6. Sınıf Türkçe Anlatım Biçimleri Konu Anlatımı

6. sınıf Türkçe anlatım biçimleri, bir metnin yazılış amacına göre aldığı dört temel anlatma yoludur: öyküleyici, betimleyici, açıklayıcı ve tartışmacı anlatım. Öyküleyici anlatım bir olayı hikâye eder, betimleyici anlatım bir varlığı göz önünde canlandırır. Açıklayıcı anlatım bilgi verir, tartışmacı anlatım ise bir düşünceyi savunur.

Ders özeti PDF: 6. sınıf anlatım biçimleri ders özetini PDF olarak indir (3 sayfa: kavram özeti, 5 çözümlü örnek, cevap anahtarlı 10 soruluk test).

Bir paragrafı okuyunca öyküleme ile betimlemeyi, açıklama ile tartışmayı karıştırıyor olabilirsin. Bu 6 sınıf türkçe anlatım biçimleri konu anlatımı sayfasını bitirdiğinde dört biçimi birbirinden ayırabileceksin. Karşına çıkan bir metnin hangi biçimle yazıldığını dört soruyla bulacak, mini testle kendini deneyeceksin.

Dört anlatım biçiminin amaç sorularıyla özeti

6. Sınıf Türkçe Anlatım Biçimleri Hangi Sınıfta, Hangi Ünitede?

Anlatım biçimleri, 6. sınıf Türkçe dersinde Dil bilgisi ve anlam bilgisi başlığı altında karşına çıkar. Burada bir metnin amacına ve diline bakarak hangi anlatım biçimiyle yazıldığını bulmayı öğrenirsin. Bu beceri en çok paragraf sorularında işine yarar; paragraf konusunu çalışırken de yazarın amacını ararsın. Okuduğun hikâyede, ansiklopedi maddesinde ya da okul gazetesindeki bir yazıda bu dört biçimi görürsün.

Anlatım Biçimi Nedir? Kaç Tane Anlatım Biçimi Vardır?

Anlatım biçimi, bir metnin yazılış amacına göre aldığı ifade tarzıdır. 6. sınıf Türkçe anlatım biçimleri dört başlıkta toplanır: öyküleyici anlatım, betimleyici anlatım, açıklayıcı anlatım ve tartışmacı anlatım. Her biçimin kendine özgü bir amacı ve dili vardır. Böylece anlatım biçimleri ve örnekleri nelerdir, 4 anlatım biçimi nelerdir sorularının ikisi de yanıt bulur.

Mantık: Yazar önce ne yapmak istediğine karar verir: olay mı anlatacak, bir şeyi mi betimleyecek, bilgi mi verecek, görüş mü savunacak? Bu karar metnin anlatım biçimini belirler.

Günlük hayatta sen de dördünü kullanırsın. Maçı anlatırken öyküleme, yeni ayakkabını tarif ederken betimleme yaparsın. Bir oyunun kurallarını söylerken açıklama, harçlığın artsın diye anneni ikna ederken tartışma yaparsın.

Öyküleyici Anlatım (Hikâye Etme) Nedir?

Öyküleyici anlatım, bir olayı kişi, yer ve zaman unsurlarıyla hikâye eden anlatım biçimidir. Olaylar art arda gelir; metnin bir başı ve bir sonu vardır.

Öyküleyici Anlatımın Özellikleri

Öyküleyici bir metinde dört unsur ararsın: olay, kişi, yer ve zaman. En önemlisi olaydır; çünkü olay yoksa hikâye edilecek bir şey de yoktur.

Kural: Öyküleyici anlatımın amaç sorusu şudur: Bir olay mı anlatılıyor? Cevap evetse metin öyküleyicidir; çünkü bu biçimin amacı olup biteni aktarmaktır.

Öyküleyici Anlatım Örneği ve Analizi

"Sabah okula giderken yolda eski bir arkadaşıma rastladım. Parkın yanından geçip okula kadar birlikte yürüdük, yol boyunca yaz kampını konuştuk." Bu metinde olay (karşılaşma), kişiler (anlatan ve arkadaşı), yer (yol, park) ve zaman (sabah) var. Olaylar sırayla ilerlediği için metin öyküleyici anlatımdır.

Günlük hayattan: Teneffüste arkadaşına dün başından geçeni anlatırken öyküleme yaparsın; çünkü olanları oluş sırasıyla aktarırsın.

Betimleyici Anlatım (Tasvir Etme) Nedir?

Betimleyici anlatım, bir varlığı veya durumu okuyucunun gözünde canlandıracak şekilde anlatan anlatım biçimidir. Bu anlatımda olay ilerlemez; an bir fotoğraf gibi dondurulur.

Betimleyici Anlatımın Özellikleri

Betimleyici anlatımda duyulara seslenen sıfatlar ve benzetmeler çoktur. Renk, şekil, ses, koku gibi ayrıntılar sayesinde anlatılan şeyi görür gibi olursun.

Kural: Betimleyici anlatımın amaç sorusu şudur: Bir şey gözümde mi canlanıyor? Cevap evetse metin betimleyicidir; çünkü amaç okura sözcüklerle resim çizmektir.

Betimleyici Anlatım Örneği ve Analizi

"Bahçenin kenarındaki yaşlı çınar, geniş yapraklarıyla güneşe siper oluyordu. Gövdesindeki derin çizikler yılların bıraktığı izler gibiydi." Bu metinde hiçbir olay ilerlemez, yalnızca çınarın görüntüsü verilir. "Yaşlı, geniş, derin" sıfatları ve "izler gibiydi" benzetmesi betimleyici anlatımı gösterir.

Günlük hayattan: Kaybolan çantanı nöbetçi öğretmene tarif ederken betimleme yaparsın: rengini, boyunu, üstündeki anahtarlığı söylersin.

Açıklayıcı Anlatım (Bilgi Verme) Nedir?

Açıklayıcı anlatım, bir konuda nesnel bilgi vermeyi amaçlayan anlatım biçimidir. Nesnel bilgi, kişiden kişiye değişmeyen ve doğruluğu kanıtlanabilen bilgidir.

Açıklayıcı Anlatımın Özellikleri

Açıklayıcı anlatımda yazar kendi duygusunu ve yorumunu katmaz. Tanım yapar, örnek verir, bilgileri sıralar; amaç okurun bir şey öğrenmesidir.

Kural: Açıklayıcı anlatımın amaç sorusu şudur: Bana bilgi mi veriliyor? Cevap evetse metin açıklayıcıdır; çünkü metin bir şeyi öğretmek için yazılmıştır.

Açıklayıcı Anlatım Örneği ve Analizi

"Kelebekler böcekler sınıfında yer alır. Yaşamları dört evreden oluşur: yumurta, tırtıl, pupa ve ergin kelebek." Bu metin kelebekler hakkında bilgi verir; yazar beğenisini ya da duygusunu söylemez. Bu yüzden açıklayıcı anlatımdır.

Günlük hayattan: Yeni bir kutu oyununun kurallarını arkadaşına anlatırken açıklama yaparsın; çünkü yorum katmadan bilgi verirsin.

Tartışmacı Anlatım (Düşünceyi Savunma) Nedir?

Tartışmacı anlatım, bir düşünceyi kanıtlarla savunmayı amaçlayan anlatım biçimidir. Bu anlatımda yazar kendi görüşünü öne çıkarır ve okuru ikna etmeye çalışır.

Tartışmacı Anlatımın Özellikleri

Tartışmacı anlatımda dil özneldir, yani kişiden kişiye değişebilen görüşler içerir. Yazar karşıt görüşe de yer verebilir; kendi fikrini gerekçe ve örnekle destekler. Gerekçeyi çoğu zaman "çünkü, ama, oysa" gibi geçiş ve bağlantı ifadeleri haber verir.

Kural: Tartışmacı anlatımın amaç sorusu şudur: Yazar bir görüşü mü savunuyor? Cevap evetse metin tartışmacıdır; çünkü amaç okuru bir düşünceye inandırmaktır.

Tartışmacı Anlatım Örneği ve Analizi

"Bence teneffüsler biraz daha uzun olmalıdır; çünkü kısa teneffüste hem kantine gidip hem dinlenmek zor oluyor." Bu metinde yazar bir görüş ileri sürer ve onu bir gerekçeyle destekler. Herkes aynı fikirde olmayabilir; bu yüzden metin tartışmacı anlatımdır.

Günlük hayattan: Sınıf gezisinin nereye yapılacağı konuşulurken kendi önerini gerekçeleriyle savunursan tartışmacı anlatım kullanırsın.

Aynı Konu Dört Anlatım Biçimiyle Nasıl Yazılır?

Aynı konu, amaca göre dört farklı biçimde yazılabilir. Konumuz "yağmurlu bir gün" olsun; amaç değişince cümlenin nasıl değiştiğine bak.

Yağmurlu bir gün konusunun dört anlatım biçimiyle örneklenmesi

• Öyküleme: "Yağmur başlayınca şemsiyemi açtım ve hızlıca eve koştum." Burada bir olay anlatılıyor.
• Betimleme: "Gökyüzü kurşuni, damlalar cama ritmik şekilde çarpıyordu." Burada bir görüntü çiziliyor.
• Açıklama: "Yağmur, atmosferdeki su buharının yoğunlaşıp yere düşmesiyle oluşur." Burada bilgi veriliyor.
• Tartışma: "Bence yağmurlu günler daha huzurludur; çünkü herkes evinde sakin vakit geçirir." Burada bir görüş savunuluyor.

Evde deneyebileceğin bir 6 sınıf türkçe anlatım biçimleri etkinlik fikri de budur: Kendi seçtiğin bir konuyu dört biçimde birer cümleyle yaz.

Bir Metnin Anlatım Biçimi Nasıl Bulunur? (Adım Adım)

Bir metnin anlatım biçimini bulmak için dört soruyu sırayla sor. İlk "evet" dediğin soru sana biçimi verir.

Hatırlatma: Bir metinde birden fazla anlatım biçimi bir arada bulunabilir. O zaman metnin asıl amacına bak; çünkü yazar öbür biçimleri o amaca yardımcı olsun diye kullanır.

Bir gezi yazısı düşün: Yazar yolculuğunu anlatırken gördüğü gölü de betimler. Asıl amaç yolculuğu anlatmak olduğu için metin öyküleyicidir.

Sık Karıştırılanlar: Öyküleme mi, Betimleme mi? Açıklama mı, Tartışma mı?

En çok karışan ikili öyküleme ile betimlemedir. Öykülemede olaylar art arda gelir, betimlemede ise tek bir görüntü anlatılır. Aradaki fark, bir maçın videosu ile o maçtan çekilmiş tek bir fotoğraf arasındaki fark gibidir.

Açıklama ile tartışma da karışır. Açıklamada yazarın kişisel görüşü yoktur, tartışmada vardır. Kendine şunu sor: Bu cümleye "Bence öyle değil" denebilir mi? Denebiliyorsa tartışma, doğruluğu kontrol edilebilen bir bilgiyse açıklamadır.

Öyküleme-betimleme ve açıklama-tartışma karşılaştırması

Anlatım Biçimlerinde Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

Dikkat: Tek bir sözcüğe ya da eke bakıp karar verme. "-yordu" ile biten her cümle öyküleme değildir; betimleme de çoğu zaman böyle yazılır. Olay ilerliyor mu, ona bak.

• "Bence" sözünü aramak: Yazar bu sözü kullanmadan da görüş savunabilir. Sözcüğe değil, cümlenin amacına bak.
• Bilgi geçen her metni açıklayıcı saymak: Yazar bilgiyi bir görüşü desteklemek için kullanıyorsa metin tartışmacıdır.
• Bir metinde tek biçim aramak: Biçimler birlikte kullanılabilir; metni asıl amacına göre adlandırırsın.
• Düşünceyi geliştirme yollarıyla karıştırmak: Tanımlama, örnekleme, karşılaştırma gibi yollar bir düşüncenin nasıl desteklendiğini gösterir ve ayrı bir konudur.

İnternette 6 sınıf türkçe anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları çoğu zaman birlikte arandığı için bu iki konu sık karışır. Bu sayfada yalnız anlatım biçimlerini çalışıyoruz.

Anlatım Biçimleri Çözümlü Örnek Sorular

Şimdi dört amaç sorusunu sırayla sorarak birlikte çözelim.

Örnek 1: Bisikletle Sahile

"Pazar sabahı erkenden kalktım, bisikletimi alıp sahile kadar sürdüm."

1. Bir olay mı anlatılıyor? Evet: kalkma, bisikleti alma, sahile sürme.
2. Kişi, yer ve zaman var mı? Var: anlatıcı, sahil, pazar sabahı.
3. Sonuç: Öyküleyici anlatım.

Örnek 2: Deniz ve Kumlar

"Deniz, güneşin altında masmavi parıldıyor, kıyıdaki kumlar altın gibi ışıldıyordu."

1. Bir olay mı anlatılıyor? Hayır, olup biten bir şey yok.
2. Bir şey gözümde mi canlanıyor? Evet: masmavi deniz, altın gibi kumlar.
3. Sonuç: Betimleyici anlatım.

Örnek 3: Güneş Panelleri

"Güneş panelleri, güneş ışığını elektrik enerjisine dönüştürür. Bu elektrik evlerde ve okullarda kullanılabilir."

1. Olay ya da görüntü var mı? Hayır.
2. Bana bilgi mi veriliyor? Evet; yazar yorum katmıyor.
3. Sonuç: Açıklayıcı anlatım.

Örnek 4: Sınıf Kitaplığı

"Her sınıfta küçük bir kitaplık olmalıdır; çünkü kitap elinin altında olunca daha çok okursun."

1. Bana bilgi mi veriliyor? Hayır; bu cümleye katılmayan çıkabilir.
2. Yazar bir görüşü mü savunuyor? Evet: "olmalıdır" ile görüşünü, "çünkü" ile gerekçesini söylüyor.
3. Sonuç: Tartışmacı anlatım.

Örnek 5: İki Biçim Bir Arada

"Köye vardığımızda güneş batmak üzereydi. Dedemin evi, kırmızı kiremitli çatısı ve mavi pencereleriyle bizi bekliyordu. Hemen bahçeye koşup dedeme sarıldım."

1. Bir olay mı anlatılıyor? Evet: köye varma, bahçeye koşma, sarılma.
2. İkinci cümle ne yapıyor? Evi betimliyor.
3. Asıl amaç hangisi? Köye varışı anlatmak; betimleme buna yardımcı oluyor.
4. Sonuç: Öyküleyici anlatım.

6. Sınıf Türkçe Anlatım Biçimleri Hızlı Özet

• 6. sınıf Türkçe anlatım biçimleri dörde ayrılır: öyküleyici, betimleyici, açıklayıcı, tartışmacı.
• Öyküleyici anlatımda olay, kişi, yer ve zaman bulunur; olaylar art arda gelir.
• Betimleyici anlatımda olay ilerlemez; duyulara seslenen sıfat ve benzetmeler çoktur.
• Açıklayıcı anlatımda dil nesneldir, yazar kişisel görüşünü katmaz.
• Tartışmacı anlatımda dil özneldir, yazar bir görüşü gerekçeyle savunur.
• Bir metinde birden fazla anlatım biçimi bulunabilir; biçimi metnin asıl amacı belirler.
• Hafıza tekniği: öyküleme olayı anlatır, betimleme resmini çizer, açıklama bilgi verir, tartışma görüş savunur.

6. Sınıf Türkçe Anlatım Biçimleri Mini Test

Aşağıdaki 6 sınıf türkçe anlatım biçimleri test sorularıyla öğrendiklerini dene. 6 sınıf türkçe anlatım biçimleri test çöz diye arıyorsan bu beş soru iyi bir başlangıçtır. Soruları defterine yazarsan 6 sınıf türkçe anlatım biçimleri çalışma kağıdı gibi de kullanabilirsin. 6 sınıf türkçe anlatım biçimleri wordwall diye oyunlu alıştırma arıyorsan da önce bu soruları çöz.

1. "Kapı çaldı. Koşup açtım, karşımda yıllardır görmediğim dayım duruyordu." Bu metin hangi anlatım biçimiyle yazılmıştır? A) Öyküleyici B) Betimleyici C) Açıklayıcı D) Tartışmacı
2. "Eski sandığın kapağı tozla kaplıydı; köşelerindeki süsler kararmış, kilidi paslanmıştı." Bu metin hangi anlatım biçimiyle yazılmıştır? A) Öyküleyici B) Betimleyici C) Açıklayıcı D) Tartışmacı
3. "Arılar çiçeklerden bal özü toplar, bunu kovana taşır ve bala dönüştürür." Bu metin hangi anlatım biçimiyle yazılmıştır? A) Öyküleyici B) Betimleyici C) Açıklayıcı D) Tartışmacı
4. "Okul bahçelerine daha çok ağaç dikilmelidir; çünkü ağaçlar hem gölge yapar hem bahçeyi güzelleştirir." Bu metin hangi anlatım biçimiyle yazılmıştır? A) Öyküleyici B) Betimleyici C) Açıklayıcı D) Tartışmacı
5. Aşağıdakilerden hangisi betimleyici anlatımın özelliğidir? A) Olayların art arda gelmesi B) Yazarın bir görüşü savunması C) Duyulara seslenen sıfat ve benzetmelerin çok olması D) Tanım yapıp bilgi sıralaması

Cevap anahtarı: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D, 5-C

1. A: Kapının çalması, koşup açma ve karşılaşma art arda gelen olaylardır.
2. B: Hiçbir olay ilerlemez; sandığın görüntüsü sıfatlarla anlatılır.
3. C: Arıların bal yapması hakkında yorum katılmadan bilgi verilir.
4. D: "Dikilmelidir" ile bir görüş söylenir, "çünkü" ile gerekçesi verilir.
5. C: Duyulara seslenen sıfat ve benzetmeler betimlemenin özelliğidir; öbür şıklar sırasıyla öyküleme, tartışma ve açıklamaya aittir.

Yanlış yaptığın soruda o biçimin amaç sorusuna geri dön. Daha fazla soru için anlatım biçimleri sorularıyla pratik yap.

6. Sınıf Türkçe Anlatım Biçimleri PDF: Konu Özeti ve Test

Konuyu kâğıt üzerinde tekrar etmek istersen 6 sınıf türkçe anlatım biçimleri test pdf dosyasını ücretsiz indirebilirsin. PDF'te 4 anlatım biçiminin özet tablosu, 5 çözümlü örnek ve cevap anahtarlı 10 soruluk test var. Özet kartlarında her biçimin ayırt edici özelliklerini, tabloda da amaç, dil özelliği ve örnek cümleyi yan yana görürsün.Bu üç sayfalık ders notunu yazılıdan önce hızlı tekrar için kullanabilirsin. Dosyayı indirmek için üye olman gerekmez.