8. sınıf matematik veri analizi, toplanan verileri sütun, daire veya çizgi grafiğiyle gösterme ve bu grafikleri yorumlama konusudur. Sütun grafiği kategorileri karşılaştırır, çizgi grafiği zaman içindeki değişimi, daire grafiği ise bütünün parçalarını gösterir. Aynı veri, oranlar korunarak bir grafik türünden diğerine dönüştürülebilir.
Ders özeti PDF: 8. sınıf veri analizi ders özetini PDF olarak indir (3 sayfa: kavram özeti, 5 çözümlü örnek, cevap anahtarlı 10 soruluk test).
Grafiğe bakınca cevabı görüyor ama işleme gelince takılıyor olabilirsin. Çoğu öğrenci eksendeki aralığı okumayı atlar ya da yüzdeyi açıya çevirirken şaşırır. Bu 8. sınıf matematik veri analizi konu anlatımı seni o noktalardan adım adım geçirir. Yazıyı bitirdiğinde üç grafiği okuyabilecek, birini diğerine çevirebilecek ve sonucunu kendin kontrol edebileceksin.

Üç grafik türü ve her birinin en iyi yaptığı iş.
Veri analizi, 8. sınıf matematik dersinin Veri İşleme ünitesinde yer alır. Konu, 8. sınıfta hâlâ okutulan önceki öğretim programına aittir ve Liselere Geçiş Sınavı (LGS) da bu programdan hazırlanır. LGS yalnız sınavla öğrenci alan liseler içindir; öğrencilerin çoğu liseye adrese dayalı yerleştirmeyle geçer. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) programında bu konunun iki kazanımı vardır:
Veri analizi, toplanan verilerin grafiklerle gösterilmesi ve bu grafiklerin yorumlanması sürecidir. Veri, sayarak ya da ölçerek topladığın bilgidir: anket sonucu, sıcaklık, okunan sayfa sayısı gibi.
Sayılar liste hâlinde durunca aralarındaki ilişkiyi görmek zordur. Grafik aynı bilgiyi resme çevirir, böylece büyük ile küçüğü bir bakışta ayırırsın.
Mantık: Grafik yeni bilgi üretmez; elindeki veriyi daha kolay okunur hâle getirir. Bu yüzden her grafik sorusunda önce grafiğin neyi saydığını bulmalısın.
Günlük hayattan: Telefonundaki ekran süresi raporu bir sütun grafiğidir. Hangi gün telefona daha çok baktığını sayıları tek tek okumadan anlarsın.
| Grafik türü | Ne zaman kullanılır? | Örnek |
|---|---|---|
| Sütun grafiği | Kategorileri birbiriyle karşılaştırmak istediğinde | Sınıfta en sevilen spor dalları |
| Çizgi grafiği | Bir değerin zamanla nasıl değiştiğini izlemek istediğinde | Bir hafta boyunca günlük okunan sayfa sayısı |
| Daire grafiği | Bir bütünün parçalara nasıl paylaşıldığını göstermek istediğinde | Harçlığın harcama kalemlerine dağılımı |
Sütun grafiği, verilerin dikey veya yatay çubuklarla gösterildiği grafik türüdür. Her sütun bir kategoriyi, sütunun boyu da o kategorinin değerini anlatır. Sütun grafiği yorumlama işi üç soruyla başlar: En uzun sütun hangisi, en kısa hangisi, aradaki fark kaç?
Bir sınıfta 40 öğrenciye en sevdiği spor dalı soruldu. Futbol 16, basketbol 10, voleybol 8, yüzme 6 oy aldı.

40 öğrencilik spor anketinin sütun grafiği.
Grafikte en yüksek sütun futbola, en düşük sütun yüzmeye aittir. Futbol ile yüzme arasındaki fark 16 − 6 = 10 öğrencidir.
Yatay eksende kategoriler, dikey eksende sayılar yer alır. Dikey eksendeki çizgiler her zaman birer birer artmaz. Yukarıdaki grafikte çizgiler dörder dörder artıyor: 0, 4, 8, 12, 16. Basketbol sütunu 8 ile 12 çizgisinin tam ortasında bittiği için değeri 10'dur.
Kural: Sütunun değerini okumadan önce eksenin kaçar kaçar arttığını bul. Çünkü aynı boydaki sütun, ölçek değişince bambaşka bir sayıyı gösterir.
Çizgi grafiği, verilerin zaman içindeki değişimini noktaları birleştiren bir çizgiyle gösterir. Yatay eksende çoğunlukla zaman bulunur: gün, hafta ya da ay. Çizgi grafiği yorumlama sırasında tek tek noktalardan çok, çizginin gidişine bakarsın.
Günlük hayattan: Hava durumu uygulamasındaki haftalık sıcaklık çizgisi bunun iyi bir örneğidir. Çizgi yukarı kıvrılıyorsa önündeki günlerin ısınacağını anlarsın.
Elif'in dört günde okuduğu sayfa sayıları şöyle: Pazartesi 20, Salı 25, Çarşamba 15, Perşembe 30.

Elif'in okuma grafiğinde her parçanın artış ya da azalış miktarı.
Çizgi soldan sağa yükseliyorsa artış, alçalıyorsa azalış vardır. Değişimin miktarını bulmak için sonraki değerden önceki değeri çıkarırsın.
En büyük artış Çarşamba'dan Perşembe'ye, en büyük azalış Salı'dan Çarşamba'ya olmuştur. Günler eşit aralıklı dizildiği için en dik çıkan parça en büyük artışı gösterir.
Mantık: Noktaları birleştiren çizgi, değerin hangi yöne gittiğini gösterir. Bu yüzden ne zaman arttığını ve ne zaman azaldığını en hızlı çizgi grafiğinde görürsün.
Daire grafiği, verilerin bir bütünün parçaları olarak dilimlerle gösterildiği grafik türüdür. Dilim ne kadar genişse o kategorinin bütündeki payı o kadar büyüktür.
Sekiz eş dilime bölünmüş bir pizza düşün. İki dilim yersen pizzanın dörtte birini, yani %25'ini yemiş olursun.
Dairenin tamamı 360°, verinin tamamı ise %100'dür. Bu yüzden her dilimin hem bir yüzdesi hem de bir merkez açısı vardır.
Kural: Dilimin açısı = yüzde × 360° ÷ 100. Çünkü %100'e 360° düşer, %1'e ise 360 ÷ 100 = 3,6° düşer.
Örneğin %25'lik dilimin açısı 25 × 3,6 = 90° olur. Tersinden gidersen 72°'lik bir dilimin yüzdesi 72 ÷ 3,6 = 20 çıkar.
Hatırlatma: Daire grafiği sorusunda ilk iş yüzdeleri toplamaktır; 100 etmiyorsa bir yerde hata var. Aynı şekilde açıların toplamı da 360° etmelidir.
Bazen tek grafikte birden fazla veri grubu bulunur. 8. sınıfta bir grafikte en fazla üç veri grubunu yorumlarsın. Her grup ayrı renkte bir sütunla ya da ayrı bir çizgiyle gösterilir. Renklerin anlamını grafiğin yanındaki açıklama kutusu söyler.
Üç sınıfın okul kütüphanesinden üç ayda aldığı kitap sayıları aşağıda. Bunu, her ay için yan yana üç sütunu olan bir grafik gibi düşün.
| Sınıf | Ekim | Kasım | Aralık |
|---|---|---|---|
| 8-A | 30 | 35 | 45 |
| 8-B | 40 | 30 | 50 |
| 8-C | 45 | 40 | 35 |
8-A her ay daha fazla kitap almıştır: 30, 35, 45. 8-C ise her ay azalmıştır: 45, 40, 35. 8-B önce azalmış, sonra artmıştır. Aralık ayında en çok kitabı 50 ile 8-B almıştır.
Dikkat: Soru hangi ayı mı, hangi sınıfı mı soruyor, önce bunu ayır. Çünkü biri ayları, diğeri sınıfları kendi içinde karşılaştırmanı ister.
Dönüşümde veri değişmez, yalnız gösterim biçimi değişir. Bu yüzden önce grafikteki sayıları bir tabloya yazar, sonra yeni grafiği o tablodan çizersin.
Her dönüşüm uygun olmayabilir. Bütünün parçalarını anlatan veri daire grafiğine, zamanla değişen veri ise çizgi grafiğine uyar.
Daire grafiği dönüşümü üç adımda yapılır: toplamı bul, her kategorinin yüzdesini hesapla, yüzdeyi açıya çevir. Spor anketini birlikte dönüştürelim; toplam 40 öğrenci var.
| Spor dalı | Öğrenci | Yüzde | Açı |
|---|---|---|---|
| Futbol | 16 | 16 ÷ 40 = %40 | 40 × 3,6 = 144° |
| Basketbol | 10 | 10 ÷ 40 = %25 | 25 × 3,6 = 90° |
| Voleybol | 8 | 8 ÷ 40 = %20 | 20 × 3,6 = 72° |
| Yüzme | 6 | 6 ÷ 40 = %15 | 15 × 3,6 = 54° |
| Toplam | 40 | %100 | 360° |

Aynı anketin daire grafiğine dönüşmüş hâli.
Kontrol edelim: 40 + 25 + 20 + 15 = 100 ve 144 + 90 + 72 + 54 = 360. İki toplam da tutuyor.
Bu dönüşüm, yatay eksende zaman varsa anlamlıdır. Her sütunun tepesine bir nokta koyar, noktaları sırayla birleştirirsin. Elif'in okuma verisi sütunla çizilmiş olsaydı, tepe noktalarını birleştirince aynı çizgi grafiğini elde ederdin.
Dikkat: Spor anketini çizgi grafiğine çevirmek uygun olmaz. Çünkü futbol ile basketbol arasında bir sıra ya da zaman yoktur; aradaki çizgi bir şey anlatmaz.
8 sınıf matematik veri analizi soru çözümü diye arama yapan çoğu öğrenci adım adım çözüm görmek ister. 8 sınıf matematik veri analizi çıkmış sorular aramasına geçmeden önce bu dört soru tipini sağlamlaştır.
Bir kantinde bir günde 24 simit, 18 tost, 12 poğaça ve 6 ayran satılıyor. Sütun grafiğinin dikey ekseni altışar artıyor. Simit sütunu ayran sütununun kaç katıdır, tost poğaçadan kaç fazladır?
Aynı kantin verisini daire grafiğine dönüştürelim. Her ürünün diliminin açısı kaç derece olur?
Bir fidanın boyu dört hafta boyunca ölçülüyor: 12 cm, 15 cm, 21 cm ve 24 cm. En büyük artış hangi haftalar arasındadır, fidan toplam kaç santimetre uzamıştır?
Bir okulda 180 öğrencinin okula nasıl geldiği daire grafiğiyle gösteriliyor. Servis diliminin açısı 90°'dir. Servisle gelen kaç öğrenci vardır?
Bu 8. sınıf matematik veri analizi konu anlatımı boyunca gördüklerini altı maddede toplayalım.
Bu 8. sınıf matematik veri analizi test bölümünde beş soru var. Önce kendin çöz, sonra cevap anahtarına bak.
8. sınıf matematik veri analizi, grafik okudukça hızlanan bir konudur. Takıldığın soru tipini bulmak için veri analizi sorularıyla pratik yap ve her soruda önce ekseni, sonra toplamı kontrol et. Önceki konu için çarpanlar ve katlar konu anlatımına bakabilirsin.
Konuyu çevrimdışı tekrar etmek istersen 8. sınıf matematik veri analizi pdf dosyasını ücretsiz indirebilirsin. Üç sayfalık ders notunda grafik türleri karşılaştırma tablosu, yüzdeden dereceye dönüşüm formülü, 5 çözümlü örnek ve cevap anahtarlı 10 soruluk test var. Önce çözümlü örnekleri kendi başına yeniden çöz, daire grafiği dönüşümündeki açı hesabını kendi verinle dene. Ardından 8. sınıf matematik veri analizi test sorularını süre tutarak çöz ve yanlışlarını cevap anahtarındaki açıklamalarla karşılaştır.
Konu, verileri sütun, daire ve çizgi grafiğiyle göstermeyi ve bu grafikleri yorumlamayı kapsar. En fazla üç veri grubunun yer aldığı sütun ve çizgi grafiklerini okursun. Ayrıca aynı veriyi bir grafik türünden diğerine dönüştürürsün. Daire grafiğinde yüzde ile merkez açı arasındaki ilişkiyi kurmak da konunun önemli bir parçasıdır.
Veri analizi, toplanan verilerin grafiklerle gösterilmesi ve bu grafiklerin yorumlanması sürecidir. Anket sonucu, sıcaklık ya da satış sayısı gibi bilgiler önce tabloya yazılır, sonra uygun grafiğe aktarılır. Grafik sayesinde en büyük ve en küçük değeri, artışı, azalışı ve payları sayılara tek tek bakmadan görürsün. Yorumlama ise grafikten doğru sonucu çıkarmak demektir.
Önce kategorinin yüzdesini bulursun: kategorinin değerini toplam değere böler, 100 ile çarparsın. Sonra yüzdeyi 360 ile çarpıp 100'e bölersin. Kısa yol olarak yüzdeyi 3,6 ile çarpabilirsin. Örneğin 40 kişilik bir ankette 10 kişinin payı %25'tir ve açısı 25 × 3,6 = 90° olur. Bütün açıların toplamı 360° etmelidir.
Sütun grafiği kategorileri birbiriyle karşılaştırmak için kullanılır; hangi kategorinin daha büyük olduğunu sütun boyundan anlarsın. Çizgi grafiği ise bir değerin zaman içinde nasıl değiştiğini gösterir; çizginin yükselmesi artışı, alçalması azalışı anlatır. En sevilen spor dalları sütun grafiğine, bir haftalık sıcaklık ölçümleri çizgi grafiğine daha uygundur.
Üç adım izlersin. Önce sütunların değerlerini toplayıp bütünü bulursun. Sonra her kategorinin değerini toplama bölerek yüzdesini hesaplarsın. Son olarak her yüzdeyi 3,6 ile çarparak dilimin açısını bulursun. Yüzdelerin toplamı 100, açıların toplamı 360° çıkıyorsa dönüşüm doğrudur. Toplam tutmuyorsa bölme ya da çarpma işlemlerinden birinde hata vardır.
Veri analizi, Liselere Geçiş Sınavı'nın esas aldığı 8. sınıf matematik programında yer alan bir konudur. Bu konudan kaç soru geleceği önceden bilinemez; güncel bilgi için MEB'in yayımladığı sınav kılavuzuna bakmalısın. LGS yalnız sınavla öğrenci alan liseler içindir. Öğrencilerin büyük çoğunluğu liseye adrese dayalı yerleştirmeyle geçer; konu okul yazılıların için de gereklidir.
Kategorileri karşılaştıracaksan sütun grafiğini seçersin; örneğin sınıfların topladığı kitap sayıları. Bir değerin zamanla değişimini izleyeceksen çizgi grafiği uygundur; örneğin aylara göre boy uzunluğun. Bir bütünün nasıl paylaşıldığını göstereceksen daire grafiğini kullanırsın; örneğin harçlığının harcama kalemlerine dağılımı. Karar verirken önce sorunun karşılaştırma mı, değişim mi, pay mı sorduğuna bak.