7. sınıf Türkçe çekim ekleri, sözcüğe yeni bir anlam türetmeden onun cümledeki görevini, sayısını, sahibini, zamanını ya da kişisini bildiren eklerdir. İki gruba ayrılır: isimlere gelen çokluk, iyelik ve hâl ekleri ile fiillere gelen kip ve kişi ekleri. Çekim eki sözcüğün türünü değiştirmez; “göz” de “gözler” de aynı varlığı anlatır.
Ders özeti PDF: 7. sınıf çekim ekleri ders özetini PDF olarak indir (3 sayfa: kavram özeti, 5 çözümlü örnek, cevap anahtarlı 10 soruluk test).
Çoğu öğrenci eki bulur ama adını koyarken takılır: Bu -i iyelik eki mi, hâl eki mi? Sondaki -lik çekim eki sayılır mı? Yazıyı bitirdiğinde bir sözcüğü köküne ve eklerine ayırabilecek, her ekin ne işe yaradığını söyleyebileceksin. Konuyu “7 sınıf türkçe çekim eklerinin işlevlerini ayırt eder” diye aradıysan da doğru yerdesin.
Çekim ekleri iki kola ayrılır: isme gelenler ve fiile gelenler.
7. Sınıf Türkçe Çekim Ekleri Hangi Sınıfta, Hangi Ünitede?
Çekim ekleri 7. sınıf Türkçe dersinde, dil bilgisi ve anlam bilgisi başlığı altında işlenir. Bu anlatım, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile okuyan 7. sınıf öğrencileri için hazırlandı. Derste senden iki şey beklenir: eki bulmak ve o ekin sözcüğe ne kattığını söylemek. Aslında bu ekleri her gün kullanıyorsun; arkadaşına “Evdeyim, birazdan geliyorum” yazdığında bile birkaç çekim eki kullanmış olursun.
Çekim Eki Nedir?
Çekim eki nedir diye sorulduğunda aklına ilk şu gelsin: Sözcüğün anlamı aynı kalır, yalnızca cümledeki durumu değişir. “Çanta” sözcüğüne -m eklediğinde “çantam” olur; çanta yine çantadır ama artık sahibi bellidir. Aynı sözcüğe -da eklediğinde “çantada” olur ve bu kez bir şeyin yerini söylersin.
Kural: Çekim eki, eklendiği sözcüğün türünü ve temel anlamını değiştirmez; sözcüğü cümlenin öteki sözcüklerine bağlar. Çünkü sözcükler eksiz yan yana dizildiğinde kim, nerede, ne zaman soruları cevapsız kalır.
Günlük hayattan: Arkadaşına “Top bahçe kal” diye mesaj atsan ne dediğin anlaşılmaz. “Topum bahçede kaldı” yazınca her şey yerine oturur: -um sahibi, -de yeri, -dı zamanı bildirir.
Kısacası çekim eklerinin işlevleri beş soruyla özetlenir: Kaç tane? Kimin? Nerede ya da nereye? Ne zaman? Kim yaptı? Bir ekin adını koyarken önce bu sorulardan hangisine cevap verdiğine bak.
Çekim Eki Yapım Eki Farkı Nedir?
Yapım eki sözcükten yeni bir sözcük türetir; çekim eki ise var olan sözcüğü cümleye hazırlar. “Göz” sözcüğüne -lük gelince “gözlük” olur ve artık başka bir eşyadan söz edersin. Aynı sözcüğe -ler gelince “gözler” olur; anlattığın şey hâlâ gözdür.
Hatırlatma: Yapım eki türetir, çekim eki çekimler. Ek gelince sözcüğün türü ya da anlattığı kavram değişiyorsa yapım eki, değişmiyorsa çekim eki vardır.
Mantık: Kitaplığındaki sözlüğü düşün. “Gözlük” sözlükte ayrı bir sözcük olarak yer alır, çünkü yeni bir kavramdır. “Gözler” ise ayrıca yazılmaz, çünkü “göz” sözcüğünün çekimlenmiş biçimidir.
Bir sözcükte iki ek türü birlikte de bulunabilir. O zaman yapım eki köke yakın durur, çekim eki ondan sonra gelir: “göz-lük-ler-im”. Önce sözcük kurulur, sonra cümleye bağlanır; sıra bu yüzden değişmez.
İsim Çekim Ekleri Nelerdir?
İsimlere gelen çekim ekleri sayı, sahiplik ve görev bildirir. Bu yüzden isim çekim ekleri üç grupta incelenir: çokluk eki, iyelik ekleri ve hâl ekleri. Aşağıdaki tabloda hepsini “defter” ve “okul” sözcükleriyle görebilirsin.
| Ek grubu | Ek | Örnek | İşlevi |
|---|---|---|---|
| Çokluk eki | -lar, -ler | defterler | Birden çok varlık olduğunu bildirir. |
| İyelik ekleri | -m, -n, -ı (-sı), -mız, -nız, -ları | defterim, defterin, defteri | Varlığın kime ait olduğunu bildirir. |
| Belirtme hâli | -ı, -i, -u, -ü | defteri (aldım) | Fiilden etkilenen varlığı gösterir. |
| Yönelme hâli | -a, -e | okula | İşin yöneldiği yeri gösterir. |
| Bulunma hâli | -da, -de, -ta, -te | okulda | İşin yapıldığı yeri gösterir. |
| Ayrılma hâli | -dan, -den, -tan, -ten | okuldan | İşin başladığı, çıkılan yeri gösterir. |
Çokluk Eki
Çokluk eki -lar, -ler biçimindedir ve ismin sayısını çoğaltır: “sıra-lar”, “öğrenci-ler”. Kalın ünlüden sonra -lar, ince ünlüden sonra -ler gelir. Çünkü Türkçede ekler, sözcüğün son ünlüsüne uyarak biçim değiştirir.
İyelik (Aitlik) Ekleri
İyelik eki, bir varlığın kime ait olduğunu bildirir ve altı kişiye göre değişir. Telefonunu düşün: telefon-um, telefon-un, telefon-u, telefon-umuz, telefon-unuz, telefon-ları. Ünlüyle biten sözcükte üçüncü tekil kişi eki araya “s” alır: “çanta-sı”.
Kural: Sözcüğün başına “benim, senin, onun, bizim, sizin, onların” sözlerinden birini getirebiliyorsan ek iyelik ekidir. Çünkü bu sözler sahibin kendisidir, iyelik eki de sahibi gösterir.
Hâl (Durum) Ekleri
Hâl ekleri ismi fiile bağlar ve ismin cümledeki görevini belirler. Okul servisini düşünerek dört hâli tek seferde görebilirsin:
- Belirtme (-ı, -i, -u, -ü): “Servisi bekledim.” Neyi bekledim?
- Yönelme (-a, -e): “Servise bindim.” Nereye bindim?
- Bulunma (-da, -de, -ta, -te): “Serviste uyudum.” Nerede uyudum?
- Ayrılma (-dan, -den, -tan, -ten): “Servisten indim.” Nereden indim?
Hatırlatma: İsim hiç hâl eki almamışsa yalın hâldedir: “Servis geldi.” Yalın hâlin eki yoktur; ek aramana gerek kalmaz.
Fiil Çekim Ekleri (Kip Ekleri) Nelerdir?
Fiil kökü tek başına yalnızca işin adını verir; ne zaman yapıldığını ve kimin yaptığını söylemez. Bu bilgiyi fiil çekim ekleri (kip ekleri) ile kişi ekleri taşır. Kip ekleri de haber kipleri ve dilek kipleri olarak iki öbekte toplanır.
| Grup | Kip | Ek | Örnek | Kattığı anlam |
|---|---|---|---|---|
| Haber | Görülen geçmiş zaman | -dı, -di, -du, -dü | okudu | İş geçmişte oldu, konuşan buna tanık. |
| Haber | Duyulan geçmiş zaman | -mış, -miş, -muş, -müş | okumuş | İş geçmişte oldu, konuşan sonradan öğrendi. |
| Haber | Şimdiki zaman | -yor | okuyor | İş şu anda sürüyor. |
| Haber | Gelecek zaman | -acak, -ecek | okuyacak | İş daha sonra yapılacak. |
| Haber | Geniş zaman | -r, -ar, -er | okur | İş her zaman yapılır. |
| Dilek | Gereklilik | -malı, -meli | okumalı | İşin yapılması gerekir. |
| Dilek | Dilek-şart | -sa, -se | okusa | İş bir koşula ya da dileğe bağlıdır. |
| Dilek | İstek | -a, -e | okuyayım | İşi yapma isteği vardır. |
| Dilek | Emir | eki yok | oku | İşin yapılması buyrulur. |
Haber (Bildirme) Kipleri
Haber kipleri işin zamanını bildirir; bu yüzden beşinin adında da “zaman” sözü geçer. Bir haftanı anlatırken hepsini kullanırsın: “Dün maç izledim. Kardeşim erken uyumuş. Şimdi ödev yapıyorum. Yarın sinemaya gideceğiz. Her sabah süt içerim.” Kip ekini bulmak için fiile “ne zaman?” diye sorman yeterlidir.
Dilek (Tasarlama) Kipleri
Dilek kipleri zaman bildirmez; işin gerekli, koşullu, istenen ya da buyrulan bir iş olduğunu anlatır. Okuldan örnekler verelim: “Sınavdan önce erken yatmalısın.” “Biraz daha çalışsam konu bitecek.” “Teneffüste top oynayalım.” “Lütfen kapıyı kapat.”
Dikkat: Emir kipinin kendine ait bir kip eki yoktur. İkinci tekil kişide fiil kök hâlinde kalır: “gel”, “oku”, “kapat”. Ek göremediğin için fiili çekimsiz sanma; cümle birine buyruk veriyorsa fiil emir kipindedir.
Kişi (Şahıs) Ekleri
Kişi ekleri kip ekinden sonra gelir ve işi kimin yaptığını bildirir. “Gel” fiilini geçmiş zamanda çekimleyelim: geldi-m, geldi-n, geldi, geldi-k, geldi-niz, geldi-ler. Üçüncü tekil kişide ek görünmez; kip ekiyle biten fiil “o” kişisini anlatır.
Mantık: Türkçede özneyi söylemesen de fiil onu ele verir. “Geldik” dediğinde kimse “Kim geldi?” diye sormaz, çünkü -k eki “biz” anlamını zaten taşır.
Bir Sözcükte Kaç Çekim Eki Olabilir?
Bir isim aynı anda üç çekim eki alabilir; bir fiil ise kip ekini ve kişi ekini birlikte taşır. Önemli olan sıradır ve bu sıra değişmez. “Evlerimizde” sözcüğünü parçalayalım: ev (kök) + ler (çokluk eki) + imiz (iyelik eki) + de (bulunma hâl eki).
Kural: İsimde sıra şöyledir: kök, çokluk eki, iyelik eki, hâl eki. Hâl eki ismi cümlenin öteki sözcüklerine bağladığı için en sonda durur.
Şimdi birlikte bir cümle çözelim: “Kitaplarımızı okudunuz mu?”
- kitap-lar-ımız-ı: “kitap” köktür. -lar çokluk ekidir, -ımız “bizim” anlamı veren iyelik ekidir, sondaki -ı belirtme hâl ekidir.
- oku-du-nuz: “oku” köktür. -du görülen geçmiş zaman ekidir, -nuz ikinci çoğul kişi ekidir.
İki sözcükte toplam beş çekim eki buldun: üçü isimde, ikisi fiilde. Sen de kendi eşyalarınla dene: “kalem-ler-im-de” gibi bir sözcük kur ve her eki tek tek adlandır.
“Defterlerimizi” sözcüğünde ekler hep aynı sırayla dizilir.
Çekim Ekleri Çözümlü Örnekler
Örnek 1: Çokluk ve iyelik eki bir arada
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükte hem çokluk hem iyelik eki bir aradadır?
A) Bahçedeki çiçekler soldu.
B) Öğretmenimiz bugün izinliydi.
C) Defterlerimizi sıraya koyduk.
D) Okula erken gittik.
- A şıkkı: “bahçe-de-ki” sözcüğünde bulunma hâl eki ve -ki eki vardır; çokluk ya da iyelik eki yoktur.
- B şıkkı: “öğretmen-imiz” yalnızca iyelik eki taşır; öğretmen tektir, çokluk eki yoktur.
- D şıkkı: “okul-a” yalnızca yönelme hâl ekini taşır.
- C şıkkı: “defter-ler-imiz-i” sözcüğünde -ler çokluk, -imiz iyelik, -i belirtme hâl ekidir.
Doğru cevap C'dir.
Örnek 2: Kip ve kişi ekini bulma
“Yarın müzeye gideceğiz.” cümlesindeki fiilin eklerini bulalım.
- Fiilin kökü “git”tir. Ünlüyle başlayan ek gelince sondaki “t” yumuşar ve “gid-” olur.
- -ecek gelecek zaman ekidir. Ardından ünlü geldiği için “k” sesi “ğ” olmuştur.
- -iz birinci çoğul kişi ekidir; işi “biz” yapacağız.
Sonuç: git + ecek + iz. Fiil gelecek zaman kipinde ve birinci çoğul kişidedir.
Örnek 3: Yapım eki mi, çekim eki mi?
“Kalemliği sırada unutmuşum.” cümlesindeki “kalemliği” sözcüğünü inceleyelim.
- Kök “kalem”dir.
- -lik eki “kalemlik” sözcüğünü türetir. Kalemlik, kalemden farklı bir eşyadır; bu ek yapım ekidir.
- Sondaki -i eki “Neyi unutmuşum?” sorusuna cevap verir; bu ek belirtme hâl ekidir, yani çekim ekidir.
Sonuç: Sözcükte bir yapım eki ve bir çekim eki vardır; yapım eki köke daha yakındır.
Çekim Eklerinde Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
- -lık, -lik ekini çekim eki sanmak: Bu ek çoğunlukla yeni sözcük türetir: “tuz” ile “tuzluk” ayrı varlıklardır. Yeni kavram oluştuğu için ek yapım ekidir.
- Çokluk ile iyeliği aynı saymak: “Kitaplar” sayıyı, “kitabım” sahibi bildirir. İkisi birlikte de bulunabilir: “kitaplarım”.
- Sondaki -ı, -i ekini hep hâl eki sanmak: “Ali'nin kalemi kırıldı” cümlesinde ek iyeliktir, “onun kalemi” denebilir. “Kalemi aldım” cümlesinde ise belirtme hâl ekidir.
- Fiildeki -lar, -ler ekine çokluk eki demek: “Geldiler” sözcüğünde -ler işi yapanların “onlar” olduğunu bildirir; bu ek kişi ekidir.
- Emir kipinde ek aramak: “Sessiz ol” cümlesinde fiil ek almamıştır ama emir kipindedir.
Dikkat: Ekin adını yalnızca biçimine bakarak koyma. Aynı biçimdeki ek farklı cümlelerde farklı görev üstlenebilir; bu yüzden her seferinde sözcüğe soru sor.
Çekim Ekleri Hızlı Özet
7. sınıf Türkçe çekim ekleri konusunu şu maddelerle toparlayabilirsin:
- Çekim eki sözcüğün türünü ve temel anlamını değiştirmez, cümledeki görevini belirler.
- Yapım eki yeni sözcük türetir ve köke çekim ekinden daha yakın durur.
- İsme gelen çekim ekleri üç gruptur: çokluk eki, iyelik ekleri, hâl ekleri.
- Bu konuda dört hâl ekiyle çalışırsın: belirtme, yönelme, bulunma, ayrılma. Ek almayan isim yalın hâldedir.
- Fiile gelen çekim ekleri kip ekleri ve kişi ekleridir.
- Haber kipleri zaman bildirir; dilek kipleri gereklilik, şart, istek ve emir bildirir.
- İsimde sıra kök, çokluk, iyelik, hâl; fiilde sıra kök, kip, kişi biçimindedir.
Çekim Ekleri Mini Test
Bu 7 sınıf Türkçe çekim ekleri test bölümünde beş soru var. Önce kendin çöz, sonra cevap anahtarına bak.
- Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde çokluk eki vardır?
A) gözlük
B) kalemim
C) ağaçlar
D) okulda - “Annem çantasını masaya bıraktı.” cümlesinde yönelme hâl eki alan sözcük hangisidir?
A) masaya
B) çantasını
C) annem
D) bıraktı - “Yarın erken kalkmalısın.” cümlesindeki fiil hangi kiptedir?
A) Gelecek zaman
B) Gereklilik
C) İstek
D) Emir - Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde yapım eki vardır?
A) simitler
B) simidi
C) simitten
D) simitçi - “Okudunuz” sözcüğündeki ekler sırasıyla hangisidir?
A) kişi eki, kip eki
B) görülen geçmiş zaman eki, ikinci çoğul kişi eki
C) duyulan geçmiş zaman eki, ikinci tekil kişi eki
D) çokluk eki, iyelik eki
Cevap Anahtarı
- C: “Ağaç-lar” sözcüğünde -lar eki birden çok ağaç olduğunu bildirir.
- A: “Masa-y-a” sözcüğü “nereye?” sorusuna cevap verir; -a yönelme hâl ekidir.
- B: “Kalk-malı-sın” fiilindeki -malı eki işin yapılması gerektiğini bildirir.
- D: -çi eki simit satan kişiyi anlatan yeni bir sözcük türetir; öteki şıklardaki ekler çekim ekidir.
- B: “Oku-du-nuz” sözcüğünde -du görülen geçmiş zaman ekidir, -nuz “siz” kişisini gösterir.
Yanlış yaptığın sorunun bölümüne dönüp örnekleri yeniden incele. Daha fazla soru için çekim ekleri sorularıyla pratik yap.
7. Sınıf Türkçe Çekim Ekleri PDF: Konu Özeti ve Test
Konuyu kâğıt üzerinde tekrar etmek istersen 7 sınıf türkçe çekim ekleri konu anlatımı pdf dosyasını ücretsiz indirebilirsin. Üç sayfalık bu ders notunda isme ve fiile gelen eklerin tabloları, adım adım ek ayrıştırma örneği, beş çözümlü soru ve cevap anahtarlı 10 soruluk test var. Dosyayı yazdırıp 7 sınıf türkçe çekim ekleri çalışma kağıdı olarak da kullanabilirsin. Önce özeti oku, ardından testi çöz; takıldığın soruda açıklamalı cevap anahtarına bak ve ilgili bölümü yeniden gözden geçir.
