I. Bir gönlü yaptım ise II. Er eteğin tuttun ise III. Bir kez hayır ettin ise IV. Binde bir ise az değil (Yunus Emre)
I. Bir gönlü yaptım ise II. Er eteğin tuttun ise III. Bir kez hayır ettin ise IV. Binde bir ise az değil (Yunus Emre) Numaralanmış dizelerin hangisinde ünsüz benzeşmesine yer verilmemiştir? A) I B) II C) III D) IV
T
Öğretmenin Çözümü
Türkçe Öğretmeni · Tahta öğretmen çözümü
⤢
Çözümün yazılı anlatımı
TÜRKÇE (6) — Ünsüz benzeşmesi I. Bir gönlü yaptın ise II. Er eteğin tuttun ise III. Bir kez hayır ettin ise IV. Binde bir ise az değil (Yunus Emre) Soru: Numaralanmış dizelerin hangisinde ünsüz benzeşmesine yer verilmemiştir? A) I B) II C) III D) IV Çözüm Notları: Adım 1) Ünsüz benzeşmesi: Sert ünsüzle biten köke (-de, -den, -di, -ler...) gibi ek gelince ekin başındaki ünsüz sertleşir: d→t, c→ç, g→k. Adım 2) Sert ünsüzler: f, s, t, k, ç, ş, h, p (FıSTıKÇı ŞaHaP). Adım 3) I. dizede: "yaptın" kelimesine bakarım. kök: yap- (p sert), ek: -dı geçmiş zaman ekinin d'si sertleşip -tı olur. yap + dı → yap Adım 4) II. dizede: "tuttun" kelimesine bakarım. Bu kelime "tut-" fiilinin -tun ekiyle çekimi; d→t dönüşümü yok. Yani ünsüz benzeşmesini gösteren bir ek değişmesi görünmüyor. Adım 5) III. dizede: "ettin" kelimesine bakarım. "et-" kökü t ile biter; geçmiş zaman gelseydi et+di → etti olur (d→t). Burada "ettin" = etti+n; "etti" kısmında benzeşme VAR (et+di→etti). Adım 6) IV. dizede: "değil" ve "binde bir" sözlerinde ekin sertleşmesi yok. "binde" zaten d ile; kök "bin" n ile biter (sert değil), d→t dönüşmez. Adım 7) O halde benzeşme görülenler: I (yaptın), III (ettin). Adım 8) Benzeşme görülmeyen adaylar: II ve IV. Adım 9) IV'te açık bir ek sertleşmesi (d→t / c→ç / g→k) yoktur. Adım 10) II'de de yok gibi görünse de soru "hangisinde yer verilmemiştir? Kontrol-1) "yaptın": yap+dı→yaptı (benzeşme) ✓ Kontrol-2) "binde": bin+de (d değişmedi) ✓ Cevap: D