Türk Edebiyatı Nasıl Yazılır? TDK ye Göre Doğru Yazım ve Özel Adlarda Büyük Harf


Yayın: Güncelleme: Yazar: Tahta Editör Ekibi Dersler Türkçe 5. Sınıf Edebiyat YKS

Türk edebiyatı, yeni çağ, antik çağ ve taş devri ifadelerinin hepsi aynı kuraldan geçmiyor: “Türk edebiyatı” cümle içinde küçük harfle yazılır, çünkü “edebiyat” bir tür adıdır. “Yeni Çağ”, “Antik Çağ” ve “Taş Devri” ise tam tersine iki kelimesi de büyük harfle yazılır, çünkü bunlar belirli bir tarihî dönemi adlandıran terimlerdir. Aşağıda bu ayrımı tüm örnekleriyle göreceksin.

Türk edebiyatı ifadesinin doğru yazılışı, cümle içinde “Türk edebiyatı” şeklindedir: “Türk” millet adı olduğu için büyük, “edebiyat” ise tür bildiren genel bir ad olduğu için küçük harfle başlar. Yalnızca başlıklarda, eser adlarında ve “Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü” gibi kurum adlarında “Edebiyat” da büyük yazılır. Bu konu TYT (Temel Yeterlilik Testi) ve LGS (Liselere Geçiş Sistemi) Türkçesinde yazım kuralları kapsamında karşına çıkar.

 

Türk Edebiyatı Nasıl Yazılır? (Kısa Cevap)

Cümle içinde doğru yazım “Türk edebiyatı”dır. İki kelime aynı kurala uymaz; her birine ayrı ayrı bakmak gerekir:

  • Türk: Millet adıdır. TDK Yazım Kılavuzu'na göre millet, boy ve oymak adları her zaman büyük harfle başlar.
  • edebiyat: Tek bir varlığın adı değil, bir türün adıdır. TDK, “divan edebiyatı, halk edebiyatı, eski Türk edebiyatı” gibi tür ve tarz bildiren terimleri küçük harfle yazar.

Dikkat: Bu yazının başlığında “Edebiyatı” büyük görünüyor, çünkü başlıklarda her kelimenin ilk harfi büyük yazılır. Aynı ifade cümle içinde geçtiğinde küçük yazılır.

Türk Edebiyatı Nasıl Yazılır? (Kısa Cevap) – Türk Edebiyatı Nasıl Yazılır? TDK'ye Göre Doğru Yazım ve Özel Adlarda Büyük Harf

Cümle içinde mi, başlıkta mı? (Karar kutusu)

Cümle içinde mi, başlıkta mı? (Karar kutusu) – Türk Edebiyatı Nasıl Yazılır? TDK'ye Göre Doğru Yazım ve Özel Adlarda Büyük Ha

“Edebiyat” kelimesinin büyük mü küçük mü yazılacağını, ifadeyi nerede kullandığın belirler.

 

  • Cümle içinde: Türk edebiyatı Tanzimat'la birlikte roman ve tiyatroyu tanıdı.
  • Başlık veya eser adı: Türk Edebiyatı Tarihi
  • Kurum veya bölüm adı: Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü kazandı.

Türk Dili ve Edebiyatı Nasıl Yazılır? (Bölüm Adı)

“Türk dili ve edebiyatı” bir üniversite bölümünün adı olarak kullanıldığında “Türk Dili ve Edebiyatı” şeklinde yazılır. TDK, kurum adlarında her kelimeyi büyük başlatır; yalnız “ve” bağlacı küçük kalır: “Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü kazandı.” İfade bir kurumun adı olarak değil, genel bir alan olarak geçtiğinde yalnız “Türk” büyük kalır: “Türk dili ve edebiyatı alanında pek çok araştırma yapıldı.” “Türk” burada da millet adıdır, büyüklüğünü kaybetmez.

Kural: Önce ifadenin bir kurumun ya da bölümün adı olup olmadığına bak. Resmî adlarda her kelime büyük yazılır, genel kullanımda yalnız millet adı büyük kalır.

“Türk” Neden Her Zaman Büyük Yazılır?

“Türk” bir millet adıdır. Millet, boy ve oymak adları TDK'ye göre büyük harfle başlar: Türk, Alman, Japon; Kazak, Kırgız, Oğuz. Bu adlardan türeyen kelimeler de büyük yazılır: Türkçe, Türklük, Türkçülük.

Dil ve lehçe adlarının yazımı

Dil ve lehçe adları büyük harfle başlar: Türkçe, İngilizce, Arapça, Kazakça. Birden fazla kelimeden oluşan dil adlarında her kelime büyük yazılır: Osmanlı Türkçesi, Oğuz Türkçesi.

Tarihî dönem mi, tür mü? (Divan edebiyatı yazımı)

Edebiyat konularında en çok karışan ayrım budur. Belirli bir tarihî dönemin adı büyük, bir türün ya da tarzın adı küçük yazılır.

Tarihî dönem mi, tür mü? (Divan edebiyatı yazımı) – Türk Edebiyatı Nasıl Yazılır? TDK'ye Göre Doğru Yazım ve Özel Adlarda Büy

 

Türk Medeniyeti Nasıl Yazılır?

Doğru yazım “Türk medeniyeti”dir. “Türk” millet adı olduğu için büyük başlar; “medeniyet” genel bir ad olduğu için küçük kalır. TDK'nin kendi örneğinde de “Batı medeniyeti” yazılır. Aynı mantıkla: Mısır uygarlığı, Sümer uygarlığı.

Günlük hayattan: Bir yazıda “Türk kültürü” dediğinde de aynı kural geçerlidir: “Türk” büyük, “kültürü” küçük yazılır, çünkü “kültür” de “medeniyet” gibi genel bir addır, özel ad değildir.

Batı Medeniyeti Nasıl Yazılır?

Doğru yazım “Batı medeniyeti”dir. TDK’ye göre “doğu” ve “batı” sözleri düşünce, hayat tarzı ya da politika anlamı taşıdığında büyük harfle başlar. Bu yüzden “Batı” büyük, genel ad olan “medeniyet” küçük yazılır. Yön bildirdiğinde ise küçük kalır: Ankara’nın batısı.

Dikkat: “Batı Medeniyeti” diye iki kelimeyi birden büyük yazma. “Medeniyet” burada bir kurumun ya da dönemin adı değil, genel bir kavramdır.

Antik Çağ ve Taş Devri Nasıl Yazılır?

Tarihî olay, çağ ve dönem adları büyük harfle başlar: Antik Çağ, İlk Çağ, Orta Çağ, Yeni Çağ, Taş Devri, Cilalı Taş Devri, Lale Devri. Cümle içinde de büyük kalır ve ek kesmeyle ayrılır: Antik Çağ'da yaşamış filozoflar.

“Çağ” ve “devir” bir dönemin adı değilse küçük yazılır: çağımızın sorunları, zor bir devir geçirdik.

Mantık: “Yeni Çağ” da “Antik Çağ” ile aynı kuralı izler, çünkü o da belirli bir tarih dilimini adlandıran özel nitelikli bir terimdir: “Yeni Çağ Avrupası’nda büyük coğrafi keşifler yapıldı.” Taş Devri de kendi içinde evrelere ayrılır ve her evre aynı büyük harf kuralını alır: Eski Taş Devri, Orta Taş Devri, Yeni Taş Devri, Cilalı Taş Devri.

Aramalarda “yeniçağ” diye bitişik yazanlar da çok. TDK Yazım Kılavuzu tarihî çağ adını “İlk Çağ” örneğindeki gibi ayrı ve iki kelimesi büyük yazar. Bu yüzden dönem adını “Yeni Çağ” biçiminde yaz: “Yeni Çağ’da matbaa yaygınlaştı.”

“Yeni Taş Devri” (Neolitik Çağ) de “Taş Devri”yle aynı yapıdadır: başındaki sıfat ve “Taş Devri” sözü birlikte büyük harfle yazılır. “Yeni taş devri insanları tarım yapmaya başladı” değil, “Yeni Taş Devri insanları tarım yapmaya başladı” doğru yazımdır.

Özel Ad mı, Genel Ad mı? Karar Tablosu

Bu yazıdaki tüm ifadeler aslında tek bir soruya cevap arıyor: ifade belirli bir şeyin özel adı mı, yoksa genel bir kavramın adı mı? Bu ayrımı daha ayrıntılı görmek istersen cins isim ve özel isim ayrımını anlatan konu anlatımına da bakabilirsin. Aşağıdaki tablo, bu yazıda geçen ifadeleri bu mantıkla sınıflandırır.

İfade

Özel ad mı, genel ad mı?

Doğru yazım

Türk edebiyatı

Genel ad (tür)

Türk edebiyatı

Yeni çağ

Özel nitelikli dönem adı

Yeni Çağ

Antik çağ

Özel nitelikli dönem adı

Antik Çağ

Taş devri

Özel nitelikli dönem adı

Taş Devri

Yeni taş devri

Özel nitelikli dönem adı

Yeni Taş Devri

İlk çağ

Özel nitelikli dönem adı

İlk Çağ

Türk kültürü

Genel ad

Türk kültürü

Türk medeniyeti

Genel ad

Türk medeniyeti

Batı medeniyeti

Genel ad

Batı medeniyeti

Divan edebiyatı

Genel ad (tarz)

divan edebiyatı

Köy Adları Nasıl Yazılır?

Köyün adı bir yer adıdır ve büyük harfle başlar: Akçaköy, Çayırbağı. Ancak özel ada dâhil olmayıp tamlama kuran “köy, il, ilçe, belde” sözleri küçük yazılır: Taflan köyü, Konya ili, Etimesgut ilçesi. Genel anlamda kullanılan “köy” de küçüktür: köy hayatı, köye gittik.

Emirgan Parkı Nasıl Yazılır?

Doğru yazım “Emirgan Parkı”dır. Belirli bir yerin adı olduğu için iki kelime de büyük başlar. Saray, köşk, kale, köprü, kule gibi yapı adlarında da bütün kelimeler büyük yazılır: Galata Köprüsü, Dolmabahçe Sarayı. “Parkta yürüdük” cümlesindeki “park” ise genel addır, küçük kalır.

Hayvan İsimleri Büyük Harfle mi Yazılır?

Hayvan İsimleri Büyük Harfle mi Yazılır? – Türk Edebiyatı Nasıl Yazılır? TDK'ye Göre Doğru Yazım ve Özel Adlarda Büyük Harf

Hayvanlara verilen özel adlar büyük harfle başlar: Pamuk, Boncuk, Karabaş. Tür adları ise küçük yazılır: kedi, köpek, kuş. Yer adıyla kurulan tür adlarında yalnızca özel ad büyük olur: Van kedisi, Ankara keçisi.

 

Doğru–Yanlış Örnekler

Yanlış yazım 

Doğru yazım 

Neden? 

türk edebiyatı

Türk edebiyatı 

“Türk” millet adıdır, büyük başlar

Türk Edebiyatı (cümle içinde)

Türk edebiyatı 

“edebiyat” tür adıdır, küçük kalır

türk dili ve edebiyatı bölümü

Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü 

Bölüm adıdır, her kelime büyük

türkçe

Türkçe 

Dil adı büyük başlar

osmanlı türkçesi

Osmanlı Türkçesi 

Dil adının bütün kelimeleri büyük

Divan Edebiyatı

divan edebiyatı 

Tarz adıdır, dönem adı değil

tanzimat dönemi

Tanzimat Dönemi 

Tarihî dönem adı büyük başlar

Türk Medeniyeti

Türk medeniyeti 

“medeniyet” genel addır

antik çağ

Antik Çağ 

Çağ adının iki kelimesi de büyük

Taflan Köyü

Taflan köyü 

Tamlama kuran “köy” küçük yazılır

Kaynak: TDK Yazım Kılavuzu, “Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler” (tdk.gov.tr).

En Sık Yapılan 5 Hata

Bu konuda öğrencilerin ve yetişkinlerin tekrar tekrar düştüğü hatalar genelde aynı kaynaktan gelir: hangi kelimenin özel, hangisinin genel ad olduğunu karıştırmak. Aşağıdaki beş madde en sık yapılan hataları özetler.

  1. “türk edebiyatı” tamamen küçük yazmak: “Türk” millet adı olduğu için her zaman büyük başlamalı.
  2. Cümle içinde “Türk Edebiyatı” yazmak: “edebiyat” burada tür adıdır, küçük yazılır.
  3. “antik çağ” ya da “yeni çağ”yı küçük yazmak: bunlar tarihî dönem adıdır, iki kelimesi de büyük olmalı.
  4. “Divan Edebiyatı”yı büyük yazmak: bu bir tarz adıdır, dönem adı değildir; küçük kalır.
  5. “Taflan Köyü” gibi tamlama kuran “köy” sözünü büyük yazmak: özel ada dâhil olmadığı için küçük kalmalı.

Bu beş hatayı tanıyınca büyük harf sorularının çoğunu rahatça çözersin. 8. sınıf Türkçe yazım kuralları konu anlatımına göz atarak büyük harf dışındaki diğer yazım kurallarını da tekrar edebilirsin.

 

Türk Edebiyatı Yazımı Hızlı Özet

  • “Türk edebiyatı” cümle içinde küçük, başlıkta ve bölüm adında büyük yazılır.
  • Millet, boy ve oymak adları (Türk, Alman, Oğuz) her zaman büyük başlar.
  • Dil ve lehçe adları (Türkçe, Osmanlı Türkçesi) büyük yazılır.
  • Tarihî çağ ve devir adları (Antik Çağ, Yeni Çağ, Taş Devri, Yeni Taş Devri) büyük harfle başlar.
  • Tür ve tarz adları (divan edebiyatı, halk edebiyatı) küçük yazılır.
  • “Türk medeniyeti”, “Batı medeniyeti”, “Türk kültürü” gibi ifadelerde millet/yön adı büyük, “medeniyet/kültür” küçük kalır.
  • Özel ada dâhil olmayan “köy, il, ilçe, park” gibi genel sözler küçük yazılır.

Türk Edebiyatı Mini Test (Çözümlü)

Her soruyu önce kendin çöz, sonra cevap anahtarına bak.

1. Cümle içinde kullanıldığında hangisinin yazımı doğrudur? 

A) türk edebiyatı   B) Türk Edebiyatı   C) Türk edebiyatı   D) türk Edebiyatı

2. “……… filozofları akıl yürütmeyi önemserdi.” cümlesinde boşluğa hangisi gelmelidir? 

A) antik çağ   B) Antik çağ   C) Antik Çağ   D) antik Çağ

3. Hangisinde büyük harf kullanımı yanlıştır? 

A) Emirgan Parkı   B) Taş Devri   C) Taflan Köyü   D) Van kedisi

4. Hangisinin yazımı doğrudur? 

A) Türk Medeniyeti   B) Divan Edebiyatı   C) Millî Edebiyat Dönemi   D) Osmanlı türkçesi

5. Hangi cümlede yazım yanlışı vardır? 

A) Kedimin adı Pamuk.   B) Konya ilinde yaşıyoruz.   C) Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü kazandı.   D) Divan Edebiyatında gazel önemlidir.

Cevap anahtarı

1. C — “Türk” millet adı olduğu için büyük, “edebiyat” tür adı olduğu için küçük başlar.

2. C — Çağ adlarının her kelimesi büyük harfle başlar.

3. C — Özel ada dâhil olmayıp tamlama kuran “köy” sözü küçük yazılır: Taflan köyü.

4. C — Millî Edebiyat Dönemi tarihî bir dönem adıdır; diğerlerinde tür adı büyük ya da dil adı küçük yazılmış.

5. D — “divan edebiyatı” bir tarz adıdır; cümle içinde küçük yazılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Türk Edebiyatı nasıl yazılır?

Her iki kelime de büyük harfle: “Türk Edebiyatı”. Bu bir özel addır.

Türk medeniyeti nasıl yazılır?

Doğru yazım “Türk Medeniyeti”dir; iki kelime de büyük başlar.

Antik Çağ nasıl yazılır?

“Antik Çağ” biçiminde; hem “Antik” hem “Çağ” büyük harfle yazılır.

Taş Devri nasıl yazılır?

“Taş Devri” olarak; tarihî dönem adı olduğu için iki kelime de büyüktür.

Köy adları nasıl yazılır?

Özel adlarda büyük (“Çamlıca Köyü”), genel kullanımda küçük (“köy hayatı”).

Emirgan Parkı nasıl yazılır?

“Emirgan Parkı” biçiminde; iki kelime de büyük harfle yazılır.

Hayvan isimleri büyük harfle mi yazılır?

Tür adları küçük (kedi), hayvana verilen özel adlar büyük (Pamuk) yazılır.

Büyük harfler hangi durumlarda kullanılır?

Cümle başında, özel adlarda ve özel adın parçası olan kelimelerde.

Özel ad nedir?

Tek bir varlığı, kişiyi, yeri ya da topluluğu adlandıran ve ilk harfi büyük yazılan kelimedir.

Yazım kuralları nasıl öğrenilir?

Kuralı öğren, bol örnek çöz ve istisnaları tabloyla tekrar et; Tahta’daki sorularla pekiştir.

Aynı Kategoriden