7. Sınıf Fen Bilimleri Solunum Sistemi Konu Anlatımı


7. sınıf fen bilimleri solunum sistemi konusu, vücudumuzun oksijen almasını ve karbondioksiti dışarı atmasını sağlayan organları inceler. Bu sistem burun, yutak, gırtlak, soluk borusu, bronşlar ve akciğerlerden oluşur. Gaz değişimi, akciğerlerin içindeki küçük hava kesecikleri olan alveollerde gerçekleşir.

Ders özeti PDF: 7. sınıf solunum sistemi ders özetini PDF olarak indir (3 sayfa: kavram özeti, 5 çözümlü örnek, cevap anahtarlı 10 soruluk test).

Organların sırasını karıştırmak ya da diyaframın ne zaman kasıldığını unutmak pek çok öğrencinin takıldığı yerdir. Yazıyı bitirdiğinde havanın vücuttaki yolunu baştan sona anlatabilecek, soluk alıp vermeyi diyafram ve kaburgalarla açıklayabilecek ve evde basit bir akciğer modeli kurabileceksin.

Solunum Sistemi Hangi Sınıfta, Hangi Ünitede?

Bu konuyu 7. sınıfta, Fen Bilimleri dersinin "Vücudumuzdaki Sistemler" ünitesinde öğrenirsin. Dersin programı Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'dir (TYMM). Senden organları ezberlemenin ötesinde, görevlerini bir model üzerinde gözlemlemen beklenir. Konunun öğrenme çıktısı şudur:

  • FB.7.3.6 Solunum sistemini oluşturan yapı ve organların görevlerini model üzerinde bilimsel olarak gözlemleyebilme

Solunum Sistemi Nedir, Ne İşe Yarar?

Solunum sistemi, vücudun oksijen almasını ve karbondioksiti dışarı atmasını sağlayan organlar topluluğudur. Hücrelerin besinlerden enerji elde edebilmesi için oksijen gerekir. Bu sırada atık olarak karbondioksit oluşur ve vücuttan atılmalıdır.

Besinleri küçük parçalara ayırma işini sindirim sistemi organları yapar. Oksijeni ise solunum sistemi sağlar. Akciğerlerde kana geçen oksijeni kan, bütün hücrelere taşır.

Mantık: Vücut oksijeni besin gibi uzun süre biriktiremez. Bu yüzden uyurken bile soluk alıp vermeye devam ederiz.

Solunum sistemi neye benzetilir diye düşünürsen, bir binanın havalandırma sistemi iyi bir örnektir. Temiz hava önce filtreden geçer, sonra borularla odalara dağılır. Burun filtre, soluk borusu ve bronşlar boru, alveoller de havanın değiş tokuş edildiği odalardır.

Günlük hayattan: Merdivenleri koşarak çıktığında nefes nefese kalırsın. Kasların daha çok oksijen istediği için soluk alıp verme hızlanır.

Arkadaşların sana kaç tür solunum vardır diye sorabilir. Bu ünitede yalnız akciğerlerle yapılan soluk alıp vermeyi ve gaz değişimini öğreniyorsun. Diğer ayrıntılar üst sınıflarda karşına çıkacak.

Solunum Sistemi Organları Nelerdir?

Solunum sistemi organları nelerdir sorusunu, havanın izlediği yolu takip ederek cevaplayalım. Solunum sistemi anatomisi dıştan içe doğru sıralanır. Hava burundan girer ve alveollere kadar yedi duraktan geçer.

Havanın burundan alveollere kadar izlediği yolu gösteren yedi duraklı akış şeması

Havanın yolculuğu: Her durakta hava biraz daha hazırlanır, son durakta gaz değişimi olur.

Burun ve Burun Boşluğu

Hava vücuda en sağlıklı şekilde burundan girer. Burun kılları büyük toz taneciklerini tutar. Burnun iç yüzeyindeki mukus, yani sümüksü sıvı, küçük tozları ve mikropları yakalar. Yüzeydeki çok sayıda kılcal damar havayı ısıtır, nemli yüzey de havayı nemlendirir.

Günlük hayattan: Kışın soğukta ağzından nefes alınca boğazın kurur. Hava burundan geçmediği için ısıtılmadan ve nemlendirilmeden içeri girer.

Yutak (Farinks) ve Gırtlak (Larinks)

Yutak, ağız ve burun boşluğunun arkasında yer alır. Hem havanın hem de besinin geçtiği ortak yoldur. Gırtlak yutaktan sonra gelir ve ses tellerini taşır. Konuşurken ses telleri titreşir ve ses oluşur.

Gırtlağın girişinde gırtlak kapağı (epiglot) bulunur. Yutkunduğunda bu kapak soluk borusunun girişini kapatır, lokma yemek borusuna gider.

Dikkat: Yemek yerken konuşup gülersen kapak tam kapanmayabilir. Lokma soluk borusuna kaçar ve vücut onu öksürerek atmaya çalışır.

Soluk Borusu (Trakea)

Soluk borusu, gırtlak ile bronşlar arasında havayı taşıyan borudur. Duvarında C biçiminde kıkırdak halkalar vardır. Bu halkalar borunun kapanmasını önler, böylece hava her an rahatça geçer. İç yüzeydeki mukus tozu yakalar, titrek tüyler de bu tozu yukarı, yutağa doğru iter.

Bronşlar, Bronşçuklar ve Akciğerler

Soluk borusu göğüs boşluğunda iki kola ayrılır; bu kollara bronş denir. Biri sağ, diğeri sol akciğere girer. Bronşlar akciğer içinde dallanarak incelir ve bronşçukları oluşturur. Bu yapı, ters çevrilmiş bir ağacın dallarına benzer.

Akciğerler göğüs boşluğunda, kaburgaların koruması altında bulunur. Sol akciğer sağdakinden biraz küçüktür, çünkü sol tarafta kalbe yer ayrılır. Akciğerleri çift katlı bir zar sarar. Akciğerlerde kas yoktur, bu yüzden kendi kendilerine genişleyemezler.

Alveoller: Gaz Değişiminin Gerçekleştiği Yer

Bronşçukların ucunda üzüm salkımına benzeyen küçük hava kesecikleri bulunur; bunlara alveol denir. Alveolün duvarı tek kat hücreden oluşur ve çok incedir. Her alveolün çevresi kılcal damarlarla sarılıdır. İnce duvar ve çok sayıda kesecik, gazların hızla geçmesini sağlar.

OrganKonumGörev
BurunYüzdeHavayı süzer, ısıtır, nemlendirir
YutakAğız ve burnun arkasıHava ve besine ortak yol olur
GırtlakBoyunun ön kısmıSes tellerini taşır, gırtlak kapağıyla yolu ayırır
Soluk borusuBoyun ve göğüsHavayı bronşlara taşır, tozu tutar
Bronşlar ve bronşçuklarAkciğerlerin içiHavayı akciğerin her yerine dağıtır
AlveollerBronşçukların ucuOksijen ve karbondioksit değişimini sağlar

Solunumun Aşamaları Nelerdir?

Solunumun aşamaları nelerdir diye sorulduğunda iki hareket akla gelir: soluk alma ve soluk verme. Bu hareketleri diyafram ve göğüs kafesi birlikte yönetir. Akciğerler kendiliğinden şişmez; göğüs boşluğunun hacmi değişince hava içeri girer ya da dışarı çıkar. Hacim artınca içerideki basınç düşer, hava da yüksek basınçtan alçak basınca akar.

Diyafram Kasının Rolü

Diyafram, göğüs boşluğu ile karın boşluğunu ayıran kubbe biçimli bir kastır. Soluk alırken kasılır, düzleşir ve aşağı iner. Soluk verirken gevşer, yeniden kubbe biçimini alarak yukarı çıkar.

Hatırlatma: Diyafram aşağı inerse hava içeri girer, diyafram yukarı çıkarsa hava dışarı çıkar. Yönü hatırlarsan kasılma ve gevşemeyi de karıştırmazsın.

Soluk alma ve soluk vermede diyaframın aşağı inişini ve yukarı çıkışını karşılaştıran iki panel

Soluk alırken diyafram aşağı iner, soluk verirken kubbe biçimini alıp yukarı çıkar.

Göğüs Kafesinin Rolü

Kaburgalar arasındaki kaslar soluk alırken kasılır. Kaburgalar yukarı ve dışarı doğru hareket eder, göğüs genişler. Soluk verirken bu kaslar gevşer ve kaburgalar aşağı ve içeri iner.

Günlük hayattan: Ellerini kaburgalarının iki yanına koy ve derin bir nefes al. Ellerinin dışarı doğru itildiğini hissedersin.

ÖzellikSoluk almaSoluk verme
DiyaframKasılır, aşağı inerGevşer, yukarı çıkar
KaburgalarYukarı ve dışarı hareket ederAşağı ve içeri hareket eder
Göğüs boşluğu hacmiArtarAzalır
Akciğer içi basınçAzalırArtar
Havanın yönüDışarıdan içeriİçeriden dışarı

Akciğerlerde Gaz Değişimi Nasıl Olur?

Alveole gelen havada oksijen çoktur. Alveolü saran kılcal damarlardaki kanda ise oksijen azdır. Gazlar çok oldukları yerden az oldukları yere doğru kendiliğinden yayılır; bu olaya difüzyon denir.

Bu yayılma, maddenin tanecikli yapısı konusunda gördüğün sürekli hareket eden taneciklerle açıklanır. Oksijen alveolden kana geçer. Karbondioksit ise kanda çok, alveolde azdır; bu yüzden kandan alveole geçer ve soluk verirken dışarı atılır.

Mantık: Alveolün ve kılcal damarın duvarı çok ince olduğu için gazlar kısa bir yolu hızla geçer. Duvar kalın olsaydı değişim yavaşlardı.

Günlük hayattan: Odanın bir köşesinde parfüm sıkılınca koku bir süre sonra bütün odaya yayılır. Gazların alveolden kana geçmesi de bu yayılmaya benzer.

Sigara dumanı ve kirli hava, titrek tüylere ve alveollere zarar verebilir. Solunum sistemi hastalıkları konusunda karar vermek doktorun işidir. Senin yapabileceğin şey dumandan uzak durmak ve kapalı ortamları sık sık havalandırmaktır.

Solunum Sistemi Model Üzerinde Nasıl Gözlemlenir?

Öğrenme çıktısı senden organların görevini bir model üzerinde gözlemlemeni ister. Evde bir plastik şişe ve balonlarla basit bir akciğer modeli kurabilirsin. Gerekenler: tabanı kesilmiş plastik şişe, iki küçük balon, iki pipet, bant, oyun hamuru ve bir büyük balon.

  1. Şişenin tabanını bir büyüğünün yardımıyla kes.
  2. İki pipetin ucuna birer küçük balonu bantla sıkıca bağla.
  3. Pipetleri şişenin ağzından içeri sok, ağzı oyun hamuruyla hava kaçırmayacak şekilde kapat.
  4. Büyük balonun ağzını düğümle, geniş tarafını kesip şişenin açık tabanına gergin biçimde geçir.
  5. Düğümden tutup alttaki zarı aşağı çek, sonra bırak ve içteki balonları gözlemle.

Zarı aşağı çektiğinde şişenin içindeki hacim artar ve küçük balonlar şişer. Zarı bıraktığında hacim azalır ve balonlar söner. Modelde şişe göğüs kafesini, pipetler soluk borusu ve bronşları, küçük balonlar akciğerleri, alttaki zar da diyaframı temsil eder.

Dikkat: Bu model kaburgaların hareketini göstermez, çünkü şişenin duvarı esnemez. Bir modelin neyi gösterip neyi gösteremediğini fark etmek de bilimsel gözlemin bir parçasıdır.

Solunum Sisteminde Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

  • "Soluk alırken diyafram gevşer." Yanlış. Soluk alırken diyafram kasılır ve aşağı iner, göğüs boşluğu genişler.
  • "Akciğerler şiştiği için göğüs genişler." Yanlış. Önce göğüs boşluğu genişler, basınç düşer, sonra hava akciğerlere dolar.
  • "Gaz değişimi bronşlarda olur." Yanlış. Bronşlar yalnız havayı taşır; gaz değişimi alveollerde olur.
  • "Yutkunurken soluk borusu açık kalır." Yanlış. Gırtlak kapağı soluk borusunun girişini kapatır.
  • "Verdiğimiz havada hiç oksijen yoktur." Yanlış. Verilen havada da oksijen vardır, ama alınan havadakinden azdır.

Solunum Sistemi Çözümlü Örnekler

Örnek 1: Havayı Hazırlayan Organ

Soru: Havayı ısıtan, nemlendiren ve tozdan arındıran ilk organ hangisidir?

  1. Havanın vücuda ilk girdiği yer burundur.
  2. Burun kılları ve mukus tozu tutar.
  3. Kılcal damarlar havayı ısıtır, nemli yüzey nemlendirir.

Cevap: Burun.

Örnek 2: Diyaframın Hareketi

Soru: Soluk alırken diyafram ne yönde hareket eder, göğüs boşluğunun hacmi nasıl değişir?

  1. Soluk alırken diyafram kasılır ve düzleşerek aşağı iner.
  2. Göğüs boşluğunun hacmi artar.
  3. Hacim artınca akciğer içindeki basınç düşer.
  4. Hava, basıncı yüksek olan dışarıdan içeri dolar.

Cevap: Diyafram aşağı iner, hacim artar.

Örnek 3: Alveolde Gaz Değişimi

Soru: Alveollerde hangi gaz kana geçer, hangi gaz kandan çıkar?

  1. Alveoldeki havada oksijen çok, kanda azdır; oksijen kana geçer.
  2. Kanda karbondioksit çok, alveolde azdır; karbondioksit alveole geçer.
  3. Alveole geçen karbondioksit soluk verirken dışarı atılır.

Cevap: Oksijen kana geçer, karbondioksit kandan çıkar.

Örnek 4: Oksijenin Yolu

Soru: Burundan giren bir oksijen taneciğinin kana ulaşana kadar geçtiği yapıları sırala.

  1. Hava burundan girip yutağa, oradan gırtlağa geçer.
  2. Gırtlaktan soluk borusuna, soluk borusundan bronşlara ulaşır.
  3. Bronşçuklardan geçip alveole varır ve kana geçer.

Cevap: Burun, yutak, gırtlak, soluk borusu, bronş, bronşçuk, alveol, kan.

Solunum Sistemi Hızlı Özet

7. sınıf fen bilimleri solunum sistemi konusunu şu maddelerle tekrar edebilirsin:

  • Solunum sistemi oksijen alır, karbondioksiti dışarı atar.
  • Havanın yolu: burun, yutak, gırtlak, soluk borusu, bronşlar, bronşçuklar, alveoller.
  • Burun havayı süzer, ısıtır ve nemlendirir.
  • Gırtlak kapağı yutkunurken soluk borusunu kapatır.
  • Soluk alırken diyafram kasılıp aşağı iner, kaburgalar yukarı ve dışarı çıkar.
  • Soluk verirken diyafram gevşeyip yukarı çıkar, kaburgalar aşağı iner.
  • Gaz değişimi difüzyonla alveollerde olur.

Solunum Sistemi Mini Test

Solunum sistemi çıkmış sorular arayan öğrenciler için okul yazılılarına benzer beş soru hazırladık. 7. sınıf fen bilimleri solunum sistemi bilgini ölçmek için önce kendin çöz, sonra cevap anahtarına bak.

  1. Aşağıdakilerden hangisi bir solunum sistemi organı değildir? A) Gırtlak B) Yemek borusu C) Bronş D) Yutak
  2. Soluk alırken diyafram için hangisi doğrudur? A) Kasılır ve aşağı iner B) Gevşer ve yukarı çıkar C) Kasılır ve yukarı çıkar D) Hiç hareket etmez
  3. Gaz değişimi hangi yapıda gerçekleşir? A) Soluk borusu B) Bronş C) Alveol D) Gırtlak
  4. Yutkunurken soluk borusunun girişini kapatan yapı hangisidir? A) Diyafram B) Ses telleri C) Kıkırdak halka D) Gırtlak kapağı
  5. Şişe-balon modelinde alttaki zar aşağı çekilirse ne olur? A) İçteki balonlar söner B) Hiçbir şey değişmez C) Şişe daralır D) İçteki balonlar şişer

Cevap anahtarı:

  • 1-B: Yemek borusu sindirim sistemine aittir, besini mideye taşır.
  • 2-A: Diyafram kasılınca düzleşir ve aşağı iner, göğüs boşluğu genişler.
  • 3-C: Duvarı ince olan ve kılcal damarlarla sarılı tek yapı alveoldür.
  • 4-D: Gırtlak kapağı lokmanın soluk borusuna kaçmasını önler.
  • 5-D: Zar aşağı inince şişedeki hacim artar, basınç düşer ve balonlara hava dolar.

Daha fazla pratik yapmak istersen solunum sistemi sorularını çöz ve takıldığın konuya geri dön.

7. Sınıf Fen Bilimleri Solunum Sistemi PDF: Konu Özeti ve Test

Konuyu tek yerde tekrar etmek istersen solunum sistemi pdf dosyasını indirebilirsin. Üç sayfalık bu ders notunda organ ve görev tablosu, soluk alma ile soluk verme özeti, şişe-balon akciğer modeli tarifi ve beş çözümlü örnek var. Son sayfada cevap anahtarlı 10 soruluk test seni bekliyor. Yazdırıp defterine ekleyebilir, yazılıdan önce hızlı tekrar için kullanabilirsin. Solunum sistemi konu özeti ve testini indir

Sıkça Sorulan Sorular

Solunum sistemi ne işe yarar?

Solunum sistemi vücudumuzun oksijen almasını ve karbondioksiti dışarı atmasını sağlar. Hücreler besinlerden enerji elde ederken oksijen kullanır ve bu sırada karbondioksit oluşur. Oksijen akciğerlerdeki alveollerde kana geçer, kan onu bütün hücrelere taşır. Karbondioksit de aynı yerde kandan alveole geçer ve soluk verirken dışarı atılır.

Solunum sistemi organları sırasıyla hangileridir?

Hava vücuda burundan girer, sonra yutak, gırtlak ve soluk borusundan geçer. Soluk borusu göğüs boşluğunda ikiye ayrılarak bronşları oluşturur. Bronşlar akciğerin içinde dallanıp bronşçuklara dönüşür. Bronşçukların ucunda gaz değişiminin yapıldığı alveoller bulunur. Bu sırayı havanın yolculuğu gibi düşünürsen kolayca hatırlarsın.

Soluk alırken diyafram ne yapar?

Soluk alırken diyafram kasılır, düzleşir ve aşağı iner. Aynı anda kaburgalar arasındaki kaslar kasılarak kaburgaları yukarı ve dışarı kaldırır. Böylece göğüs boşluğunun hacmi artar ve akciğerlerin içindeki basınç dış havanın basıncından düşük olur. Hava yüksek basınçtan alçak basınca aktığı için dışarıdaki hava akciğerlere dolar.

Gaz değişimi nerede gerçekleşir?

Gaz değişimi akciğerlerdeki küçük hava keseciklerinde, yani alveollerde gerçekleşir. Alveolün duvarı tek kat hücreden oluşur ve çevresi kılcal damarlarla sarılıdır. Oksijen alveolde çok, kanda az olduğu için alveolden kana geçer. Karbondioksit ise kanda çok olduğu için kandan alveole geçer. Burun, soluk borusu ve bronşlarda gaz değişimi olmaz.

Neden ağızdan değil burundan nefes almalıyız?

Burun havayı akciğerlere hazırlar. Burun kılları büyük toz taneciklerini tutar, mukus ise küçük tozları ve mikropları yakalar. Burnun iç yüzeyindeki kılcal damarlar havayı ısıtır, nemli yüzey de havayı nemlendirir. Ağızdan nefes aldığında hava bu işlemlerden geçmeden içeri girer. Bu yüzden soğuk havada ağızdan nefes alınca boğaz kurur.

Yutkunurken besin neden soluk borusuna kaçmaz?

Gırtlağın girişinde gırtlak kapağı (epiglot) adı verilen bir yapı bulunur. Yutkunduğumuzda bu kapak soluk borusunun girişini kapatır ve lokma yemek borusuna yönelir. Yemek yerken konuşur ya da gülersek kapak tam kapanmayabilir. Lokma soluk borusuna kaçarsa vücut öksürerek onu dışarı atmaya çalışır.

Solunum sistemini korumak için neler yapabiliriz?

Sigara dumanından uzak durmak solunum sistemini korumanın en önemli yollarından biridir. Kapalı ortamları sık sık havalandırmak, burundan nefes almak ve düzenli spor yapmak da sisteme iyi gelir. Tozun ve kirli havanın yoğun olduğu yerlerde uzun süre kalmamak gerekir. Nefes almakta zorlanırsan ya da uzun süre öksürürsen bir doktora başvurmalısın.

Aynı Kategoriden