Öznel, kişiden kişiye değişebilen; duygu, düşünce, yorum ve beğeni içeren ifadelerdir. Nesnel ise herkes için aynı olan, kanıtlanabilir bilgilerdir. En basit ayırt etme yolu: Cümlenin başına “bence” ekleyebiliyorsan cümle öznel, herkes aynı kabul ediyorsa nesneldir. Bu konu ilkokul ve ortaokul Türkçe derslerinde işlenir, TYT (Temel Yeterlilik Testi) Türkçe sorularında da karşına çıkar.
Kısaca tanımlar
- Öznel cümle, kişisel görüş, duygu ve yorum bildiren; doğruluğu kişiden kişiye değişen cümledir.
- Nesnel cümle, kanıtlanabilir, ölçülebilir ve herkes için geçerli bilgi bildiren cümledir.
- Öznel yargı, “güzel, kötü, sıkıcı, etkileyici” gibi beğeni sözcükleri içerir.
- Nesnel yargı, sayı, tarih, ölçü ve kanıtlanabilir olgular içerir.
Öznel ne demektir?
Kişiden kişiye değişebilen, kişisel görüş bildiren yargılara öznel denir. Öznel bir cümlede konuşan kişinin beğenisi, duygusu ya da yorumu vardır; yani cümleye birinin kendi düşüncesi katılmıştır. Herkes aynı fikirde olmak zorunda olmadığı için öznel yargılar tartışmaya açıktır.
- Bu film çok güzeldi.
- En lezzetli meyve çilektir.
- Bu şarkı insanın içini ısıtıyor.
- Matematik en zevkli derstir.
“Güzel”, “lezzetli”, “zevkli” gibi kelimeler kişiden kişiye değişir; bu yüzden bu cümleler öznel anlam taşır.
Nesnel ne demektir?
Nesnel, öznelin tam tersidir. Kanıtlanabilen, kişiden kişiye değişmeyen, herkes için aynı olan yargılara nesnel denir. Nesnel cümleler bilgi cümlesidir; doğruluğu ölçülebilir, gözlemlenebilir veya araştırılabilir.
- Ankara Türkiye'nin başkentidir.
- Bir yılda 12 ay vardır.
- Dünya, Güneş'in etrafında döner.
- Su, deniz seviyesinde 100 °C'de kaynar.
Bu cümlelerin hiçbirinde kişisel yorum yoktur. Kim söylerse söylesin sonuç değişmez.
Öznel anlatım nedir?
Duygu, yorum ve değerlendirme içeren anlatıma öznel anlatım denir. Yazar olaylara kendi penceresinden bakar ve düşüncesini metne katar. Romanlarda, denemelerde, eleştiri yazılarında ve günlük konuşmalarda sık görülür. Örnek: “Sonbahar, yılın en hüzünlü mevsimidir.”
Nesnel anlatım nedir?
Nesnel anlatım tarafsız ve bilgi vericidir. Kişisel yorum içermez; gözlem, sayı, tarih, yer ve ölçü gibi unsurlara dayanır. Ansiklopedilerde, ders kitaplarında, haber metinlerinde ve bilimsel yazılarda görülür. Örnek: “Türkiye'nin yüzölçümü yaklaşık 783 bin kilometrekaredir.”
Öznel ve nesnel nasıl ayırt edilir? (10 saniye kuralı)
Sınavda en hızlı yöntem şu: cümlenin başına “Bence…” getir. Anlam doğal kalıyorsa cümle öznel, tuhaf ya da gereksiz duruyorsa nesneldir.
Emin olamadığında kendine şu üç soruyu sor:
- Bu cümle kişisel görüş içeriyor mu?
- Bu cümle kanıtlanabilir mi?
- Herkes bu cümlede aynı fikirde olmak zorunda mı?
Görüş varsa ve herkes katılmak zorunda değilse cümle özneldir; kanıtlanabiliyor ve kim söylerse söylesin değişmiyorsa nesneldir.
Hangi kelimeler öznelliği ya da nesnelliği gösterir?
Sayı, tarih ya da ölçü içeren cümleler her zaman nesnel mi?
Hayır. Sayı, tarih ve ölçü çoğu zaman nesnelliğe işaret eder, ama cümleye bir yorum eklenirse cümle özneleşir. Tersi de geçerli: “en yüksek”, “en uzun” gibi ifadeler her zaman yorum değildir. Ölçülerek kanıtlanabiliyorsa (Everest örneğinde olduğu gibi) cümle nesnel kalır.
En çok karıştırılan 10 cümle
# | Cümle | Tür | Neden? |
1 | Everest dünyanın en yüksek dağıdır. | Nesnel | “En” var ama ölçülebilir bir gerçek |
2 | Bu manzara insanı büyülüyor. | Öznel | Kişisel beğeni |
3 | Kitap 250 sayfadır. | Nesnel | Sayılabilir bilgi |
4 | Bu kitap çok akıcı yazılmış. | Öznel | Yorum içeriyor |
5 | Su, deniz seviyesinde 100 °C'de kaynar. | Nesnel | Bilimsel olgu |
6 | Kışın havalar soğuk ve iç karartıcıdır. | Öznel | “İç karartıcı” bir yorum |
7 | Film 2019'da vizyona girdi. | Nesnel | Tarih, kontrol edilebilir |
8 | Bu, gelmiş geçmiş en iyi filmdi. | Öznel | Beğeni ve abartı |
9 | Ankara, Türkiye'nin başkentidir. | Nesnel | Herkes için aynı |
10 | Yemek biraz tuzlu olmuş. | Öznel | Kişisel algı |
Not: Tablodaki sayı ve tarih içeren cümleler (250 sayfa, 2019 gibi) konuyu anlatmak için kurgulanmış örneklerdir.
Öğrencilerin en çok yaptığı 3 hata
5, 6 ve 7. sınıfta öznel ve nesnel
Konu sınıf ilerledikçe aynı kalır; sadece cümleler uzar ve karma yargılar artar.
- 5. sınıf: Tek yargılı kısa cümleler. “Kedim çok tatlı.” (öznel) / “Kedim 3 yaşında.” (nesnel)
- 6. sınıf: Anlatım türü. Bir paragrafın öznel mi nesnel mi anlatıldığını bulmak.
- 7. sınıf ve TYT: Karma cümleler. Bir cümlenin hangi bölümünün yorum içerdiğini seçmek.
Mini test: 5 soru
Her cümle için “öznel, nesnel ya da karma” cevabını ver. Cevap anahtarı hemen aşağıda.
- “Bu şehir dünyanın en huzurlu yeridir.”
- “Kitap 320 sayfadan oluşuyor.”
- “Toplantı çok sıkıcıydı.”
- “Ali çok başarılı bir öğrencidir ve sınıfı 95 ortalamayla bitirdi.”
- “Türkiye'de yedi coğrafi bölge vardır.”
Cevap anahtarı
- Öznel. “En huzurlu” kişiden kişiye değişen bir değerlendirmedir, ölçülemez.
- Nesnel. Sayfa sayısı sayılarak kanıtlanabilir.
- Öznel. “Sıkıcı” kişisel bir görüş; başına “bence” rahatça gelir.
- Karma. “Çok başarılı bir öğrencidir” öznel, “95 ortalamayla bitirdi” nesnel.
- Nesnel. Doğruluğu kontrol edilebilen kesin bir bilgidir.
