Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çatı özelliği araştırılmaz?
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çatı özelliği araştırılmaz? A) Taksiye gidince eve erkenden vardık. B) Tek çileği okulunu bitirmekti. C) Eskiden hiç turist gelmezmiş bu küçük köye. D) Kuzenim her geçen gün büyüyor.
T
Öğretmenin Çözümü
Türkçe Öğretmeni · Tahta öğretmen çözümü
⤢
Çözümün yazılı anlatımı
Adım 1: Cümlelerdeki yüklemleri ve yapılarını belirleyelim. Adım 2: Çatı (etken/edilgen vb.) özelliği genellikle fiilin geçişli olup olmamasına göre anlamlı olur; ayrıca bazı yapılar (isim-fiil veya ad tümcesi gibi) çatının aramasını anlamsız kılabilir. A şıkkı: Taksiyeyle gidince eve erkenden vardık. Yüklem vardık (varmak) — geçişsiz bir fiildir; ancak cümlede fiil çekimli olduğundan çatıya bakılarak "geçişli/edilgen" değerlendirmesi yapılabilir. (X Yanlış) B şıkkı: Tek dileği okulunu bitirmekti. Burada yüklem görünümü okulunu bitirmekti şeklindedir; okulunu bitirmek bir isim-fiil yapısı olarak cümlenin öğesi görevindendir ve bu tür yapıda çatı araması anlamlı olmaz. Bu yüzden çatıyı arayız. (✓ Doğru) C şıkkı: Eskiden hiç turist gelmezmiş bu küçük köye. Yüklem gelmezmiş (gelmek) — çekimli bir fiildir; çekimli fiillerde çatı incelenir (geçişli/ geçişsiz ayrımı yapılır). (X Yanlış) D şıkkı: Kuzenim her gecen gün büyüyor. Yüklem büyüyor (büyümek) — çekimli bir fiildir; çatıyı değerlendirmek mümkündür (geçişli/ geçişsiz ayrımı yapılır). (X Yanlış) Cevap: B 🎭 Ek Bilgi: Çatı incelemesi en anlamlı biçimde çekimli ve geçişli fiillerde yapılır; isim-fiil ya da cümlenin öğesi olarak kullanılan mastar yapılarında çatı araması genellikle uygulanmaz.