ya da gövdesine gelerek onu cümlede zarf görevine sokan eklerdir. Başlıca zarf fiil ekleri şunlardır: -ıp/-ip, -arak/-erek, -ınca/-ince, -ken, -alı/-eli, -madan/-meden ve -dıkça/-dikçe. Zarf fiil, bu eklerle türeyen ve yüklemi nasıl, ne zaman ya da niçin yönünden tamamlayan fiilimsidir.
Türkçe dersinde fiilimsiler anlatılırken öğrencilerin en çok takıldığı konu zarf fiildir. Ekini görüyorsun, ama fiilimsi mi, kalıcı isim mi, sıfat-fiil mi — tam emin olamıyorsun. Bu yazıda zarf fiilin ne olduğunu, eklerini, nasıl bulunacağını ve diğer fiilimsilerden nasıl ayrılacağını adım adım açıklıyoruz.
Zarf Fiil Hangi Sınıfta, Hangi Ünitede?
Zarf fiil, 8. sınıf Türkçe dersinde fiilimsiler konusunun bir parçası olarak karşına çıkar. MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı (2019), 8. sınıfta fiilimsilerin cümledeki işlevlerini kavramanı bekler. Fiilimsi, fiilden türeyen ama kip ve kişi eki almayan; cümlede isim, sıfat ya da zarf göreviyle kullanılan sözcüktür. Fiilimsiler isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf fiil olmak üzere üç gruba ayrılır.
Mantık: Program eklerin ezberletilmesini değil, fiilimsi türlerinin fark edilmesini ister. Bu yüzden ek listesi sana yardımcıdır; asıl iş kelimenin cümledeki görevini bulmaktır.
Zarf Fiil Nedir?
Zarf fiil, bir fiilin özel ekler alarak cümlede zarf göreviyle kullanılmasıyla oluşan fiilimsi türüdür. Fiilden türer ama özne almaz, kişi eki almaz ve asıl yüklem gibi davranmaz; yüklemi tamamlar.
Örneğin "koşarak geldi" cümlesinde koş- fiil kökü, -arak eki alarak cümlede nasıl? sorusunu yanıtlayan bir zarf görevi üstlenir. "Gelmek" yüklemi zarf fiil olmadan da cümle kurar; zarf fiil onu tamamlar.
Bilgi Notu: Zarf fiil, dilbilgisi kaynaklarında ulaç ve bağ-fiil adlarıyla da geçer. TYT ve LGS sınavlarında zarf fiil terimi kullanılır.
Zarf Fiil (Ulaç) Nedir?
Ulaç ve bağ-fiil, zarf fiilin diğer adlarıdır. Ad farklı olsa da yapı aynıdır: fiile gelen ek, onu zarf görevine geçirir.
Günlük hayattan: Annen "okula varınca haber ver" dediğinde, haber verme işi okula varma anına bağlanır. Zarf fiil de bu zaman bağlantısını kurar.
Zarf Fiilin Özellikleri Nelerdir?
- Fiil kökünden veya fiil gövdesinden türer.
- Cümlede zarf görevi yapar; yüklemi zaman, tarz, neden, durum gibi yönlerden tamamlar.
- Kişi eki almaz. (Ben koşarak geldim → "koşarak" kişi eki almıyor)
- İsim-fiil ve sıfat-fiilden farklı olarak ad ya da sıfat görevi yapmaz, yalnızca zarf görevi yapar.
- Cümleden çıkarıldığında anlam bütünlüğü bozulabilir ama yüklem çalışmaya devam eder.
Zarf Fiil Ekleri Nelerdir?
Türkçede zarf fiil ekleri belirlidir. Zarf fiil ekleri nelerdir sorusuna en kapsamlı yanıtı aşağıdaki tablo veriyor:
En Yaygın Zarf Fiil Ekleri
| Ek | Anlam / İşlev | Örnek |
|---|---|---|
| -arak / -erek | Nasıl? (Tarz, durum) | koşarak geldi |
| -ıp / -ip / -up / -üp | Sıra (peş peşe eylem) | kalkıp gitti |
| -ınca / -ince | Ne zaman? (Zaman) | gelince söyle |
| -ken | Eş zamanlılık | uyurken düştü |
| -alı / -eli | Başlangıç noktası (Ne zamandan beri?) | geleli üç gün oldu |
| -madan / -meden | Yapmaksızın | bakmadan geçti |
| -dıkça / -dikçe | Artan oran, koşul | çalıştıkça gelişti |
| -maksızın / -meksizin | Yapmadan, -sız | sormaksızın girdi |
| -casına / -cesine | Sanki gibi, benzetme | ağlarcasına baktı |
Ekler Nasıl Akılda Tutulur?
Bu kadar eki tek seferde ezberlemek güç olabilir. Ekleri anlamlı gruplar hâlinde öğrenmek daha kalıcı sonuç verir. Bir sonraki bölümde bu amaçla kullanılan kodlama yöntemini bulabilirsin.
Zarf Fiil Kodlaması
Zarf fiil kodlaması, öğrencilerin ekleri hızlıca hatırlaması için kullanılan pratik bir yöntemdir. Zarf fiil kodlama tekniğinde her ekin baş harfi veya belirgin sesi bir araya getirilir.
En yaygın kodlama şudur:
KA – IN – MA – IP – EREK – DIKÇA – MAKSIZIN – CASINA – KEN
-alı/-eli → AL | -ınca/-ince → IN | -madan/-meden → MA | -ıp/-ip → IP | -arak/-erek → EREK | -dıkça/-dikçe → DIKÇA | -maksızın/-meksizin → MAKSIZIN | -casına/-cesine → CASINA | -ken → KEN
Unutma: Kodlama yalnızca ekleri hatırlamak için bir araçtır. Asıl önemli olan, kelimenin cümledeki görevini doğru analiz edebilmektir.
Dizinin ilk parçası olan KA ile eşlemedeki AL aynı eki, yani -alı/-eli ekini gösterir. Dokuz parçanın her biri sırasıyla yukarıdaki dokuz ekten birine denk gelir.
Kenyalı Asiye Kodlaması Satır Satır
Öğrenciler arasında en çok bilinen şifre "Kenyalı Asiye" ile başlar. Yaygın biçimi şu parçalardan oluşur: Kenyalı – Asiye – maden – ince – ip – arakladıkça – e…e – er…mez. Her parça bir ya da iki eki saklar; aşağıdaki tabloda hangi parçanın hangi eke karşılık geldiğini görebilirsin.
| Parça | Ek | Örnek |
|---|---|---|
| Kenyalı | -ken, -alı / -eli | uyurken düştü; geleli üç gün oldu |
| Asiye | -asıya / -esiye | ölesiye yoruldu |
| maden | -madan / -meden | bakmadan geçti |
| ince | -ınca / -ince | eve gelince söyle |
| ip | -ıp / -ip | kalkıp gitti |
| arakladıkça | -arak / -erek, -dıkça / -dikçe | koşarak geldi; çalıştıkça gelişti |
| e…e | -a…-a / -e…-e | gide gide yoruldu |
| er…mez | -r…-mez | gelir gelmez çıktı |
Dikkat: Bu şifre -maksızın ve -casına eklerini kapsamaz. Bu iki eki ayrıca aklında tutman gerekir, çünkü şifrede karşılıkları yoktur.
Zarf Fiil Nasıl Bulunur?
Bir kelimenin zarf fiil olup olmadığını anlamak için dört adımlı kontrol yapabilirsin:
Adım 1 – Fiilimsi Eki Var mı?
Önce kelimenin zarf fiil eklerinden birini taşıyıp taşımadığına bak. -arak, -ken, -ınca, -madan gibi bir ek görmüyorsan zarf fiil değildir.
Adım 2 – Kelime Fiilden mi Türemiş?
Kelimenin kökü bir fiil olmalıdır. "Koşarak" → kök: koş- (fiil). Kök isim veya sıfatsa zarf fiil olamaz.
Adım 3 – Cümlede Hangi Soruya Cevap Veriyor?
Zarf fiil şu sorulardan birine yanıt verir:
- Nasıl? → ağlayarak anlattı
- Ne zaman? → gelince haber ver
- Niçin? → yorulduğundan uyudu
- Hangi durumda? → bakmadan geçti
Adım 4 – Yükleme Bağlanıyor mu?
Zarf fiil, yüklemi durumu, zamanı ya da nedeni bakımından tamamlar. Yüklemle anlam bütünlüğü içinde değerlendirmek gerekir.
Zarf Fiil ile Diğer Fiilimsiler Arasındaki Fark
Fiilimsiler üç gruba ayrılır: isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf fiil. Bu üçünü karıştırmamak için aşağıdaki tabloya bakabilirsin:
| Fiilimsi Türü | Görevi | Sorusu | Örnek |
|---|---|---|---|
| Zarf Fiil | Zarf | Nasıl? Ne zaman? Niçin? | koşarak geldi |
| İsim Fiil | İsim (ad) | Ne? (özne/nesne) | koşmak sağlıklıdır |
| Sıfat Fiil | Sıfat (belirtici) | Hangi? Nasıl? | koşan çocuk |
Zarf Fiil – İsim-Fiil Farkı
İsim-fiil (-ma/-me, -iş, -mak/-mek ekleriyle yapılır) cümlede özne veya nesne gibi ad görevi yapar. "Koşmak sağlıklıdır" → koşmak isim göreviyle yüklemin öznesidir. Zarf fiil ise ad değil, zarftır.
Zarf Fiil – Sıfat-Fiil Farkı
Sıfat-fiil (-an/-en, -dık/-dik, -acak/-ecek gibi eklerle yapılır) bir ismi niteler. "Koşan çocuk" → koşan kelimesi çocuğu niteleyen sıfattır. Zarf fiil ise bir ismi değil, yüklemi tamamlar.
"Diye" Zarf Fiil mi?
"Diye zarf fiil mi?" ve "diye fiilimsi mi?" soruları sınavlarda sıkça çıkar. Doğru yanıt şudur: "diye" her zaman zarf fiil değildir; kullanımına göre değerlendirmek gerekir.
De- fiilinin zarf fiil biçimi olan "diye", bazı cümlelerde fiilimsi işlevi görür: "Seni arayacak diye bekledi" → burada diye, niçin sorusuna yanıt verir ve zarf fiil işlevi taşır.
Ancak "diye" başka görevlerde de kullanılabilir. "İstersen yap diye söyledim" cümlesinde diye, doğrudan fiilimsi değil bağlaç işleviyle kullanılmıştır.
Önemli Uyarı: "Diye her zaman zarf fiildir" veya "diye hiçbir zaman fiilimsi değildir" gibi kesin kurallar yanlıştır. Cümleye bak, soruyu sor, sonra karar ver.
Zarf Fiil Örnekleri
Her örnek, tek bir eki veya kullanımı öğretmek için seçilmiştir:
- ağlayarak konuştu → Nasıl konuştu? (-arak eki, tarz bildiriyor)
- gelince haber ver → Ne zaman haber verilecek? (-ınca eki, zaman bildiriyor)
- bakmadan geçti → Nasıl geçti? (-madan eki, olumsuz tarz/durum bildiriyor)
- koşup sarıldı → Önce ne yaptı? (-ıp eki, sıralı eylem bildiriyor)
- çalıştıkça gelişti → Ne kadar çalışırsa? (-dıkça eki, artan koşul bildiriyor)
- sormaksızın girdi → Nasıl girdi? (-maksızın eki, yapmaksızın anlamı)
- ağlarcasına baktı → Nasıl baktı? (-casına eki, benzetme bildiriyor)
Zarf Fiil Ekleri Örnekleri
Aşağıdaki tabloda 12 zarf fiil eki için bir örnek ve her ekin sık karıştırıldığı yapı yer alır.
| Ek | Anlam | Örnek Cümle | Sık Karıştırılan Yapı |
|---|---|---|---|
| -ıp / -ip / -up / -üp | Sıra (peş peşe eylem) | kalkıp gitti | -arak (tarz): "koşarak gitti" |
| -arak / -erek | Tarz (nasıl?) | koşarak geldi | -ıp (sıra): "koşup geldi" |
| -ınca / -ince | Zaman (ne zaman?) | eve girince uyudu | -ken (eş zamanlılık): "eve girerken" |
| -ken | Eş zamanlılık | uyurken düştü | -de (bulunma hâli): "evde" (isim) |
| -alı / -eli | Başlangıç noktası | geleli üç gün oldu | -li (sıfat yapan): "bahçeli ev" |
| -madan / -meden | Olumsuz durum | bakmadan geçti | -maksızın: "bakmaksızın geçti" |
| -dıkça / -dikçe | Artan oran | çalıştıkça gelişti | -dık (sıfat-fiil): "çalıştığım kitap" |
| -a…-a / -e…-e | Tekrarlanan eylem | gide gide yoruldu | -a (yönelme): "eve gitti" |
| -asıya / -esiye | Aşırılık (ne ölçüde?) | ölesiye yoruldu | -ası (sıfat-fiil): "kırılası eller" |
| -maksızın / -meksizin | Yapmadan (-sız) | sormaksızın girdi | -sız (sıfat yapan): "sorumsuz davranış" |
| -casına / -cesine | Benzetme (sanki) | ağlarcasına baktı | "gibi" ayrı bir kelimedir, ek değildir |
| -r…-mez / -maz | Hemen (gelir gelmez) | gelir gelmez çıktı | "gelmez" tek başına yüklem olur |
Hatırlatma: Karıştırılan yapıyı ayırmak için cümleyi aynı soruyla test et: nasıl, ne zaman, niçin?
Sık Yapılan Hatalar
Her Ekli Kelimeyi Zarf Fiil Sanmak
Zarf fiil eki gibi görünen bazı kelimeler kalıcı isim hâline gelmiştir. Örneğin "çakmak", -mak eki almış olsa da artık isimdir (ateş yakma aleti). Eki görmek yetmez, görevi de kontrol et.
Kalıcı İsim Olmuş Sözcükleri Karıştırmak
"Dolma", "kavurma", "yazma" gibi kelimeler -ma ekini taşır ama fiilimsi değildir; kalıcı isim olmuşlardır. Sözlükte bağımsız anlam kazanan bu kelimeler fiilimsi sayılmaz.
Sadece Eke Bakıp Görevi Kontrol Etmemek
Temel hata budur. Ek, zarf fiil için gereklidir ama yeterli değildir. Cümledeki görevi mutlaka test et: nasıl, ne zaman, niçin, hangi durumda sorularından birine yanıt veriyor mu?
"Diye"yi Her Cümlede Aynı Sanmak
Yukarıda açıkladığımız gibi diye, bağlam değişince farklı görevler üstlenir. Mutlak kural koymak yerine cümleyi analiz et.
Zarf Fiili Sıfat-Fiil veya İsim-Fiille Karıştırmak
Karışıklığın temel sebebi, üçünün de fiilden türemesidir. Çözüm basit: hangi soruya yanıt verdiğini sor. Nasıl/ne zaman/niçin → zarf fiil. Hangi/nasıl (isim niteleniyor) → sıfat-fiil. Ne (özne/nesne) → isim-fiil.
Örneklerle Zarf Fiil Bulma
Basitten zora doğru cümleler üzerinde uygulama yapalım:
- "Gülerek selamladı" → güle- (fiil) + -rek = zarf fiil. Nasıl selamladı? → Gülerek.
- "Eve girince uyudu" → gir- (fiil) + -ince = zarf fiil. Ne zaman uyudu? → Girince.
- "Sormadan aldı" → sor- (fiil) + -madan = zarf fiil. Nasıl aldı? → Sormadan.
- "Okudukça anladı" → oku- (fiil) + -dukça = zarf fiil. Ne kadar okursa? → Okudukça.
- "Ağlarcasına yalvardı" → ağla- (fiil) + -rcasına = zarf fiil. Nasıl yalvardı? → Ağlarcasına.
Zarf Fiil Hızlı Özet
- Zarf fiil, fiile gelen eklerle oluşur ve cümlede zarf görevi üstlenir.
- Zarf fiil kişi eki ve kip eki almaz; yüklem olmaz.
- Nasıl, ne zaman, niçin ya da hangi durumda sorularından birine cevap verir.
- Ek tek başına yetmez; kelimenin cümledeki görevi mutlaka kontrol edilir.
- İsim-fiil ad, sıfat-fiil isim niteleme görevi yapar.
- "Diye" her zaman zarf fiil değildir; cümleye göre karar verilir.
- Kodlama ekleri hatırlatır; asıl kanıt cümle analizidir.
Konuyu tekrar ederken özeti okuduktan sonra aşağıdaki mini testi çöz. Yanlış yaptığın soruda dört adımlı kontrolü yeniden uygula.
Mini Test (5 Soru + Kısa Çözümleri)
Soru 1: "Koşarak geldi" cümlesinde altı çizili kelime hangi soruya yanıt vermektedir? Cevap: Nasıl? sorusuna → Zarf fiildir (-arak eki, tarz bildiriyor).
Soru 2: Aşağıdakilerden hangisi zarf fiil eki değildir? A) -arak B) -mak C) -ınca D) -madan Cevap: B) -mak → İsim-fiil ekidir, zarf fiil eki değildir.
Soru 3: "Gülümseyerek baktı" cümlesinde zarf fiili bulunuz. Cevap:Gülümseyerek → gülümse- (fiil) + -erek eki → Nasıl baktı? sorusuna yanıt veriyor → Zarf fiil.
Soru 4: "Koşmak yorucu" cümlesindeki fiilimsi türü nedir? Cevap:Koşmak → -mak eki almış, cümlede özne görevi yapıyor → İsim-fiil (zarf fiil değil).
Soru 5: "Seni göreceğim diye erken kalktım" cümlesinde "diye" fiilimsi midir? Cevap: Evet. "Diye" burada niçin sorusuna yanıt veriyor → Zarf fiil işleviyle kullanılmış.
