7. sınıf Türkçe sözcükte anlam konusu, bir kelimenin cümle içinde kazandığı anlam türlerini inceler. Gerçek, mecaz, yan ve terim anlam ile eş anlamlı, zıt anlamlı, eş sesli kelimeler ve çok anlamlılık bu konunun kapsamındadır. Bir kelimenin hangi anlamda kullanıldığı ancak içinde geçtiği cümleye bakılarak bulunur.
Ders özeti PDF: 7. sınıf sözcükte anlam ders özetini PDF olarak indir (3 sayfa: kavram özeti, 5 çözümlü örnek, cevap anahtarlı 10 soruluk test).
Çoğu öğrenci tanımları bilir ama soruda mecaz ile yan anlamı karıştırır. Eş sesli kelimeyle çok anlamlı kelimeyi ayırmak da zorlayabilir. Bu sözcükte anlam konu anlatımı sana her tür için kısa bir yoklama yöntemi verir. Yazıyı bitirdiğinde bir kelimenin cümledeki anlam türünü gerekçesiyle söyleyebilirsin.
7. Sınıf Türkçe Sözcükte Anlam Hangi Sınıfta, Hangi Ünitede?
Sözcükte anlam, 7. sınıf Türkçe dersinin anlam bilgisi çalışmaları içinde işlenir. Derslerde okuduğun ve dinlediğin metinlerdeki önemli kelimelerin gerçek, mecaz, yan, eş ve zıt anlamları incelenir. Konu okul yazılılarında karşına çıkar. LGS (Liselere Geçiş Sınavı) 8. sınıf konularını ölçer; burada kurduğun temel 8. sınıfta işini kolaylaştırır.
Günlük hayattan: Arkadaşına “Bugün pilim bitti.” yazdığında aslında mecaz anlam kullanırsın. Yani bu konu yalnız kitapta değil, her gün kurduğun cümlelerde de vardır.
Sözcükte Anlam Kaç Tanedir, Türleri Nelerdir?
Sözcükte anlam, bir kelimenin tek başına ya da cümle içinde anlattığı şeydir. Konuyu iki grupta düşünebilirsin. İlk grupta dört anlam türü vardır: gerçek, mecaz, yan ve terim anlam. İkinci grupta eş anlam, zıt anlam, eş seslilik ile genel-özel ve somut-soyut anlam yer alır.
Sözcükte anlam nedir örnekleri ile görmek istersen aşağıdaki tabloya bak. Her satırda bir tanım ve bir örnek cümle var.
| Anlam türü | Kısa tanım | Örnek cümle |
|---|---|---|
| Gerçek anlam | Kelimenin akla ilk gelen temel anlamı | Çorba çok sıcak, biraz bekle. |
| Mecaz anlam | Temel anlamdan tamamen uzaklaşan anlam | Bizi sıcak bir gülüşle karşıladı. |
| Yan anlam | Temel anlamla biçim ya da işlev bağı süren anlam | Şişenin ağzı kırılmış. |
| Terim anlam | Bir bilim, sanat ya da meslek dalına özgü anlam | Üçgenin iç açılarını ölçtük. |
Sözcükte anlamın dört türü: her panelde bir tanım ve bir örnek cümle var.
Mantık: Kelime tek başınayken yalnız gerçek anlamı akla gelir. Diğer anlamları cümle belirler; bu yüzden karar vermeden önce cümlenin tamamını oku.
Gerçek Anlam Mecaz Anlam Farkı Nedir?
Gerçek anlam mecaz anlam ayrımı konunun ilk basamağıdır. İkisini ayırmak için kelimeyi akla ilk gelen anlamıyla düşün. Sonra bu anlamın cümleye uyup uymadığına bak.
Gerçek Anlam Nedir?
Gerçek anlam, bir kelimenin akla ilk gelen, sözlükteki temel anlamıdır. “Kantinden soğuk bir ayran aldım.” cümlesinde “soğuk”, ısısı düşük demektir. Kelimeyi tek başına duyduğunda aklına gelen de budur.
Kural: Kelime, akla ilk gelen anlamıyla cümleye uyuyorsa gerçek anlamdadır. Çünkü gerçek anlam, kelimenin başka bir kelimeye ihtiyaç duymadan taşıdığı anlamdır.
Mecaz Anlam Nedir?
Mecaz anlam, bir kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak benzetme yoluyla kazandığı anlamdır. “Arkadaşım bugün bana soğuk davrandı.” cümlesinde ısıdan söz edilmez. “Soğuk” burada ilgisiz, sevgisiz demektir.
Günlük hayattan: Maç anlatımında “Savunma ikinci yarıda uyudu.” dendiğini duymuşsundur. Sahada kimse uyumaz; “uyumak” burada dikkatsiz davranmak anlamında mecazdır.
Yan Anlam Nedir, Mecazdan Nasıl Ayrılır?
Yan anlam, bir kelimenin temel anlamıyla biçim veya işlev bakımından ilgisini koruyarak kazandığı yeni anlamdır. “Masanın ayağı”, “kapının kolu” ve “şişenin ağzı” bu türdendir. Masanın ayağı da insan ayağı gibi altta durur ve yük taşır.
Ayırmak için iki soru sor. Kelimenin anlattığı şeyi görebiliyor ya da tutabiliyor musun? Temel anlamla biçim ya da işlev benzerliği var mı? İkisine de “evet” diyorsan yan anlamdır; kelime bir duyguyu ya da tavrı anlatıyorsa mecazdır.
| Bakılacak yer | Yan anlam | Mecaz anlam |
|---|---|---|
| Temel anlamla bağ | Biçim ya da işlev benzerliği sürer | Bağ kopar, benzetme soyuttur |
| Anlattığı şey | Somut bir nesne ya da parça | Duygu, tavır ya da durum |
| Örnek cümle | Dağın eteğinde kamp kurduk. | Ağır sözleri hepimizi üzdü. |
Mantık: Yan anlam, yeni bir nesneye eldeki kelimeyle ad verilmesinden doğar. Benzerlik gözle görüldüğü için temel anlamla bağ kopmaz.
Günlük hayattan: Okul çantanın “gözleri” ve fermuarın “dişleri” vardır. İkisi de organ değildir ama biçimce organa benzer; yani yan anlamdır.
Terim Anlam Nedir?
Terim anlam, bir kelimenin bir bilim, sanat veya meslek dalında kazandığı özel anlamdır. “Açı” matematikte, “hücre” fen bilimlerinde, “nota” müzikte terimdir. Beden eğitimi dersinde duyduğun “korner” ve “ofsayt” da spor terimidir.
Aynı kelime her cümlede terim olmaz. “Olaya farklı bir açıdan bak.” cümlesinde “açı” terim değildir. “Üçgenin en büyük açısını bul.” cümlesinde ise matematik terimidir.
Hatırlatma: Karar verirken cümlenin hangi alandan söz ettiğine bak. Çünkü terim, özel anlamını yalnız o alanın içinde taşır.
Eş Anlamlı Zıt Anlamlı Kelimeler Nelerdir?
Eş anlamlı (anlamdaş) kelimelerin yazılışları farklı, anlamları aynıdır. Zıt (karşıt) anlamlı kelimeler ise anlamca birbirinin tersini anlatır. Aşağıdaki tabloda ikisinden de dörder çift var.
| Eş anlamlı çiftler | Zıt anlamlı çiftler |
|---|---|
| siyah – kara | uzun – kısa |
| öğrenci – talebe | zengin – yoksul |
| yanıt – cevap | iniş – çıkış |
| sözcük – kelime | açık – kapalı |
Dikkat: Bir kelimenin olumsuzu onun zıt anlamlısı değildir. “Gelmek” kelimesinin zıddı “gelmemek” değil, “gitmek”tir; çünkü zıtlık, tersini anlatan ayrı bir kelime ister.
Günlük hayattan: “Kara kedi” de dersin, “siyah kedi” de. Ama “kara haber” yerine “siyah haber” demezsin; eş anlamlılar her cümlede birbirinin yerini tutmaz.
Sesteş Kelimeler Nedir?
Eş sesli kelimelerin yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklıdır. “Yüz” buna iyi bir örnektir: “Yüz soru çözdüm.” (sayı), “Yüzünü yıka.” (organ), “Havuzda yüz.” (fiil). Bu üç anlam arasında hiçbir bağ yoktur.
| Özellik | Eş anlamlı | Eş sesli (sesteş) |
|---|---|---|
| Yazılış | Farklı | Aynı |
| Anlam | Aynı | Farklı ve ilgisiz |
| Örnek | kara – siyah | kır (kırmak) – kır (açık arazi) |
Dikkat: “Kar” ile “kâr” eş sesli değildir. Düzeltme işareti hem yazılışı hem okunuşu değiştirir; eş seslilik ise ikisinin de aynı olmasını ister.
Günlük hayattan: “Çay demledim.” cümlesindeki çay içecektir. “Köyün yanından bir çay akıyor.” cümlesindeki çay ise küçük akarsudur.
Çok Anlamlılık Nedir?
Çok anlamlılık, bir kelimenin gerçek anlamının yanında birbiriyle bağlantılı yeni anlamlar kazanmasıdır. “Baş” kelimesine bakalım. “Başım ağrıyor.” cümlesinde organdır. “Yolun başında bekle.” cümlesinde başlangıç yeri, “Takımın başı o.” cümlesinde yönetici demektir.
“Baş” kelimesinin üç anlamı da aynı düşünceden doğar: en önde, en üstte olan.
Mantık: Üç anlamda da “en önde, en üstte olan” düşüncesi ortaktır. Eş sesli kelimelerde böyle bir ortak düşünce bulamazsın; ayrımı buradan yaparsın.
Sen de dene: “göz” kelimesi “iğnenin gözü” ve “çekmecenin gözü” sözlerinde yeni anlamlar kazanır. Hepsinde delik ya da bölme düşüncesi vardır.
Genel, Özel, Somut ve Soyut Anlam Nedir?
Genel anlamlı kelime geniş bir grubu, özel anlamlı kelime o grubun dar bir bölümünü anlatır. “Canlı – hayvan – kuş – serçe” sıralaması genelden özele gider. Somut anlamlı kelimeler beş duyudan biriyle algılanır: kalem, koku, ses. Soyut anlamlı kelimeler duyularla algılanamaz: sevgi, özlem, cesaret.
Günlük hayattan: Kantinde “Yiyecek alacağım.” dersen genel konuşursun. “Simit alacağım.” dersen özele inersin.
Kural: Bir şeyi görüyor, duyuyor, kokluyor, tadıyor ya da ona dokunuyorsan o kelime somuttur. Çünkü ölçü yalnız görmek değildir; rüzgâr görünmez ama tenle hissedildiği için somuttur.
Sözcükte Anlam Çözümlü Örnekler
Şimdi üç soruyu birlikte çözelim. Her soruda aynı sırayı izle: gerçek anlamı düşün, cümleye koy, bağı ara.
Örnek 1: Mecaz mı, Gerçek mi?
“Sınıfın kalbi bu öğretmendi.” cümlesindeki altı çizili kelimenin anlamı nedir?
A) Gerçek anlam B) Mecaz anlam C) Terim anlam D) Sesteş kelime
- Gerçek anlamı düşün: kalp, kan pompalayan organdır.
- Cümleye koy: sınıfın organı olmaz, gerçek anlam uymuyor.
- Bağı ara: görülebilen bir parça anlatılmıyor, biçim ya da işlev benzerliği yok.
- Kelime “en önemli kişi” demek; bu soyut bir benzetmedir.
Doğru cevap B, mecaz anlam.
Örnek 2: Yan Anlamı Bulma
“Köprünün ayakları sel sularına dayandı.” cümlesinde altı çizili kelime hangi anlamdadır?
- Gerçek anlam: canlıların yürümeye yarayan organı.
- Köprünün organı olmaz; gerçek anlam değil.
- Köprü ayağı görülür ve köprüyü taşır; işlev bağı sürüyor.
Cevap: yan anlam.
Örnek 3: Eş Sesli mi, Çok Anlamlı mı?
“Bahçedeki gül açmış.” ve “Şakama biraz gül.” cümlelerindeki “gül” kelimeleri arasında nasıl bir ilişki vardır?
- Yazılış ve okunuş iki cümlede de aynı.
- İlki bir çiçek adı, ikincisi “gülmek” fiili.
- İki anlam arasında ortak bir düşünce yok.
Cevap: eş sesli (sesteş) kelimedir.
Sözcükte Anlamda Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
Yazılıda puan kaybettiren hatalar çoğunlukla aynıdır. Kendi çözümlerinde bunlardan hangisini yaptığını işaretle.
- Mecaz ile yan anlamı aynı sanmak: Yan anlamda görülebilir bir biçim ya da işlev bağı, mecazda soyut bir benzetme vardır.
- Eş anlamlıları her cümlede birbirinin yerine koymak: Anlam aynı olsa da kullanım yeri değişir; “kara haber” denir, “siyah haber” denmez.
- Sesteş kelimeler ile çok anlamlı kelimeleri karıştırmak: Eş seslilerde anlamlar ilgisizdir, çok anlamlı kelimede anlamlar birbirine bağlıdır.
- Olumsuzu zıt anlam sanmak: “Bilmek – bilmemek” zıt anlamlı çift değildir; zıtlık için ayrı bir kelime gerekir.
- Kelimeye cümleden kopuk bakmak: Anlam türünü cümle belirler; tek başına kelimeye bakarak karar verme.
Sözcükte Anlam Hızlı Özet
- Gerçek anlam, kelimenin akla ilk gelen temel anlamıdır.
- Mecaz anlamda kelime temel anlamından tamamen uzaklaşır ve soyut bir benzetme taşır.
- Yan anlamda temel anlamla biçim ya da işlev bağı sürer.
- Terim anlam, bir bilim, sanat ya da meslek dalına özgüdür.
- Eş anlamlılarda yazılış farklı, anlam aynıdır; zıt anlamlılarda anlamlar terstir.
- Eş seslilerde yazılış aynı, anlamlar ilgisizdir; çok anlamlı kelimede anlamlar bağlantılıdır.
- Somut kelimeler duyularla algılanır, soyut kelimeler algılanamaz.
Sözcükte Anlam Mini Test
Bu 7. sınıf Türkçe sözcükte anlam test bölümünde beş soru var. Önce hepsini çöz, sonra cevap anahtarına bak.
- “Annemin tatlı sözleri beni rahatlattı.” cümlesinde altı çizili kelime hangi anlamdadır?
A) Gerçek anlam B) Mecaz anlam C) Terim anlam D) Yan anlam - Hangisinde altı çizili kelime yan anlamda kullanılmıştır?
A) Ayağım burkuldu. B) Uçağın kanadı parlıyordu. C) Kuş kanadını çırptı. D) Kolum ağrıyor. - Hangisinde altı çizili kelime terim anlamdadır?
A) Konuya başka açıdan bakalım. B) Kalemin ucu kırıldı. C) Dar açının ölçüsü 90 dereceden küçüktür. D) Köşede seni bekledim. - Hangi kelime çifti eş anlamlıdır?
A) yanıt – cevap B) iniş – çıkış C) uzun – kısa D) gelmek – gelmemek - “Yüzünü yıka.” ve “Denizde yüz.” cümlelerindeki “yüz” kelimeleri arasındaki ilişki nedir?
A) Eş anlamlı B) Zıt anlamlı C) Çok anlamlı D) Eş sesli
Cevap Anahtarı
- B. Sözün tadı olmaz; “tatlı” burada hoşa giden anlamında mecazdır.
- B. Uçağın kanadı, kuş kanadına biçim ve işlevce benzer; yan anlamdır.
- C. Cümle matematikten söz eder; “açı” burada matematik terimidir.
- A. “Yanıt” ile “cevap” farklı yazılır ama aynı anlamı taşır.
- D. Yazılış aynı, organ ile yüzmek fiili arasında anlam bağı yoktur.
Takıldığın soru olduysa sözcükte anlam sorularıyla pratik yap ve o türü bol örnekle pekiştir.
7. sınıf Türkçe sözcükte anlam konusunda artık her türü cümleden tanıyabilirsin. Bu sözcükte anlam konu anlatımı sana kolay geldiyse bir adım ileri gidebilirsin. Konuyu TYT seviyesinde ilerletmek istersen sözcükte anlam türleri yazısına göz at.
7. Sınıf Türkçe Sözcükte Anlam PDF: Konu Özeti ve Test
Konuyu sınavdan önce hızlıca tekrar etmek istersen 7. sınıf Türkçe sözcükte anlam PDF dosyasını ücretsiz indirebilirsin. İçinde tüm anlam türlerinin kısa özeti, eş anlamlı, zıt anlamlı ve eş sesli kelimeler tablosu, 5 çözümlü örnek ve cevap anahtarlı 10 soruluk test var. Sözcükte anlam test PDF arayan öğrenciler için hazırlanan üç sayfalık bu ders notu, çıktı alınıp deftere eklenebilir. Üyelik gerekmez; soruları çözdükten sonra cevap anahtarındaki açıklamalarla yanlışlarını kontrol et.
