Bu içerik TYT, AYT, LGS ve KPSS tarih sınavlarına hazırlananlar için hazırlanmıştır. Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklu ve Tolunoğulları hakkında kronolojik, sınav odaklı kapsamlı bir konu anlatımı bulacaksınız. |
İlk Türk İslam devletleri; Orta Asya'da kurulan Karahanlılar (840-1212), Mısır'da kurulan Tolunoğulları (868-905), sultan unvanını ilk kullanan Gazneliler (963-1187) ve Büyük Selçuklu Devleti'dir (1038-1194). İslamiyet'i kabul eden ilk Türk topluluğu ise bir devlet değil, Karluk boyudur. Bu ilk Müslüman Türk devletleri farklı coğrafyalarda kuruldu; bu yüzden "ilk Türk İslam devleti" sorusunun cevabı sorulan bölgeye göre değişir.
Türklerin İslamiyet ile tanışması, dünya tarihinin seyrini değiştiren köklü bir dönüşümdür. Bu dönüşüm sadece bir din değişikliği değil; siyasi, kültürel ve sosyal yapının tümüyle yeniden şekillenmesi anlamına geliyordu. Orta Asya steplerinden İslam coğrafyasına uzanan bu yolculuk, tarihte büyük iz bırakan devletlerin ortaya çıkmasını sağladı.
Bu yazıda ilk Türk İslam devletlerini kronolojik sırayla, sınavda çıkan ilkleri ve önemli ayrıntılarıyla birlikte inceleyeceğiz.
Güncelleme: Ekim 2026

Türkler, İslamiyet ile ilk ciddi teması 7. yüzyılda Müslüman Arapların Orta Asya'ya ilerlemesiyle yaşadı. Ancak bu ilk temaslar kalıcı bir kabullenmeyle sonuçlanmadı. Gerçek dönüm noktası 751 yılında yaşanan Talas Savaşı'dır.
751 yılında Orta Asya'nın Talas nehri kıyısında Abbasi Halifeliği ile Tang Hanedanlığı (Çin) arasında yaşanan Talas Savaşı, Türklerin İslamiyet'e geçişini hızlandıran en kritik olaydır. Bu savaşta Karlukların Abbasiler'in yanında yer alması, iki millet arasındaki ilişkileri köklü biçimde değiştirdi.
Savaşın önemi tek bir cümleyle özetlenebilir: Talas, İslam'ın doğuya yayılmasının kapısını açtı.
Savaşın Türk-İslam tarihi açısından sonuçları şöyle sıralanabilir:
• Karluklar, Abbasiler ile yakınlaşarak İslamiyet'e sempatiyle bakmaya başladı.
• Çin hakimiyetinin Orta Asya'daki etkisi kırıldı ve bölgede İslam kültürü egemen olmaya başladı.
• Türk beyliklerinde İslam'ı benimseyen gruplar güç kazandı.
• İslamiyet, zorla değil; ticaret ve kültürel etkileşim yoluyla Türkler arasında yayıldı.
SINAV NOTU: 'İslamiyeti kabul eden ilk Türk topluluğu' sorusunun cevabı KARLUKLARdır. Bu bilgi TYT ve LGS'de sıklıkla sorulmaktadır. |
İslamiyeti toplu olarak kabul eden ilk Türk topluluğu Karluklar'dır. Karluklar, 751 Talas Savaşı'ndan sonra İslamiyet'i benimsemeye başlamış ve bu süreç 9. yüzyılın ortalarına kadar tamamlanmıştır.
Karlukların İslamiyeti benimsemesinin ardında salt dinî bir motivasyon yoktu. Bu kararı etkileyen birden fazla faktör vardı:
• Talas Savaşı'nda Abbasi Halifeliği ile kurulan ittifak ve siyasi yakınlık
• Müslüman tüccarlarla yürütülen ticaretin ekonomik faydaları
• İslamiyet'in Türk töresiyle bazı temel değerlerde örtüşmesi (adalet, savaşçı ruh)
• Çin egemenliğine karşı İslam dünyasını alternatif bir güç merkezi olarak görme
• İslamiyet'in kılıçla değil, barışçıl yollarla yayılması
Karluklar, İslamiyet'i devlet düzeyinde kabul etmemişlerdir. Bu ayrımı unutmamak önemlidir: Karluklar bir topluluk olarak Müslüman oldu; ancak ilk Müslüman Türk devleti unvanı Karahanlılara aittir.

Türk İslam devletlerinin tarihi, 9. yüzyılda Orta Asya'da başlayıp yüzyıllar içinde Mısır'dan İran'a uzanan geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Bu devletler birbirinin devamı değil, farklı coğrafyalarda bağımsız olarak kurulan yapılardır.
Kronolojik sırayla bakıldığında şu tablo ortaya çıkar:
• 840 – Karahanlılar (Orta Asya): İlk Müslüman Türk devleti
• 868 – Tolunoğulları (Mısır): Mısır'daki ilk Türk-İslam devleti
• 963 – Gazneliler (Afganistan): Sultan unvanını kullanan ilk Türk devleti
• 1038 – Büyük Selçuklu (Horasan/İran): Medrese sistemi ve İslam dünyasının hamisi
Orta Asya'da kurulan ilk Türk İslam devleti Karahanlılardır. 840 yılında Karluk Türklerinin liderliğinde kurulan bu devlet, Türk-İslam sentezinin ilk resmî örneğidir.
Karahanlılar; Karluk, Yağma, Çiğil ve Tuhsi boylarının 840 yılında kurduğu, Orta Asya'daki ilk Müslüman Türk devletidir.
Karahanlı Devleti, bugünkü Orta Asya'nın doğusunda, Seyhun ve Ceyhun ırmakları arasındaki bölgede hüküm sürmüştür. Başkentleri dönemin önemli ticaret ve kültür merkezi olan Balasagun ve Kaşgar şehirleriydi.
SINAV NOTU: Karahanlılar'ın kurucusu sorusu çok sık sorulur. Cevap: Bilge Kül Kadir Han'dır. |
Karahanlı Devleti'nin kurucusu Bilge Kül Kadir Han'dır. Ancak devletin İslamiyet'i resmî din olarak benimsemesi, Satuk Buğra Han döneminde (yaklaşık 920) gerçekleşmiştir. Bu iki isim zaman zaman birbirine karıştırılmaktadır:
• Bilge Kül Kadir Han → Devletin kurucusu
• Satuk Buğra Han → İslamiyet'i resmî din olarak kabul eden hükümdar
Satuk Buğra Han'ın İslamiyet'i benimsemesi, tarihte bir Türk hükümdarının İslam'ı ilk kez resmî devlet dini olarak ilan etmesi bakımından büyük önem taşır.
Karahanlılar yalnızca siyasi bir devlet değil, aynı zamanda Türk kültürüne sayısız katkı yapmış bir medeniyettir:
• Türkçeyi hem yönetim hem edebiyat dili olarak kullandılar — bu, diğer Türk devletlerinden farklı bir özelliktir.
• Divan-ı Lügati't-Türk (Kaşgarlı Mahmut) ve Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacib) bu dönemin eserleridir.
• Türk-İslam kültür sentezinin ilk ve en önemli örneklerini ortaya koydular.
• İpek Yolu ticaretini kontrol ederek bölgenin ekonomik gücü haline geldiler.
Karahanlılar, Türkçeyi devlet dili olarak kullanan tek erken Türk-İslam devletidir. Bu özellik onları diğer devletlerden ayırt eden en belirgin kültürel unsurdur. |
Kutadgu Bilig, Türk-İslam edebiyatının günümüze ulaşan ilk eseridir ve Karahanlılar döneminde yazılmıştır. Yusuf Has Hacib bu eseri 1070'te Doğu Karahanlı hükümdarı Uluğ Kara Buğra Han'a Türkçe olarak sundu. Divan-ı Lügati't-Türk de aynı devletin eseridir ve yazarı Kaşgarlı Mahmut'tur.
Mantık: İki eser de Türkçe yazıldı, çünkü Karahanlılar Türkçeyi resmî dil olarak kullanıyordu. Soruda "ilk Türkçe İslami eser" görürsen aklına önce Karahanlılar gelsin.
Hatırlatma: İlk medreseyi de Karahanlılar kurdu. Büyük Selçuklular ise Nizamiye Medreseleri ile medreseleri düzenli bir sisteme dönüştürdü.
Karahanlı Devleti, 840 yılında Bilge Kül Kadir Han tarafından kurulmuştur. Devletin merkezi başlangıçta Orta Asya'nın doğusu olup zamanla Balasagun ve Kaşgar önemli idari merkezlere dönüşmüştür.
Bilge Kül Kadir Han, Türk boylarını bir çatı altında toplayarak bağımsız bir devlet kurmuş; ancak İslamiyet'in resmî din olarak kabulü onun döneminde değil, yaklaşık 80 yıl sonra Satuk Buğra Han döneminde gerçekleşmiştir.
Bu ayrım sınavlarda kritik bir tuzak olduğu için dikkatle öğrenilmelidir:
• Kurucu: Bilge Kül Kadir Han (840)
• İslam'ı resmî din ilan eden: Satuk Buğra Han (yaklaşık 920)
Gazneli Devleti, 963 yılında eski bir Samanî komutanı olan Alp Tigin tarafından bugünkü Afganistan topraklarında, Gazne şehri merkezli olarak kurulmuştur. Devletin asıl büyük yükselişi Mahmut Gazneli döneminde yaşanmıştır.
SINAV NOTU: Sultan unvanını kullanan ilk Türk devleti Gaznelilerdir. Bu unvanı kullanan ilk hükümdar ise Gazneli Mahmut'tur. TYT ve KPSS'de sıkça çıkar. |
'Sultan' unvanı, daha önce İslam dünyasında kullanılmamaktaydı. Gazneli Mahmut, Abbasi Halifesi'nden bu unvanı alarak hem siyasi egemenliğini pekiştirdi hem de Türklerin İslam dünyasındaki statüsünü yükseltti.
Sultan unvanının önemi şu şekilde açıklanabilir:
• Abbasi Halifesi ile kurulan resmî bir tanınma ilişkisini ifade ediyordu.
• Dünyevi iktidar ile dinî otorite arasındaki dengeyi Türk lehine belirleyen sembolik bir adımdı.
• Sonraki tüm Türk-İslam devletleri bu unvanı miras olarak devraldı.
Gazneli Mahmut, döneminin en güçlü Müslüman hükümdarı olarak öne çıkar. 1001–1027 yılları arasında Kuzey Hindistan'a gerçekleştirdiği 17 sefer, İslam'ın Hint yarımadasına yayılmasında belirleyici rol oynamıştır.
Gazneliler, sanat ve bilimi korumuşlardır. Ünlü düşünür Biruni ve şair Firdevsi Gazneli sarayında yaşamış ve eserler vermiştir.
Gazneliler, Türk askerî gücünü İslam kültürünün himayesiyle birleştirerek özgün bir sentez oluşturdu. Ancak bu devlette yönetim ve edebiyat dili ağırlıklı olarak Farsçaydı; bu yönüyle Karahanlılardan ayrılırlar.
Büyük Selçuklu Devleti, 1038 yılında Tuğrul Bey önderliğinde kurulmuştur. Kısa sürede Orta Asya'dan Anadolu'ya, Kafkasya'dan Hint sınırlarına uzanan dev bir imparatorluğa dönüşmüştür.
Hatırlatma: MEB ders materyalleri devletin kuruluşunu 1040 Dandanakan Savaşı'na, yıkılışını 1157'ye tarihler. Sınavda bu tarihlerle de karşılaşabilirsin, çünkü Tuğrul Bey bu zaferin ardından sultan ilan edilmiştir.
Selçuklu ailesi, köken olarak Oğuz Türklerine ait Kınık boyundandır. Selefleri Oğuz Yabgu Devleti'nin çöküşünün ardından güçlenen Selçuklular, 1040'ta gerçekleştirdikleri Dandanakan Savaşı'nda Gaznelileri bozguna uğratarak bağımsızlıklarını ilan ettiler.
1055'te Tuğrul Bey Bağdat'a girdi ve Abbasi Halifesi tarafından Doğunun ve Batının Sultanı unvanıyla onurlandırıldı. Bu an, Selçukluların İslam dünyasının tartışmasız hâmisi olduğunun resmî ilanıydı.
Büyük Selçuklunun İslam medeniyetine yaptığı katkılar birçok farklı alanda kendini gösterdi:
• Anadolu'nun İslamlaşması: 1071 Malazgirt Zaferi ile Anadolu kapıları Türk ve İslam medeniyetine açıldı.
• İslam'ın Şiî tehditlere karşı korunması: Mısır'daki Fatımî Halifeliği'ne karşı Sünni İslam'ın hamisi oldular.
• Haçlı Seferlerine karşı direniş: 1. Haçlı Seferi'nin ardından yeniden toparlanarak İslam topraklarını savunmaya devam ettiler.
SINAV NOTU: Medrese sistemini Türk-İslam devletleri içinde sistematik hale getiren devlet Büyük Selçuklulardır. Nizamülmülk'ün kurduğu Nizamiye Medreseleri ilk örnektir. |
Büyük Selçuklu'nun en kalıcı miraslarından biri medrese sistemidir. Vezir Nizamülmülk'ün kurduğu Nizamiye Medreseleri, dönemin en ileri eğitim kurumlarıydı ve bugünkü üniversitelerin öncüsü sayılmaktadır.
Nizamiye Medreseleri'nin özellikleri:
• Bağdat, Nişabur ve İsfahan başta olmak üzere büyük şehirlerde kuruldu.
• Ünlü düşünür Gazali bu medreselerde ders verdi.
• Devlet memuru yetiştiren ilk sistematik eğitim kurumlarıydı.
• Dini ilimlerle birlikte matematik, astronomi ve tıp da öğretiliyordu.
Selçuklular, toprak yönetiminde ikta sistemini uyguladı. Bu sistemde askerî hizmet karşılığında arazilerin gelirleri komutanlara veriliyordu. Bu yapı hem orduyu besliyor hem de taşra yönetimini çözüme kavuşturuyordu.
SINAV NOTU: Mısır'da kurulan ilk Türk İslam devleti Tolunoğullarıdır. Bu devlet TYT, LGS ve KPSS'de 'Mısır'daki ilk Türk devleti' sorusuyla çıkmaktadır. |
Tolunoğulları, Mısır'da kurulan ilk Türk İslam devletidir. Karahanlılardan coğrafi olarak tamamen farklı bir yerde kurulmuş olmalarına karşın ilk Türk-İslam devletleri arasında önemli bir yer tutar. Kurucusu Ahmet bin Tolun, Abbasî Halifeliği'nin Mısır valisi iken bölgeyi fiilen bağımsız bir devlete dönüştürdü.
Ahmet bin Tolun, Türk asıllı bir Abbasi ordusunu komutasında büyüyen ve hızla yükselen bir askerdi. 868'de Mısır valisi olarak atanan Tolun, kısa sürede özerk bir yönetim kurdu ve vergileri Bağdat'a göndermez oldu.
Tolunoğulları'nın ayırt edici özellikleri şöyle sıralanabilir:
• Mısır'a tamamen bağımsız bir Türk yönetimi getirdiler.
• Kahire yakınlarında el-Katai şehrini ve bugün hâlâ ayakta olan İbn Tolun Camii'ni inşa ettiler.
• Abbasi Halifeliği'ne bağlılıklarını teoride korurken pratikte bağımsız hareket ettiler.
• Devlet 905'te Abbasi kuvvetleri tarafından yıkıldı ve Mısır yeniden merkezi yönetime bağlandı.
İbn Tolun Camii, günümüzde hâlâ Kahire'de ayaktadır ve Mısır'daki en eski Türk-İslam mimarisinin somut örneğidir. 876 yılında tamamlanan bu cami, tarihî değerinin yanı sıra mimari açıdan da önemli bir eserdir. |
Türklerin İslamiyet'le tanışma sürecinde birden fazla "ilk" vardır ve bunlar sık sık birbirine karıştırılır. Bir topluluğun İslamiyet'i benimsemesi ile bir devletin resmî olarak Müslüman devlet haline gelmesi aynı şey değildir; aşağıdaki tablo bu ayrımı netleştirir.
| Konu | "İlk" Unvanı | Hangi Topluluk/Devlet |
|---|---|---|
| Toplu olarak İslamiyet'i kabul eden ilk Türk topluluğu | Topluluk olarak ilk | Karluklar (Talas Savaşı sonrası) |
| Orta Asya'da kurulan ilk Türk İslam devleti | Orta Asya'da ilk | Karahanlılar (840) |
| Avrupa'da kurulan ilk Türk-İslam devleti | Avrupa'da ilk | İdil (Volga) Bulgarları |
| Mısır'da kurulan ilk Türk İslam devleti | Mısır'da ilk | Tolunoğulları (868) |
| Sultan unvanını kullanan ilk Türk devleti | Unvan olarak ilk | Gazneliler (963) |
| Halifeden "Doğunun ve Batının Sultanı" unvanını alan devlet | İslam dünyasının hamisi | Büyük Selçuklu (1038) |
İtil (Volga) Bulgarları, Avrupa'da kurulan ilk Türk-İslam devletidir. İdil, Volga Nehri'nin Türkçe adıdır; bu yüzden aynı devlet kaynaklarda İtil, İdil ya da Volga Bulgarları diye geçer. Karahanlılar ise Orta Asya'da kurulan ilk Türk İslam devletidir. Yani iki devlet aynı unvan için yarışmaz, her biri kendi coğrafyasının ilkidir.
Dikkat: Soruda "Avrupa" geçiyorsa İdil Bulgarları, "Orta Asya" geçiyorsa Karahanlılar, "topluluk" ya da "boy" geçiyorsa Karluklar doğru cevaptır. Soru kökündeki yer adını okumadan şıklara geçme, çünkü üç cevap da başka bir sorunun doğrusudur.
Günlük hayattan: Okulda "ilk gelen kim?" sorusunun cevabı sınıfa göre değişir; her sınıfın ilk geleni ayrıdır. Buradaki "ilk"ler de böyledir, önce hangi bölgenin sorulduğuna bakarsın.
Karahanlılar'dan Büyük Selçuklu'ya kadar tüm ilk Türk-İslam devletleri, bazı temel özellikleri paylaşmaktadır. Bu ortak noktalara hâkim olmak sınav sorularında büyük avantaj sağlar.
İlk Türk-İslam devletlerinin en belirgin özelliği, İslam hukukunu (şeriat) Türk töresiyle (örf) harmanlama çabalarıdır. Bu iki sistem zaman zaman çatışsa da Türk hükümdarlar genel olarak şeriatı temel kanun olarak benimseyip töreyi tamamlayıcı unsur olarak kullandılar.
İlk Türk-İslam devletlerinde vakıf kurumu hızla gelişti. Camiler, medreseler, hastaneler ve kervansaraylar büyük ölçüde vakıf gelirleriyle ayakta tutuluyordu. Bu yapı, devletin sivil toplum işlevi gören bir kurumu beslemesini sağlıyordu.
Her ne kadar sistematik medrese ağı Büyük Selçuklu ile olgunlaştıysa da diğer Türk-İslam devletlerinde de din eğitimi kurumları mevcuttu. Bu gelenek, sonraki Türk devletlerinde de sürdü ve Osmanlı eğitim sisteminin temelini oluşturdu.
Tüm bu devletler, Bağdat'taki Abbasi Halifesini dinî otorite olarak kabul etti. Siyasi bağımsızlık ile dinî bağlılık arasındaki bu denge, Türk-İslam devlet geleneğinin tipik bir özelliğidir.
Aşağıdaki tablo, dört temel Türk-İslam devletini karşılaştırmalı olarak özetlemektedir
Devlet | Kuruluş Yılı | Kurulduğu Yer | Kurucusu | Öne Çıkan Özellik |
Karahanlılar | 840 | Orta Asya | Bilge Kül Kadir Han | İlk Müslüman Türk devleti |
Tolunoğulları | 868 | Mısır | Ahmet bin Tolun | Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devleti |
Gazneliler | 963 | Afganistan | Alp Tigin | Sultan unvanını kullanan ilk Türk devleti |
Büyük Selçuklu | 1038 | İran / Horasan | Tuğrul Bey | Medrese sistemi ve İslam hukukunun yayılması |
Bu bölümdeki bilgiler TYT, AYT, LGS ve KPSS sınavlarında doğrudan veya dolaylı olarak sıklıkla çıkmaktadır. Mutlaka ezberleyin. |
İlk Müslüman Türk topluluğu: Karluklar
Orta Asya'da kurulan ilk Türk İslam devleti: Karahanlılar (840)
İslamiyet'i resmî din ilan eden ilk Türk hükümdarı: Satuk Buğra Han (Karahanlılar)
Karahanlılar'ın kurucusu: Bilge Kül Kadir Han
Sultan unvanını kullanan ilk Türk devleti: Gazneliler
Sultan unvanını kullanan ilk Türk hükümdarı: Gazneli Mahmut
Mısır'da kurulan ilk Türk İslam devleti: Tolunoğulları (868)
Tolunoğulları'nın kurucusu: Ahmet bin Tolun
İlk medreseyi kuran Türk devleti: Karahanlılar
Medreseleri sistemli hâle getiren Türk devleti: Büyük Selçuklu
İlk sistematik medrese: Nizamiye Medreseleri (Vezir Nizamülmülk)
Türkçeyi devlet dili olarak kullanan ilk Türk-İslam devleti: Karahanlılar
Malazgirt Zaferi (1071) ile Anadolu'yu açan devlet: Büyük Selçuklu (Sultan Alparslan)
Tarih sınavlarında öğrencilerin en çok yanıldığı konuların başında ilk Türk-İslam devletlerindeki kavram karışıklıkları gelir. Aşağıdaki tablo, en yaygın hataları ve doğru yanıtları göstermektedir:
Yaygın Hata | Doğru Bilgi |
Karluklar ile Karahanlıları karıştırmak | Karluklar İslamiyet'i kabul eden ilk Türk topluluğudur. Karahanlılar ise bu topluluk üzerine kurulan ilk Müslüman Türk devletidir. |
Gazneliler'i Orta Asya devleti sanmak | Gazneliler, Afganistan merkezlidir. Orta Asya'da kurulan ilk Türk-İslam devleti Karahanlılar'dır. |
Tolunoğulları'nı Selçuklu zannetmek | Tolunoğulları, Büyük Selçuklu'dan yaklaşık 170 yıl önce kurulmuştur. Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devletidir. |
Her ikisi de 10. yüzyılda güçlü devletlerdir; ancak coğrafyaları ve özellikleri tamamen farklıdır. Karahanlılar Orta Asya merkezlidir ve Türkçeyi resmi dil olarak kullanır. Gazneliler ise Afganistan merkezlidir ve devlet dili Farsçadır.
Tolunoğulları, Büyük Selçuklu'dan yaklaşık 170 yıl önce kurulmuştur. Öğrenciler zaman zaman Selçuklu'nun daha önemli olduğu için daha önce kurulduğunu düşünür. Bu yanılgıya düşmemek için tarih sırasına dikkat etmek gerekir.
• Karluklar, İslamiyet'i toplu olarak kabul eden ilk Türk topluluğudur; bu kabul devlet düzeyinde değildir.
• Karahanlılar (840), Orta Asya'da kurulan ilk Türk İslam devletidir.
• Tolunoğulları (868), Mısır'da kurulan ilk Türk İslam devletidir.
• Gazneliler (963), sultan unvanını kullanan ilk Türk devletidir.
• Büyük Selçuklu (1038), Nizamiye Medreseleri'ni kurmuş ve İslam dünyasının hamisi sayılmıştır.
• Kurucu ile dini resmi ilan eden hükümdarı karıştırma: Karahanlılar'ı Bilge Kül Kadir Han kurdu, İslamiyet'i Satuk Buğra Han resmî din ilan etti.
• İtil (Volga) Bulgarları, Avrupa'da kurulan ilk Türk-İslam devletidir.
İlk Türk İslam devletleri, yalnızca bir siyasi dönemin değil; köklü bir medeniyetin temel taşlarıdır. Karlukların bireysel İslam benimsemesinden Karahanlıların devlet dini ilanına, Gaznelilerin sultan unvanından Büyük Selçuklu'nun medrese sistemine uzanan bu tarihsel yolculuk, Türk-İslam sentezinin nasıl oluştuğunu gözler önüne sermektedir.
Sınava hazırlanırken bu devletleri ezber olarak değil, bir sürecin parçaları olarak anlamak büyük avantaj sağlar. Her devlet bir öncekinin üzerine inşa edilmiş ve birlikte Osmanlı'nın kuracağı büyük medeniyetin tohumlarını atmıştır. Bu konuyu çalışırken TYT Tarih konuları listesindeki diğer başlıklara da göz atmak faydalı olur.
Bu içeriği yararlı bulduysan Tahta App'taki tarih derslerimizi inceleyebilirsin. TYT, AYT ve LGS'ye özel hazırlanmış interaktif içerikler, akıllı tekrar sistemi ve kişiselleştirilmiş çalışma planları seni bekliyor. |
İslamiyet'i toplu olarak kabul eden ilk Türk topluluğu Karluklar'dır. Karluklar, 751 yılındaki Talas Savaşı'nda Abbasi Halifeliği'nin yanında yer aldıktan sonra İslamiyet'e yakınlaşmış ve bu süreç 9. yüzyılın ortalarına kadar tamamlanmıştır. Bu kabul devlet düzeyinde değil, topluluk düzeyindedir. Orta Asya'da kurulan ilk Türk İslam devleti ise Karahanlılar'dır. Bu iki kavram sınavlarda sık karıştırılır.
Karahanlılar'da İslamiyet, Satuk Buğra Han döneminde devletin resmî dini olmuştur. Devletin bilinen ilk hükümdarı Bilge Kül Kadir Han'dır; İslamiyet'i kabul eden ilk Karahanlı hükümdarı ise Satuk Buğra Han'dır ve Müslüman olunca Abdülkerim adını almıştır. Avrupa'da kurulan ilk Türk-İslam devleti İdil (Volga) Bulgarları'dır. Bu yüzden soruda hangi bölgenin sorulduğuna bakarak cevap vermek gerekir.
Orta Asya'da kurulan ilk Türk İslam devleti Karahanlılar'dır. 840 yılında Karluk, Yağma, Çiğil ve Tuhsi boyları tarafından kurulan bu devletin önemli merkezleri Balasagun ve Kaşgar'dır. Karahanlılar Türkçeyi resmî dil olarak kullanmış, ilk medreseyi kurmuş ve Kutadgu Bilig gibi ilk Türk-İslam eserlerini vermiştir. Bu özellikleriyle diğer Türk-İslam devletlerinden ayrılır.
Sultan unvanını kullanan ilk Türk devleti Gazneliler'dir. Devlet, 963 yılında Alp Tigin tarafından bugünkü Afganistan topraklarında kurulmuştur. Bu unvanı ilk kullanan hükümdar ise Gazneli Mahmut'tur; Abbasi Halifesi'nden aldığı bu unvanla hem siyasi gücünü pekiştirmiş hem de Türklerin İslam dünyasındaki konumunu yükseltmiştir.
İlk Müslüman Türk devletleri; Orta Asya'da kurulan Karahanlılar (840), Mısır'da kurulan Tolunoğulları (868), sultan unvanını ilk kullanan Gazneliler (963) ve İslam dünyasının hamisi sayılan Büyük Selçuklu Devleti'dir (1038). Avrupa'da kurulan ilk Türk-İslam devleti ise İdil (Volga) Bulgarları'dır. Bu devletler farklı coğrafyalarda, birbirinden bağımsız olarak kurulmuştur.
Karluklar, 751 yılındaki Talas Savaşı'ndan sonra Abbasi Halifeliği ile yakınlaşarak İslamiyet'e sempatiyle bakmaya başlamıştır. Bu kabul süreci tek bir günde gerçekleşmemiş, ticaret ve kültürel etkileşim yoluyla ilerleyerek 9. yüzyılın ortalarına kadar tamamlanmıştır. Bu kabul devlet düzeyinde değil, topluluk düzeyinde gerçekleşmiştir.
Orta Asya'da kurulan ilk Türk İslam devleti Karahanlılar'dır. 840 yılında kurulan bu devletin bilinen ilk hükümdarı Bilge Kül Kadir Han'dır. Mısır'da kurulan Tolunoğulları (868), sultan unvanını kullanan Gazneliler (963) ve İslam dünyasının hamisi Büyük Selçuklu (1038) diğer önemli Türk-İslam devletleridir. Avrupa'da kurulan ilk Türk-İslam devleti ise İdil (Volga) Bulgarları'dır.