5. Sınıf Türkçe Fiiller Konu Anlatımı

5. sınıf Türkçe fiiller konusunda fiil (eylem), bir işi, oluşu ya da hareketi bildiren ve zaman eki alarak çekimlenen sözcüktür. “Koş-”, “oku-”, “büyü-” birer fiil köküdür; bu köklere “-yor, -du, -ecek” gibi zaman ekleri gelince “koşuyor, okudu, büyüyecek” sözcükleri oluşur. Bir sözcüğün fiil olup olmadığını anlamanın en kısa yolu, ona zaman eki eklemeyi denemektir.

Ders özeti PDF: 5. sınıf fiiller ders özetini PDF olarak indir (3 sayfa: kavram özeti, 5 çözümlü örnek, cevap anahtarlı 10 soruluk test).

Çoğu öğrenci fiili tanırken değil, isimle karıştırdığı yerde zorlanır: “koşu” fiil midir, “boya” isim midir? “5 sınıf türkçe fiiller konu anlatımı” diye arayıp buraya geldiysen aradığın sade anlatım karşında. Sayfayı bitirdiğinde bir cümledeki fiili bulabilecek, zamanını söyleyebilecek ve olumsuzunu kurabileceksin.

Fiil; bir iş, bir oluş ya da bir hareket bildirir.

5. Sınıf Türkçe Fiiller Hangi Sınıfta, Hangi Ünitede?

Fiiller, 5. sınıf Türkçe dersinde dil bilgisi ve anlam bilgisi konuları içinde işlenir. Bu yazıda üç şeyi öğrenirsin: fiilin ne olduğunu, isimden nasıl ayrıldığını ve temel zaman eklerini. Burada öğrendiklerin, ileride karşına çıkacak daha ayrıntılı fiil konularının temelidir. İki sözcükten oluşan eylemleri merak edersen kurallı birleşik fiiller yazısına da sonra göz atabilirsin.

Günlük hayattan: Yürümeyi öğrenmeden koşamazsın. Fiili tanımadan da daha ayrıntılı fiil konularını çözemezsin; o yüzden bu konu sağlam bir basamaktır.

Fiil Nedir? Eylem Ne Demek?

Fiil; iş, oluş ya da hareket bildiren ve zaman eki alarak çekimlenen sözcüktür. Fiile eylem de denir, iki sözcük aynı anlama gelir. Cümlede “Ne yaptı?” ya da “Ne oldu?” sorusunun cevabı fiildir.

Mantık: İsimler varlıkları karşılar, fiiller ise o varlıkların yaptığını ya da başına geleni anlatır. “Kedi” bir varlıktır; “uyudu” ise kedinin yaptığı şeydir.

Günlük hayattan: Sabah yaptıklarını sırala: uyandın, giyindin, yürüdün, güldün. Bu dört sözcüğün hepsi fiildir, çünkü her biri yaptığın bir şeyi anlatır.

Fiil Nedir ve Örnek Fiiller Hangileri?

Peki Türkçe fiiller nelerdir? İş, oluş ya da hareket bildiren her sözcük bu gruba girer. Aşağıdaki örnekleri üç başlıkta topladık.

• İş bildirenler: yaz-, oku-, sil-, boya- (“Elif tahtayı sildi.”)
• Oluş bildirenler: büyü-, uza-, soğu-, sol- (“Bardaktaki çay soğudu.”)
• Hareket bildirenler: koş-, yürü-, gel-, git- (“Çocuklar bahçede koşuyor.”)

Fiil Kökü Nasıl Bulunur?

Fiil kökü, ekler atıldığında geriye kalan ve anlamı taşıyan en küçük parçadır. “Okudum” sözcüğünden ekleri atınca geriye “oku-” kalır. Fiil kökü yazılırken sonuna kısa çizgi konur: “gel-”, “yaz-”, “koş-”. Çizgi, bu sözcüğün bir fiil olduğunu ve ardına ek alabileceğini gösterir.

Kökü bulurken sözcüğün sonundan başla ve ekleri tek tek at: “koşuyorlar” sözcüğünden geriye “koş-” kalır. Kalan parça hâlâ bir iş ya da hareket anlatıyorsa doğru yerdesin.

5. Sınıfta İsim ve Fiil Konuları: İsim mi, Fiil mi?

5. sınıfta isim ve fiil konuları çalışılırken en çok şu soru akla takılır: Bu sözcük isim mi, fiil mi? İsim bir varlığın ya da kavramın adıdır; fiil ise bir iş, oluş ya da hareket bildirir. İsim fiil ayrımı için ezbere gerek yok, küçük bir deneme yeter.

Kural: Sözcüğe “-yor” ekini getir. Anlamlı bir sözcük çıkıyorsa kök fiildir: “koş-uyor”, “gül-üyor”. Çıkmıyorsa sözcük isimdir: “kalem-yor” ya da “masa-yor” denmez.

Mantık: Zaman eki bir işin ne zaman yapıldığını söyler. Kalem ya da masa bir iş olmadığı için zamanı da olmaz. Bunu şöyle aklında tutabilirsin: Fiil, zaman giyer.

İkinci bir yol da “-mak, -mek” ekidir. “Okumak, sevmek” denir ama “defter-mek” denmez. Aşağıdaki tabloda bu denemeyi beş sözcük üzerinde görüyorsun.

“5 sınıf türkçe fiiller ve isimler test” diye arayıp soru çözerken de bu tabloyu yanında tut.

Yazılışı Aynı Olan İsim ve Fiil Kökleri Hangileri?

Bazı sözcükler aynı yazılır ama bir cümlede isim, başka bir cümlede fiil olur. Böyle durumlarda sözcüğe tek başına değil, cümledeki görevine bakarsın.

• boya / boya-: “Duvarın boyası kurudu.” (isim) · “Babam duvarı boyadı.” (fiil)
• gül / gül-: “Vazodaki gül soldu.” (isim) · “Bebek bize güldü.” (fiil)
• yaz / yaz-: “Bu yaz denize gittik.” (isim) · “Adını deftere yazdı.” (fiil)
• yüz / yüz-: “Yüzünü soğuk suyla yıkadı.” (isim) · “Kardeşim havuzda yüzdü.” (fiil)

Aynı yazılan sözcük, cümledeki görevine göre isim ya da fiil olur.

İpucu yine eklerdedir. Sözcük zaman eki almışsa fiildir: “boya-dı”, “gül-dü”. Zaman eki almamış, bir varlığın adı olarak kullanılmışsa isimdir: “boya-sı”, “gül”.

Fiillerin Zamanı / Zaman Ekleri: Fiilin Zamanı Nasıl Bulunur?

Fiillerin zamanı, işin ne zaman yapıldığını gösterir ve fiile gelen zaman ekinden anlaşılır. Aynı kök farklı eklerle farklı zamanları anlatır: “geliyor, geldi, gelmiş, gelecek, gelir”. Kısacası fiillerin zamanı / zaman ekleri birlikte öğrenilir: kökü ayırır, ardındaki eke bakarsın.

Hatırlatma: “-yor” dışındaki zaman ekleri kökün son ünlüsüne uyar. Son ünlü kalınsa (a, ı, o, u) ek de kalın olur: “al-dı”. İnceyse (e, i, ö, ü) ek de incelir: “gel-di”.

Şimdiki Zaman (-yor) Nedir?

Şimdiki zaman, işin konuşma anında yapılmakta olduğunu bildirir ve “-yor” ekiyle kurulur. “Annem mutfakta çorba karıştırıyor.” cümlesinde iş şu anda sürüyor. Kök ünsüzle bitiyorsa araya bir ünlü girer: “gel-i-yor”, “koş-u-yor”.

Dikkat: Kök “a” ya da “e” ile bitiyorsa bu ünlü daralır. “Bekle-” köküne “-yor” gelince “bekliyor”, “başla-” köküne gelince “başlıyor” yazılır.

Görülen Geçmiş Zaman (-dı, -di) Nedir?

Görülen geçmiş zaman, bitmiş ve senin tanık olduğun işi anlatır. “Dün maçta iki gol attım.” cümlesinde golü atan sensin, olayı kendin biliyorsun. Ek, köke göre “-dı, -di, -du, -dü” ya da “-tı, -ti, -tu, -tü” biçiminde gelir. Örnekler: “aldı, geldi, okudu, gördü, koştu, gitti”.

Öğrenilen Geçmiş Zaman (-mış, -miş) Nedir?

Öğrenilen geçmiş zaman, bitmiş ama senin görmediğin işi anlatır. Olayı ya başkasından duymuşsundur ya da sonradan fark etmişsindir. “Dedem çocukken bu okulda okumuş.” cümlesinde olayı sen görmedin, sana anlatıldı. Ek “-mış, -miş, -muş, -müş” biçimlerinde gelir: “almış, gelmiş, okumuş, görmüş”.

Gelecek Zaman (-acak, -ecek) Nedir?

Gelecek zaman, henüz yapılmamış ve sonra yapılacak işi bildirir. “Yarın sınıfça müzeye gideceğiz.” cümlesinde gezi daha başlamadı. Kök ünlüyle bitiyorsa araya “y” girer: “oku-y-acak”, “bekle-y-ecek”.

Geniş Zaman (-r, -ar, -er) Nedir?

Geniş zaman, işin her zaman, sürekli ya da alışkanlık olarak yapıldığını bildirir. “Babaannem her akşam çay içer.” cümlesinde tek bir akşam değil, bir alışkanlık anlatılıyor. Kök ünlüyle bitiyorsa yalnız “-r” gelir: “oku-r”. Ünsüzle bitiyorsa araya bir ünlü girer: “koş-ar”, “sev-er”, “gel-ir”.

Olumlu Olumsuz Fiil Nasıl Yapılır? (-ma/-me Eki)

Olumlu fiil işin yapıldığını, olumsuz fiil ise yapılmadığını bildirir. “Geldi” olumludur, “gelmedi” olumsuzdur.

Kural: Fiili olumsuz yapmak için köke “-ma” ya da “-me” eki getirilir. Zaman eki bu ekten sonra gelir: “gel-me-di”, “oku-ma-yacak”, “al-ma-mış”.

Olumsuzluk eki neden köke bu kadar yakın durur? Çünkü bu ek fiilin anlamını değiştirir; zaman eki ise bu yeni anlamın ne zaman geçtiğini söyler.

Olumsuzluk eki, kök ile zaman ekinin arasına girer.

İki zamanda ek biraz farklı görünür. Şimdiki zamanda ünlü daralır: “gelmiyor”, “koşmuyor”. Geniş zamanda ise “gelir” fiilinin olumsuzu “gelmez”, “koşar” fiilinin olumsuzu “koşmaz” olur.

Günlük hayattan: Arkadaşın “Ödevi yaptın mı?” diye sorduğunda iki cevabın vardır: “Yaptım.” ya da “Yapmadım.” İki cevabı birbirinden ayıran tek şey “-ma” ekidir.

Fiillerde Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

• “Koşu” sözcüğünü fiil sanmak: “Koşu” bir etkinliğin adıdır, yani isimdir. Fiil olan kök “koş-”tur.
• Zaman ekini sondaki ekle karıştırmak: “Geldim” sözcüğünde zaman eki “-di”dir. Sondaki “-m” yalnızca işi kimin yaptığını gösterir.
• “Geldi” ile “gelmiş”i aynı saymak: “Geldi” dersen olayı gördün demektir. “Gelmiş” dersen başkasından duydun demektir.
• Aynı yazılan sözcükte cümleye bakmamak: “Yaz geldi.” cümlesinde “yaz” isimdir. “Mektup yaz.” cümlesinde fiildir.
• Şimdiki zamanı yanlış yazmak: “Bekleyor” ya da “başlayor” yazılmaz. Doğrusu “bekliyor” ve “başlıyor” biçimidir.

Dikkat: “Gülmüş” sözcüğünde “-me” eki yoktur; buradaki ek “-müş” zaman ekidir. Olumsuzluk eki ararken ekleri tek tek ayırmayı unutma: “gül-me-miş” olumsuz, “gül-müş” olumludur.

Bu hataları mesaj yazarken de yakalayabilirsin. Arkadaşına “Derse başlıyorum.” yazdığında hem doğru zamanı hem doğru yazımı kullanmış olursun.

Fiiller Çözümlü Örnekler: Adım Adım Nasıl Çözülür?

5. sınıf Türkçe fiiller konusunu üç örnekle pekiştirelim. Her örnekte önce kökü bul, sonra ekleri sırayla ayır.

Örnek 1: İsim mi, Fiil mi?

Soru: “Sabah erken koşuya çıktım, parkta yarım saat koştum.” cümlesindeki “koşuya” ve “koştum” sözcükleri isim mi, fiil mi?

1. “Koşuya” sözcüğünden sondaki eki at; geriye “koşu” kalır. Atılan ek bir zaman eki değildir.
2. “Koşu” bir etkinliğin adıdır ve “Nereye çıktım?” sorusuna cevap verir. Demek ki isimdir.
3. “Koştum” sözcüğünü ayır: “koş-” + “-tu” + “-m”. Buradaki “-tu” görülen geçmiş zaman ekidir.

Sonuç: “Koşuya” isim, “koştum” fiildir. Bu isim fiil ayrımı sorusunda belirleyici olan şey zaman ekidir.

Örnek 2: Zaman Ekini Bulma

Soru: “Her sabah okula yürür, bazen de koşarım.” cümlesindeki fiilleri ve zamanlarını bul.

1. İş bildiren sözcükler “yürür” ve “koşarım” sözcükleridir.
2. “Yürür” sözcüğünü ayır: “yürü-” + “-r”. Kök ünlüyle bittiği için yalnız “-r” gelmiştir.
3. “Koşarım” sözcüğünü ayır: “koş-” + “-ar” + “-ım”. Zaman eki “-ar” ekidir.
4. “Her sabah” ve “bazen” sözleri bir alışkanlığı gösterir.

Sonuç: İki fiil de geniş zamandadır.

Örnek 3: Olumsuz Fiili Çözümleme

Soru: “Dün ödevimi yapmadım.” cümlesindeki fiili parçalarına ayır.

1. Kök “yap-” sözcüğüdür; bir iş bildirir.
2. Kökten sonra gelen “-ma” olumsuzluk ekidir.
3. Ardından gelen “-dı” görülen geçmiş zaman ekidir; sondaki “-m” işi yapanı gösterir.

Sonuç: “Yapmadım” olumsuz bir fiildir ve görülen geçmiş zamandadır.

Fiiller Hızlı Özet

• Fiil; iş, oluş ya da hareket bildirir ve zaman eki alır.
• Fiil kökü kısa çizgiyle gösterilir: “oku-”, “koş-”.
• Sözcüğe “-yor” ya da “-mak, -mek” eklenebiliyorsa o sözcük fiildir.
• Aynı yazılan sözcüklerde cümledeki göreve bakılır: mevsim olan “yaz” isim, “yaz-” fiildir.
• Beş temel zaman vardır: şimdiki (-yor), görülen geçmiş (-dı, -di), öğrenilen geçmiş (-mış, -miş), gelecek (-acak, -ecek) ve geniş (-r, -ar, -er).
• Olumsuzluk “-ma, -me” ekiyle yapılır ve bu ek zaman ekinden önce gelir.

Fiiller Mini Test

“5 sınıf türkçe fiiller test” diye aradıysan aşağıdaki beş soru tam sana göre. Önce kendin çöz, sonra cevap anahtarına bak.

1. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi fiildir?
   A) sevgi   B) koşu   C) uyudu   D) bilgi
2. “Kuşlar sonbaharda güneye uçacak.” cümlesindeki fiil hangi zamandadır?
   A) Şimdiki zaman   B) Gelecek zaman   C) Geniş zaman   D) Görülen geçmiş zaman
3. “Yaz” sözcüğü hangi cümlede fiil olarak kullanılmıştır?
   A) Bu yaz köye gideceğiz.   B) Yaz tatili uzun sürdü.   C) Yaz aylarını çok severim.   D) Lütfen adını tahtaya yaz.
4. Aşağıdaki fiillerden hangisi olumsuzdur?
   A) gülmedi   B) gülmüş   C) gülecek   D) gülüyor
5. “Teyzem dün gece İzmir'den gelmiş.” cümlesindeki fiil hangi zamandadır?
   A) Görülen geçmiş zaman   B) Geniş zaman   C) Öğrenilen geçmiş zaman   D) Şimdiki zaman

Cevap Anahtarı

1. C: “Uyudu” sözcüğünün kökü “uyu-”dur ve “-du” zaman ekini almıştır; diğer üç sözcük isimdir.
2. B: “Uç-” köküne gelen “-acak” eki gelecek zamanı bildirir.
3. D: Bu cümlede “yaz” bir iş bildirir; diğer cümlelerde mevsim adıdır.
4. A: “Gül-me-di” sözcüğünde olumsuzluk eki “-me” vardır; “gülmüş” sözcüğündeki ek “-müş” zaman ekidir.
5. C: “-miş” eki, olayın başkasından duyulduğunu gösteren öğrenilen geçmiş zaman ekidir.

Daha fazla soru görmek istersen Fiil sorularıyla pratik yap bağlantısından devam edebilirsin.

5. Sınıf Türkçe Fiiller PDF: Konu Özeti ve Test

5. sınıf Türkçe fiiller konusunu tekrar etmek için hazırladığımız fiiller konu anlatımı PDF dosyasını ücretsiz indirebilirsin. PDF'te fiil-isim ayrım kuralı, zaman ekleri özet tablosu, çözümlü örnekler ve cevap anahtarlı 10 soruluk test var. Ders notu üç sayfadır; çıktısını alıp defterine yapıştırabilir ya da telefonundan açabilirsin. Önce özet sayfasını oku, sonra örnekleri kendin çözmeyi dene, en sonda testi çözüp cevap anahtarıyla karşılaştır. Üyelik gerekmez.