7. sınıf fen bilimleri solunum sistemi konusu, vücudumuzun oksijen almasını ve karbondioksiti dışarı atmasını sağlayan organları inceler. Bu sistem burun, yutak, gırtlak, soluk borusu, bronşlar ve akciğerlerden oluşur. Gaz değişimi, akciğerlerin içindeki küçük hava kesecikleri olan alveollerde gerçekleşir.
Ders özeti PDF: 7. sınıf solunum sistemi ders özetini PDF olarak indir (3 sayfa: kavram özeti, 5 çözümlü örnek, cevap anahtarlı 10 soruluk test).
Organların sırasını karıştırmak ya da diyaframın ne zaman kasıldığını unutmak pek çok öğrencinin takıldığı yerdir. Yazıyı bitirdiğinde havanın vücuttaki yolunu baştan sona anlatabilecek, soluk alıp vermeyi diyafram ve kaburgalarla açıklayabilecek ve evde basit bir akciğer modeli kurabileceksin.
Bu konuyu 7. sınıfta, Fen Bilimleri dersinin "Vücudumuzdaki Sistemler" ünitesinde öğrenirsin. Dersin programı Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'dir (TYMM). Senden organları ezberlemenin ötesinde, görevlerini bir model üzerinde gözlemlemen beklenir. Konunun öğrenme çıktısı şudur:
Solunum sistemi, vücudun oksijen almasını ve karbondioksiti dışarı atmasını sağlayan organlar topluluğudur. Hücrelerin besinlerden enerji elde edebilmesi için oksijen gerekir. Bu sırada atık olarak karbondioksit oluşur ve vücuttan atılmalıdır.
Besinleri küçük parçalara ayırma işini sindirim sistemi organları yapar. Oksijeni ise solunum sistemi sağlar. Akciğerlerde kana geçen oksijeni kan, bütün hücrelere taşır.
Mantık: Vücut oksijeni besin gibi uzun süre biriktiremez. Bu yüzden uyurken bile soluk alıp vermeye devam ederiz.
Solunum sistemi neye benzetilir diye düşünürsen, bir binanın havalandırma sistemi iyi bir örnektir. Temiz hava önce filtreden geçer, sonra borularla odalara dağılır. Burun filtre, soluk borusu ve bronşlar boru, alveoller de havanın değiş tokuş edildiği odalardır.
Günlük hayattan: Merdivenleri koşarak çıktığında nefes nefese kalırsın. Kasların daha çok oksijen istediği için soluk alıp verme hızlanır.
Arkadaşların sana kaç tür solunum vardır diye sorabilir. Bu ünitede yalnız akciğerlerle yapılan soluk alıp vermeyi ve gaz değişimini öğreniyorsun. Diğer ayrıntılar üst sınıflarda karşına çıkacak.
Solunum sistemi organları nelerdir sorusunu, havanın izlediği yolu takip ederek cevaplayalım. Solunum sistemi anatomisi dıştan içe doğru sıralanır. Hava burundan girer ve alveollere kadar yedi duraktan geçer.

Havanın yolculuğu: Her durakta hava biraz daha hazırlanır, son durakta gaz değişimi olur.
Hava vücuda en sağlıklı şekilde burundan girer. Burun kılları büyük toz taneciklerini tutar. Burnun iç yüzeyindeki mukus, yani sümüksü sıvı, küçük tozları ve mikropları yakalar. Yüzeydeki çok sayıda kılcal damar havayı ısıtır, nemli yüzey de havayı nemlendirir.
Günlük hayattan: Kışın soğukta ağzından nefes alınca boğazın kurur. Hava burundan geçmediği için ısıtılmadan ve nemlendirilmeden içeri girer.
Yutak, ağız ve burun boşluğunun arkasında yer alır. Hem havanın hem de besinin geçtiği ortak yoldur. Gırtlak yutaktan sonra gelir ve ses tellerini taşır. Konuşurken ses telleri titreşir ve ses oluşur.
Gırtlağın girişinde gırtlak kapağı (epiglot) bulunur. Yutkunduğunda bu kapak soluk borusunun girişini kapatır, lokma yemek borusuna gider.
Dikkat: Yemek yerken konuşup gülersen kapak tam kapanmayabilir. Lokma soluk borusuna kaçar ve vücut onu öksürerek atmaya çalışır.
Soluk borusu, gırtlak ile bronşlar arasında havayı taşıyan borudur. Duvarında C biçiminde kıkırdak halkalar vardır. Bu halkalar borunun kapanmasını önler, böylece hava her an rahatça geçer. İç yüzeydeki mukus tozu yakalar, titrek tüyler de bu tozu yukarı, yutağa doğru iter.
Soluk borusu göğüs boşluğunda iki kola ayrılır; bu kollara bronş denir. Biri sağ, diğeri sol akciğere girer. Bronşlar akciğer içinde dallanarak incelir ve bronşçukları oluşturur. Bu yapı, ters çevrilmiş bir ağacın dallarına benzer.
Akciğerler göğüs boşluğunda, kaburgaların koruması altında bulunur. Sol akciğer sağdakinden biraz küçüktür, çünkü sol tarafta kalbe yer ayrılır. Akciğerleri çift katlı bir zar sarar. Akciğerlerde kas yoktur, bu yüzden kendi kendilerine genişleyemezler.
Bronşçukların ucunda üzüm salkımına benzeyen küçük hava kesecikleri bulunur; bunlara alveol denir. Alveolün duvarı tek kat hücreden oluşur ve çok incedir. Her alveolün çevresi kılcal damarlarla sarılıdır. İnce duvar ve çok sayıda kesecik, gazların hızla geçmesini sağlar.
| Organ | Konum | Görev |
|---|---|---|
| Burun | Yüzde | Havayı süzer, ısıtır, nemlendirir |
| Yutak | Ağız ve burnun arkası | Hava ve besine ortak yol olur |
| Gırtlak | Boyunun ön kısmı | Ses tellerini taşır, gırtlak kapağıyla yolu ayırır |
| Soluk borusu | Boyun ve göğüs | Havayı bronşlara taşır, tozu tutar |
| Bronşlar ve bronşçuklar | Akciğerlerin içi | Havayı akciğerin her yerine dağıtır |
| Alveoller | Bronşçukların ucu | Oksijen ve karbondioksit değişimini sağlar |
Solunumun aşamaları nelerdir diye sorulduğunda iki hareket akla gelir: soluk alma ve soluk verme. Bu hareketleri diyafram ve göğüs kafesi birlikte yönetir. Akciğerler kendiliğinden şişmez; göğüs boşluğunun hacmi değişince hava içeri girer ya da dışarı çıkar. Hacim artınca içerideki basınç düşer, hava da yüksek basınçtan alçak basınca akar.
Diyafram, göğüs boşluğu ile karın boşluğunu ayıran kubbe biçimli bir kastır. Soluk alırken kasılır, düzleşir ve aşağı iner. Soluk verirken gevşer, yeniden kubbe biçimini alarak yukarı çıkar.
Hatırlatma: Diyafram aşağı inerse hava içeri girer, diyafram yukarı çıkarsa hava dışarı çıkar. Yönü hatırlarsan kasılma ve gevşemeyi de karıştırmazsın.

Soluk alırken diyafram aşağı iner, soluk verirken kubbe biçimini alıp yukarı çıkar.
Kaburgalar arasındaki kaslar soluk alırken kasılır. Kaburgalar yukarı ve dışarı doğru hareket eder, göğüs genişler. Soluk verirken bu kaslar gevşer ve kaburgalar aşağı ve içeri iner.
Günlük hayattan: Ellerini kaburgalarının iki yanına koy ve derin bir nefes al. Ellerinin dışarı doğru itildiğini hissedersin.
| Özellik | Soluk alma | Soluk verme |
|---|---|---|
| Diyafram | Kasılır, aşağı iner | Gevşer, yukarı çıkar |
| Kaburgalar | Yukarı ve dışarı hareket eder | Aşağı ve içeri hareket eder |
| Göğüs boşluğu hacmi | Artar | Azalır |
| Akciğer içi basınç | Azalır | Artar |
| Havanın yönü | Dışarıdan içeri | İçeriden dışarı |
Alveole gelen havada oksijen çoktur. Alveolü saran kılcal damarlardaki kanda ise oksijen azdır. Gazlar çok oldukları yerden az oldukları yere doğru kendiliğinden yayılır; bu olaya difüzyon denir.
Bu yayılma, maddenin tanecikli yapısı konusunda gördüğün sürekli hareket eden taneciklerle açıklanır. Oksijen alveolden kana geçer. Karbondioksit ise kanda çok, alveolde azdır; bu yüzden kandan alveole geçer ve soluk verirken dışarı atılır.
Mantık: Alveolün ve kılcal damarın duvarı çok ince olduğu için gazlar kısa bir yolu hızla geçer. Duvar kalın olsaydı değişim yavaşlardı.
Günlük hayattan: Odanın bir köşesinde parfüm sıkılınca koku bir süre sonra bütün odaya yayılır. Gazların alveolden kana geçmesi de bu yayılmaya benzer.
Sigara dumanı ve kirli hava, titrek tüylere ve alveollere zarar verebilir. Solunum sistemi hastalıkları konusunda karar vermek doktorun işidir. Senin yapabileceğin şey dumandan uzak durmak ve kapalı ortamları sık sık havalandırmaktır.
Öğrenme çıktısı senden organların görevini bir model üzerinde gözlemlemeni ister. Evde bir plastik şişe ve balonlarla basit bir akciğer modeli kurabilirsin. Gerekenler: tabanı kesilmiş plastik şişe, iki küçük balon, iki pipet, bant, oyun hamuru ve bir büyük balon.
Zarı aşağı çektiğinde şişenin içindeki hacim artar ve küçük balonlar şişer. Zarı bıraktığında hacim azalır ve balonlar söner. Modelde şişe göğüs kafesini, pipetler soluk borusu ve bronşları, küçük balonlar akciğerleri, alttaki zar da diyaframı temsil eder.
Dikkat: Bu model kaburgaların hareketini göstermez, çünkü şişenin duvarı esnemez. Bir modelin neyi gösterip neyi gösteremediğini fark etmek de bilimsel gözlemin bir parçasıdır.
Soru: Havayı ısıtan, nemlendiren ve tozdan arındıran ilk organ hangisidir?
Cevap: Burun.
Soru: Soluk alırken diyafram ne yönde hareket eder, göğüs boşluğunun hacmi nasıl değişir?
Cevap: Diyafram aşağı iner, hacim artar.
Soru: Alveollerde hangi gaz kana geçer, hangi gaz kandan çıkar?
Cevap: Oksijen kana geçer, karbondioksit kandan çıkar.
Soru: Burundan giren bir oksijen taneciğinin kana ulaşana kadar geçtiği yapıları sırala.
Cevap: Burun, yutak, gırtlak, soluk borusu, bronş, bronşçuk, alveol, kan.
7. sınıf fen bilimleri solunum sistemi konusunu şu maddelerle tekrar edebilirsin:
Solunum sistemi çıkmış sorular arayan öğrenciler için okul yazılılarına benzer beş soru hazırladık. 7. sınıf fen bilimleri solunum sistemi bilgini ölçmek için önce kendin çöz, sonra cevap anahtarına bak.
Cevap anahtarı:
Daha fazla pratik yapmak istersen solunum sistemi sorularını çöz ve takıldığın konuya geri dön.
Konuyu tek yerde tekrar etmek istersen solunum sistemi pdf dosyasını indirebilirsin. Üç sayfalık bu ders notunda organ ve görev tablosu, soluk alma ile soluk verme özeti, şişe-balon akciğer modeli tarifi ve beş çözümlü örnek var. Son sayfada cevap anahtarlı 10 soruluk test seni bekliyor. Yazdırıp defterine ekleyebilir, yazılıdan önce hızlı tekrar için kullanabilirsin. Solunum sistemi konu özeti ve testini indir
Solunum sistemi vücudumuzun oksijen almasını ve karbondioksiti dışarı atmasını sağlar. Hücreler besinlerden enerji elde ederken oksijen kullanır ve bu sırada karbondioksit oluşur. Oksijen akciğerlerdeki alveollerde kana geçer, kan onu bütün hücrelere taşır. Karbondioksit de aynı yerde kandan alveole geçer ve soluk verirken dışarı atılır.
Hava vücuda burundan girer, sonra yutak, gırtlak ve soluk borusundan geçer. Soluk borusu göğüs boşluğunda ikiye ayrılarak bronşları oluşturur. Bronşlar akciğerin içinde dallanıp bronşçuklara dönüşür. Bronşçukların ucunda gaz değişiminin yapıldığı alveoller bulunur. Bu sırayı havanın yolculuğu gibi düşünürsen kolayca hatırlarsın.
Soluk alırken diyafram kasılır, düzleşir ve aşağı iner. Aynı anda kaburgalar arasındaki kaslar kasılarak kaburgaları yukarı ve dışarı kaldırır. Böylece göğüs boşluğunun hacmi artar ve akciğerlerin içindeki basınç dış havanın basıncından düşük olur. Hava yüksek basınçtan alçak basınca aktığı için dışarıdaki hava akciğerlere dolar.
Gaz değişimi akciğerlerdeki küçük hava keseciklerinde, yani alveollerde gerçekleşir. Alveolün duvarı tek kat hücreden oluşur ve çevresi kılcal damarlarla sarılıdır. Oksijen alveolde çok, kanda az olduğu için alveolden kana geçer. Karbondioksit ise kanda çok olduğu için kandan alveole geçer. Burun, soluk borusu ve bronşlarda gaz değişimi olmaz.
Burun havayı akciğerlere hazırlar. Burun kılları büyük toz taneciklerini tutar, mukus ise küçük tozları ve mikropları yakalar. Burnun iç yüzeyindeki kılcal damarlar havayı ısıtır, nemli yüzey de havayı nemlendirir. Ağızdan nefes aldığında hava bu işlemlerden geçmeden içeri girer. Bu yüzden soğuk havada ağızdan nefes alınca boğaz kurur.
Gırtlağın girişinde gırtlak kapağı (epiglot) adı verilen bir yapı bulunur. Yutkunduğumuzda bu kapak soluk borusunun girişini kapatır ve lokma yemek borusuna yönelir. Yemek yerken konuşur ya da gülersek kapak tam kapanmayabilir. Lokma soluk borusuna kaçarsa vücut öksürerek onu dışarı atmaya çalışır.
Sigara dumanından uzak durmak solunum sistemini korumanın en önemli yollarından biridir. Kapalı ortamları sık sık havalandırmak, burundan nefes almak ve düzenli spor yapmak da sisteme iyi gelir. Tozun ve kirli havanın yoğun olduğu yerlerde uzun süre kalmamak gerekir. Nefes almakta zorlanırsan ya da uzun süre öksürürsen bir doktora başvurmalısın.