Önyargı Yakınma ve Sitem Cümleleri Özellikleri ve Farkları

Tem 01, 2026 Dersler Türkçe 7. Sınıf LGS

Türkçe’de cümlede anlam soruları, çoğu öğrencinin en çok zorlandığı konulardan biridir. Özellikle önyargı, yakınma ve si – Ön

Yakınma ne demek? Yakınma, bir durumdan ya da birinin davranışından duyulan rahatsızlığı şikâyet ederek dile getirmektir. Bu şikâyet çoğu zaman rahatsızlığın sorumlusuna değil, başka birine anlatılır. Sitem ise kırgınlığın doğrudan o kişiye, yumuşak bir tonla söylenmesidir.

Türkçe’de cümlede anlam soruları, çoğu öğrencinin en çok zorlandığı konulardan biridir. Özellikle önyargı, yakınma ve sitem cümleleri birbirine çok benzediği için sıkça karıştırılır. Oysa bu üç kavram, cümlenin taşıdığı duyguya göre net bir şekilde ayrılır. Bu üçünü ayırt edebilmek, hem TYT hem de LGS Türkçe’de doğrudan puan kazandıran becerilerdendir. Bu yazıda üçünü de bol örnekle tanıyacak, aralarındaki farkı öğrenecek ve konuyu mini testle pekiştireceksin.

Güncelleme: Ekim 2026

Önyargı Nedir?

Önyargı, bir kişi ya da olay hakkında onu tanımadan, yaşamadan önce verilen kesin karardır. Kişi elinde yeterli bilgi olmadan bir hüküm verir ve çoğu zaman bu hükümde ısrar eder. Yani karar, kanıttan önce gelir.

Önyargı nasıl anlaşılır?

Bir cümlede “zaten”, “kesinlikle”, “daha baştan”, “hep böyledir” gibi ifadeler varsa ve konuşan kişi henüz kanıtlanmamış bir yargıya varıyorsa orada önyargı vardır.

Olumlu ve olumsuz önyargılar

Önyargı her zaman olumsuz değildir. “Yeni öğretmenimiz çok iyi biridir, eminim.” cümlesi olumlu bir önyargıdır; kişi tanımadan olumlu karar vermiştir. “Bu takım yine kaybeder.” ise olumsuz bir önyargıdır.

Önyargı Cümlesi Nedir?

Bir ön yargı cümlesi, içinde bu tür peşin bir hükmün geçtiği cümledir. Önyargı cümlelerinde ortak nokta, kararın olaydan ya da tanışmadan önce verilmiş olmasıdır.

Önyargı ile ilgili cümleler

Aşağıdaki önyargı ile ilgili cümleler bu mantığı açıkça gösterir:

ÖRNEK
“Onun bu işi başaramayacağını zaten biliyordum.”
→ Kişi denemeden, başarısız olacağına karar vermiştir.

ÖRNEK
“Yeni gelen öğrenci kesinlikle çok çalışkandır.”
→ Öğrenciyi tanımadan olumlu bir hüküm verilmiştir.

ÖRNEK
“Bu sınavı zaten geçemem, boşuna çalışıyorum.”
→ Kişi denemeden başarısız olacağına karar vermiştir; bu, kendine yönelik olumsuz bir önyargıdır.

Yakınma Nedir, Yakınma Ne Demek?

Şimdi “yakınma ne demek” sorusuna örnekle bakalım. Yakınma, olumsuz bir durumdan ya da rahatsızlıktan açıkça şikâyet etmektir. Kişi, kendini rahatsız eden şeyi dile getirir; üstelik muhatabı belirli bir kişi olmayabilir.

Yakınma cümlesi nasıl anlaşılır?

Cümlede bir memnuniyetsizlik, bıkkınlık ya da şikâyet seziliyorsa yakınma söz konusudur. Burada duygunun merkezinde şikâyet vardır.

Yakınma Cümleleri Örnekleri

Günlük hayattan örnekler

ÖRNEK
“Sürekli geç kalıyor, artık onu bekleyemiyorum.”
→ Bir durumdan duyulan rahatsızlık açıkça dile getiriliyor.

ÖRNEK
“Kimse bana yardım etmiyor, hep yalnızım.”
→ Genel bir şikâyet var; belli bir kişi hedef alınmıyor.

ÖRNEK
“Bu şehirde hiçbir şey yolunda gitmiyor.”
→ Belli bir kişiye değil, genel bir duruma yönelik açık bir şikâyettir.

Sitem Nedir?

Sitem, bir kişiye beklentiyi karşılamadığı için duyulan kırgınlığı kırıcı olmadan, usulca belli etmektir. Bir sitem cümlesinde açık bir suçlama değil, incinmiş bir serzeniş vardır. Sitem cümleleri çoğu zaman yumuşak bir kırgınlık tonu taşır.

Sitem nasıl anlaşılır? (Beklenti ve kırgınlık ilişkisi)

Konuşan kişi karşısındakinden bir şey beklemiş, bu beklenti karşılanmayınca kırılmıştır. Cümlede işte bu kırgınlık hissedilir.

Sitem Cümleleri Örnekleri

Aşağıdaki sitem cümleleri örnekleri, beklenti–kırgınlık bağını gösterir:

Örnek cümleler

ÖRNEK
“Beni bir kez olsun aramadın.”
→ Aranmayı beklemiş, bu gerçekleşmeyince kırılmıştır.

ÖRNEK
“Böyle davranacağını hiç düşünmezdim.”
→ Beklentisi boşa çıkmış, incinmiştir.

ÖRNEK
“Onca yıllık dostuz, bir kez olsun halimi sormadın.”
→ Uzun bir dostluğun getirdiği beklenti karşılanmayınca kırgınlık usulca dile getirilmiştir.

Sitem ve Yakınma Arasındaki Fark

Bu bölüm konunun en kritik kısmıdır. Sitem ve yakınma arasındaki fark ile yakınma ve sitem arasındaki fark aynı soruyu sorar: Cümlede öne çıkan duygu şikâyet mi, yoksa kırgınlık mı?

Yakınmada şikâyet ön plandadır

Kişi bir durumdan rahatsızdır ve bunu açıkça şikâyet eder. Hedef çoğu zaman belirli bir kişi değil, genel bir durumdur.

Sitemde kırgınlık vardır

Belirli bir kişiye karşı, beklenti karşılanmadığı için oluşan bir incinme söz konusudur. Ton şikâyetten daha yumuşak ve içtendir.

Beklenti farkı

Kısaca: “Bu sıcakta hiç çalışılmıyor.” bir yakınmadır; “Sen olsan bana yardım ederdin.” bir sitemdir.

Önyargı, Yakınma ve Sitem Arasındaki Farklar

Soru çözerken üç kavramı tek cümleyle ayırabilirsin:

Önyargı → önceden karar verme (tanımadan hüküm).
Yakınma → şikâyet etme (durumdan rahatsızlık).
Sitem → kırgınlık belirtme (beklenti karşılanmadı).

Önyargı, Yakınma ve Sitem Karşılaştırma Tablosu

Üç kavramı yan yana görmek, soru çözerken karar vermeyi hızlandırır. Aşağıdaki tabloda her kavramın tanımını, kime söylendiğini, duygu tonunu ve örnek cümlesini bir arada bulursun.

Özellik	Önyargı	Yakınma	Sitem
Tanım	Tanımadan, kanıt görmeden verilen kesin karar	Bir durumdan duyulan rahatsızlığın açıkça dile getirilmesi	Karşılanmayan bir beklentiden duyulan kırgınlığın usulca belli edilmesi
Kime söylenir?	Herkese söylenebilir; belirleyici olan muhatap değil, kararın peşin verilmesidir	Çoğu zaman rahatsızlığın sorumlusuna değil, başka birine; hedef genel bir durum da olabilir	Doğrudan beklentiyi karşılamayan kişiye
Duygu tonu	Kesinlik, peşin hüküm	Şikâyet, memnuniyetsizlik	Kırgınlık, incinmişlik
Örnek cümle	“Bu film kesin sıkıcıdır, izlemeye değmez.”	“Kantinde her gün aynı şeyler satılıyor, bıktım artık.”	“Doğum günümü bir tek sen unuttun.”

Kural: Cümlede önce bir karar mı, bir şikâyet mi, yoksa bir kırgınlık mı anlatıldığına bak. Çünkü üç kavramı birbirinden ayıran şey kullanılan sözcükler değil, cümlenin taşıdığı duygudur.

Cümlede Anlam Sorularında İpuçları

Soruda kararsız kaldığında şu üç adımı sırayla uygula:
Cümlede Anlam Sorularında İpuçları – Önyargı, Yakınma ve Sitem Cümleleri: Özellikleri ve Farkları

Ana duyguya dikkat et

Önce cümlenin baskın duygusunu bul: karar mı, şikâyet mi, kırgınlık mı?

Şikâyet mi, kırgınlık mı?

Genel bir rahatsızlık varsa yakınma; belirli birine yönelik incinme varsa sitem.

Önceden hüküm var mı?

Tanımadan, yaşamadan verilmiş kesin bir karar varsa cevap önyargıdır.

Yakınma mı Sitem mi? Çözümlü Örnek

Aşağıdaki üç cümleyi oku ve her birinin önyargı, yakınma ya da sitem olup olmadığını belirle: (1) "Bu mahallede hiç kimse selam vermiyor." (2) "Senden bunu beklemezdim, bana hiç sormadın." (3) "Zaten o işi beceremeyeceğini biliyordum."

Birlikte çözelim. İlk adımda duygunun kime yöneldiğine bakarız. Birinci cümlede hedef belirli bir kişi değil, genel bir durumdur; konuşan kişi şikâyet eder. Bu yüzden birinci cümle bir yakınmadır.

İkinci cümlede konuşan kişi, kırıldığı kişiye doğrudan seslenir ve karşılanmayan beklentisini söyler. Bu yüzden ikinci cümle bir sitemdir. Üçüncü cümlede şikâyet de kırgınlık da yoktur; denemeden verilmiş kesin bir karar vardır. Bu yüzden üçüncü cümle bir önyargıdır.

Dikkat: Sitem ile yakınma en çok, cümlenin kime söylendiği ipucu atlandığında karışır. Yalnızca olumsuz bir duygu olup olmadığına bakmak yetmez; çünkü ikisinde de olumsuz duygu vardır.

Hatırlatma: Cümlede “sen” ya da “siz” diye doğrudan hitap ve kırgınlık varsa cümle büyük olasılıkla sitemdir. Başka birinden ya da genel bir durumdan şikâyet ediliyorsa cümle büyük olasılıkla yakınmadır.

Sitemle karıştırılan bir başka cümle türü de azımsamadır; bu kavramı azımsama ve küçümseme cümleleri yazısında örneklerle görebilirsin.

Sık Karıştırılan Noktalar

Sitem ve yakınma aynı mı? Hayır. Yakınmada şikâyet, sitemde kırgınlık öndedir.
Önyargı her zaman olumsuz mudur? Hayır. Olumlu önyargılar da vardır.
Yakınmada beklenti olur mu? Genelde şikâyet ön plandadır; beklenti belirgin değildir.
Sitemde kırgınlık olur mu? Evet, sitemin özü kırgınlıktır.

Önyargı, Yakınma ve Sitem Hızlı Özet

Önyargı, tanımadan ya da yaşamadan önce verilen kesin bir karardır.
Yakınma, bir durumdan duyulan rahatsızlığın açıkça şikâyet edilmesidir.
Sitem, karşılanmayan bir beklentiden duyulan kırgınlığın usulca belli edilmesidir.
Yakınmada hedef genellikle belirli bir kişi değil, genel bir durumdur.
Sitemde hedef, beklentiyi karşılamayan belirli bir kişidir.
Cümlede “sen, siz” gibi doğrudan hitap ve kırgınlık varsa sitem, genel bir durumdan şikâyet varsa yakınma olasılığı yüksektir.
Önyargı olumlu ya da olumsuz olabilir; önemli olan kararın kanıttan önce verilmiş olmasıdır.