
Yakınma ne demek? Yakınma, bir durumdan ya da birinin davranışından duyulan rahatsızlığı şikâyet ederek dile getirmektir. Bu şikâyet çoğu zaman rahatsızlığın sorumlusuna değil, başka birine anlatılır. Sitem ise kırgınlığın doğrudan o kişiye, yumuşak bir tonla söylenmesidir.
Türkçe’de cümlede anlam soruları, çoğu öğrencinin en çok zorlandığı konulardan biridir. Özellikle önyargı, yakınma ve sitem cümleleri birbirine çok benzediği için sıkça karıştırılır. Oysa bu üç kavram, cümlenin taşıdığı duyguya göre net bir şekilde ayrılır. Bu üçünü ayırt edebilmek, hem TYT hem de LGS Türkçe’de doğrudan puan kazandıran becerilerdendir. Bu yazıda üçünü de bol örnekle tanıyacak, aralarındaki farkı öğrenecek ve konuyu mini testle pekiştireceksin.
Güncelleme: Ekim 2026

Önyargı, bir kişi ya da olay hakkında onu tanımadan, yaşamadan önce verilen kesin karardır. Kişi elinde yeterli bilgi olmadan bir hüküm verir ve çoğu zaman bu hükümde ısrar eder. Yani karar, kanıttan önce gelir.
Bir cümlede “zaten”, “kesinlikle”, “daha baştan”, “hep böyledir” gibi ifadeler varsa ve konuşan kişi henüz kanıtlanmamış bir yargıya varıyorsa orada önyargı vardır.
Önyargı her zaman olumsuz değildir. “Yeni öğretmenimiz çok iyi biridir, eminim.” cümlesi olumlu bir önyargıdır; kişi tanımadan olumlu karar vermiştir. “Bu takım yine kaybeder.” ise olumsuz bir önyargıdır.
Bir ön yargı cümlesi, içinde bu tür peşin bir hükmün geçtiği cümledir. Önyargı cümlelerinde ortak nokta, kararın olaydan ya da tanışmadan önce verilmiş olmasıdır.
Aşağıdaki önyargı ile ilgili cümleler bu mantığı açıkça gösterir:
ÖRNEK
“Onun bu işi başaramayacağını zaten biliyordum.”
→ Kişi denemeden, başarısız olacağına karar vermiştir.
ÖRNEK
“Yeni gelen öğrenci kesinlikle çok çalışkandır.”
→ Öğrenciyi tanımadan olumlu bir hüküm verilmiştir.
ÖRNEK
“Bu sınavı zaten geçemem, boşuna çalışıyorum.”
→ Kişi denemeden başarısız olacağına karar vermiştir; bu, kendine yönelik olumsuz bir önyargıdır.
Şimdi “yakınma ne demek” sorusuna örnekle bakalım. Yakınma, olumsuz bir durumdan ya da rahatsızlıktan açıkça şikâyet etmektir. Kişi, kendini rahatsız eden şeyi dile getirir; üstelik muhatabı belirli bir kişi olmayabilir.
Cümlede bir memnuniyetsizlik, bıkkınlık ya da şikâyet seziliyorsa yakınma söz konusudur. Burada duygunun merkezinde şikâyet vardır.
ÖRNEK
“Sürekli geç kalıyor, artık onu bekleyemiyorum.”
→ Bir durumdan duyulan rahatsızlık açıkça dile getiriliyor.
ÖRNEK
“Kimse bana yardım etmiyor, hep yalnızım.”
→ Genel bir şikâyet var; belli bir kişi hedef alınmıyor.
ÖRNEK
“Bu şehirde hiçbir şey yolunda gitmiyor.”
→ Belli bir kişiye değil, genel bir duruma yönelik açık bir şikâyettir.
Sitem, bir kişiye beklentiyi karşılamadığı için duyulan kırgınlığı kırıcı olmadan, usulca belli etmektir. Bir sitem cümlesinde açık bir suçlama değil, incinmiş bir serzeniş vardır. Sitem cümleleri çoğu zaman yumuşak bir kırgınlık tonu taşır.
Konuşan kişi karşısındakinden bir şey beklemiş, bu beklenti karşılanmayınca kırılmıştır. Cümlede işte bu kırgınlık hissedilir.
Aşağıdaki sitem cümleleri örnekleri, beklenti–kırgınlık bağını gösterir:
ÖRNEK
“Beni bir kez olsun aramadın.”
→ Aranmayı beklemiş, bu gerçekleşmeyince kırılmıştır.
ÖRNEK
“Böyle davranacağını hiç düşünmezdim.”
→ Beklentisi boşa çıkmış, incinmiştir.
ÖRNEK
“Onca yıllık dostuz, bir kez olsun halimi sormadın.”
→ Uzun bir dostluğun getirdiği beklenti karşılanmayınca kırgınlık usulca dile getirilmiştir.
Bu bölüm konunun en kritik kısmıdır. Sitem ve yakınma arasındaki fark ile yakınma ve sitem arasındaki fark aynı soruyu sorar: Cümlede öne çıkan duygu şikâyet mi, yoksa kırgınlık mı?
Kişi bir durumdan rahatsızdır ve bunu açıkça şikâyet eder. Hedef çoğu zaman belirli bir kişi değil, genel bir durumdur.
Belirli bir kişiye karşı, beklenti karşılanmadığı için oluşan bir incinme söz konusudur. Ton şikâyetten daha yumuşak ve içtendir.
Kısaca: “Bu sıcakta hiç çalışılmıyor.” bir yakınmadır; “Sen olsan bana yardım ederdin.” bir sitemdir.
Soru çözerken üç kavramı tek cümleyle ayırabilirsin:
Üç kavramı yan yana görmek, soru çözerken karar vermeyi hızlandırır. Aşağıdaki tabloda her kavramın tanımını, kime söylendiğini, duygu tonunu ve örnek cümlesini bir arada bulursun.
| Özellik | Önyargı | Yakınma | Sitem |
|---|---|---|---|
| Tanım | Tanımadan, kanıt görmeden verilen kesin karar | Bir durumdan duyulan rahatsızlığın açıkça dile getirilmesi | Karşılanmayan bir beklentiden duyulan kırgınlığın usulca belli edilmesi |
| Kime söylenir? | Herkese söylenebilir; belirleyici olan muhatap değil, kararın peşin verilmesidir | Çoğu zaman rahatsızlığın sorumlusuna değil, başka birine; hedef genel bir durum da olabilir | Doğrudan beklentiyi karşılamayan kişiye |
| Duygu tonu | Kesinlik, peşin hüküm | Şikâyet, memnuniyetsizlik | Kırgınlık, incinmişlik |
| Örnek cümle | “Bu film kesin sıkıcıdır, izlemeye değmez.” | “Kantinde her gün aynı şeyler satılıyor, bıktım artık.” | “Doğum günümü bir tek sen unuttun.” |
Kural: Cümlede önce bir karar mı, bir şikâyet mi, yoksa bir kırgınlık mı anlatıldığına bak. Çünkü üç kavramı birbirinden ayıran şey kullanılan sözcükler değil, cümlenin taşıdığı duygudur.
Soruda kararsız kaldığında şu üç adımı sırayla uygula:
Önce cümlenin baskın duygusunu bul: karar mı, şikâyet mi, kırgınlık mı?
Genel bir rahatsızlık varsa yakınma; belirli birine yönelik incinme varsa sitem.
Tanımadan, yaşamadan verilmiş kesin bir karar varsa cevap önyargıdır.
Aşağıdaki üç cümleyi oku ve her birinin önyargı, yakınma ya da sitem olup olmadığını belirle: (1) "Bu mahallede hiç kimse selam vermiyor." (2) "Senden bunu beklemezdim, bana hiç sormadın." (3) "Zaten o işi beceremeyeceğini biliyordum."
Birlikte çözelim. İlk adımda duygunun kime yöneldiğine bakarız. Birinci cümlede hedef belirli bir kişi değil, genel bir durumdur; konuşan kişi şikâyet eder. Bu yüzden birinci cümle bir yakınmadır.
İkinci cümlede konuşan kişi, kırıldığı kişiye doğrudan seslenir ve karşılanmayan beklentisini söyler. Bu yüzden ikinci cümle bir sitemdir. Üçüncü cümlede şikâyet de kırgınlık da yoktur; denemeden verilmiş kesin bir karar vardır. Bu yüzden üçüncü cümle bir önyargıdır.
Dikkat: Sitem ile yakınma en çok, cümlenin kime söylendiği ipucu atlandığında karışır. Yalnızca olumsuz bir duygu olup olmadığına bakmak yetmez; çünkü ikisinde de olumsuz duygu vardır.
Hatırlatma: Cümlede “sen” ya da “siz” diye doğrudan hitap ve kırgınlık varsa cümle büyük olasılıkla sitemdir. Başka birinden ya da genel bir durumdan şikâyet ediliyorsa cümle büyük olasılıkla yakınmadır.
Sitemle karıştırılan bir başka cümle türü de azımsamadır; bu kavramı azımsama ve küçümseme cümleleri yazısında örneklerle görebilirsin.
Aşağıdaki cümlelerin hangi duyguyu (önyargı / yakınma / sitem) taşıdığını bul. Cevaplar altta.
1. “Onu görür görmez güvenilmez biri olduğuna karar verdim.”
A) Önyargı B) Yakınma C) Sitem
2. “Bu otobüsler hiçbir zaman vaktinde gelmiyor.”
A) Önyargı B) Yakınma C) Sitem
3. “Bir telefonla bile hatırımı sormadın.”
A) Önyargı B) Yakınma C) Sitem
4. “Yeni komşumuz kesinlikle çok kibardır, eminim.”
A) Önyargı B) Yakınma C) Sitem
5. “Sen olsaydın beni asla yalnız bırakmazdın.”
A) Önyargı B) Yakınma C) Sitem
Cevap Anahtarı
1-A (önceden karar) · 2-B (genel şikâyet) · 3-C (kırgınlık) · 4-A (olumlu önyargı) · 5-C (beklenti + kırgınlık)
Bir kişi ya da olay hakkında tanımadan, yaşamadan önce verilen kesin karardır.
Kararın kanıttan önce verildiği, “zaten, kesinlikle, hep” gibi peşin hüküm bildiren cümlelerdir.
Olumsuz bir durumdan ya da rahatsızlıktan açıkça şikâyet etmektir.
Bir kişiye, beklentiyi karşılamadığı için duyulan kırgınlığı usulca belli etmektir.
Yakınmada şikâyet, sitemde kırgınlık öndedir. Sitem belirli bir kişiye ve karşılanmayan bir beklentiye yöneliktir.
“Onun bu işi başaramayacağını biliyordum.” ya da “Yeni öğrenci çok çalışkandır.” gibi cümleler önyargı örnekleridir.
“Beni hiç aramadın.” ve “Böyle davranacağını düşünmezdim.” tipik sitem cümleleridir.
Cümlede genel bir şikâyet, memnuniyetsizlik ya da bıkkınlık varsa o cümle bir yakınmadır.
Hayır; tanımadan verilen olumlu kararlar da önyargıdır.
Önce baskın duyguyu bul, sonra şikâyet mi kırgınlık mı olduğunu ayır ve önceden bir hüküm olup olmadığını kontrol et.