5. sınıf matematik açı ölçme konusu, açıların iletki ile nasıl ölçüldüğünü ve derece biriminin ne anlama geldiğini anlatır. Açı, ortak bir köşeden çıkan iki ışının oluşturduğu şekildir ve ölçüsü iletki ile derece cinsinden bulunur. Bu yazıda açıyı sembolle okumayı, dar-dik-geniş-doğru açı ayrımını ve kesişen doğrularda açı bulmayı öğrenirsin.
Ders özeti PDF: 5. sınıf açı ölçme ders özetini PDF olarak indir (3 sayfa: kavram özeti, 5 çözümlü örnek, cevap anahtarlı 10 soruluk test).
Çoğu öğrenci iletkiyi doğru yerleştirse de hangi ölçekten okuyacağını karıştırır. 50 derecelik bir açıyı yanlışlıkla 130 derece okumak sık görülen bir hatadır. Bu yazıyı bitirdiğinde iletkiyi doğru yerleştirip doğru ölçekten okuyabilecek, bir açı verildiğinde kesişen doğrulardaki diğer açıları da bulabileceksin.
5. sınıf matematik açı ölçme konusu, "Geometrik Şekiller" temasının bir parçasıdır. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ne göre hazırlanan MEB (Millî Eğitim Bakanlığı) taslak yıllık planında 3. haftada işlenir. Bu ünitede açıyı iletki ile ölçer, sembolle yazar ve kesişen doğrulardaki açılar arasında çıkarım yaparsın. Senden beklenen iki öğrenme çıktısı şunlardır:
Günlük hayattan: Bir kapıyı az araladığında dar, sonuna kadar açtığında geniş bir açı oluşur; açı ölçme, bu açıklığı bir sayıyla ifade etmeni sağlar.
Açı, ortak başlangıç noktaları olan iki ışının oluşturduğu şekildir; ışının ne olduğunu temel geometrik çizimler konusunda öğrenmiştin. Işınların ortak başlangıç noktasına köşe, her bir ışına da açının kolu denir. Bir açıyı çizmek için önce köşeyi işaretle, sonra iki kolunu çiz.

B köşesinden çıkan iki kol, ∠ABC açısını oluşturur.
Günlük hayattan: Açık bir kitabın sırt kısmı köşe, kapakları da kollardır; kapakları ne kadar açarsan açı da o kadar büyür.
Her açıyı tekrar tekrar çizip anlatmak yerine kısa bir yazım kullanırız. Bir açı "∠" işaretiyle ve üç harfle gösterilir; ortadaki harf her zaman köşenin adıdır. ∠ABC yazımında köşe B'dir, A ve C ise kollardaki noktalardır.
Açının ölçüsünü söylerken "ABC açısının ölçüsü 40 derecedir" dersin; ölçüyü sembolle yazarken ders kitabındaki yazımı izle. ∠ABC ile ∠CBA aynı açıdır, çünkü köşe harfi ikisinde de ortadadır ve değişmemiştir.
Dikkat: ∠ABC ile ∠ACB farklı açılardır. İkincisinde köşe harfi C'dir, bu yüzden tamamen başka bir açıyı gösterir.
| Sembol | Okunuşu | Köşe | Doğru mu? |
|---|---|---|---|
| ∠ABC | ABC açısı | B | Evet |
| ∠CBA | CBA açısı | B | Evet, ∠ABC ile aynı |
| ∠ACB | ACB açısı | C | Farklı açı |
| ∠BAC | BAC açısı | A | Farklı açı |
İki açının ölçüsü birbirine eşitse bu açılara eş açı denir; iletkiyle ölçtüğünde aynı sayıyı bulursun.
Açı ölçme araçları arasında en sık kullanılan iletkidir; iletki yarım daire ya da tam daire biçiminde olabilir. Bu araçlar, açının ölçüsünü gözle tahmin etmek yerine kesin bir sayıyla bulmanı sağlar.
İletki, üzerinde 0'dan 180'e kadar derece çizgileri bulunan, açı ölçmeye yarayan yarım daire biçimli araçtır. Merkez noktası, açının köşesine tam olarak denk gelecek şekilde yerleştirilir. 0 çizgisi de açının bir koluna hizalanır.
Derece, açı ölçmede kullanılan birimdir ve "°" simgesiyle gösterilir. Tam bir tur 360°'dir, yarım tur ise 180°'dir.
Mantık: Yarım daire iletki 0° ile 180° arasını gösterir, çünkü bu derste ölçtüğün açılar 180°'yi geçmez.
Açı ölçümü nasıl yapılır sorusunun cevabı beş adımda özetlenir. İletki ile açı ölçme yaparken bu sırayı değiştirmemen, hatayı en çok azaltan yoldur.
Çoğu iletkide iki sıra sayı birlikte yazılıdır: biri içte, biri dışta. Açının 0'a yaslanan kolu hangi ölçekte 0'ı gösteriyorsa, ölçümü o ölçekten yaparsın. Bu kuralı unutursan aynı açı için iki farklı sayı okursun.

Aynı açı, yanlış ölçekten okunduğunda farklı bir sayı verir.
Kural: Ölçmeden önce açının dar mı geniş mi göründüğünü tahmin et. Gözle dar görünen bir açı 90°'den küçük çıkmalıdır; sonuç bu tahminle uyuşmuyorsa yanlış ölçekten okumuşsundur.
Açılar ölçülerine göre dört grupta incelenir. Dar dik geniş açı ayrımını yapmak için önce iletkiyle ölçmen, sonra ölçüyü aşağıdaki aralıklarla karşılaştırman gerekir.
| Açı türü | Ölçü aralığı | Günlük hayattan örnek |
|---|---|---|
| Dar açı | 0° ile 90° arasında | Az aralanmış bir kapı |
| Dik açı | 90° | Defterin köşesi |
| Geniş açı | 90° ile 180° arasında | Sonuna yakın açılmış kapı |
| Doğru açı | 180° | Düz açılmış bir cetvel kenarı |
Hatırlatma: Açının ölçüsü, kollarının uzunluğuna bağlı değildir. Kısa çizilmiş kollu bir açı da 90° olabilir; önemli olan kollar arasındaki açıklıktır.
Doğruların birbirine göre durumunu kesişen, paralel ve dik doğrular konusunda ayrıntılı görebilirsin. Burada bu durumların açılarla ilişkisine bakacaksın.
İki doğru bir noktada kesiştiğinde 4 açı oluşur. Karşı karşıya duran açılar birbirine eşittir, yan yana duran iki açının ölçüleri toplamı ise 180° olur. Kesişen doğrularda açılar arasındaki bu ilişkiyi bilmek, bir açıdan diğer üçünü bulmanı sağlar.
Hayır, oluşmaz. Paralel doğrular hiçbir noktada kesişmez, bu yüzden aralarında açı oluşmaz. Açı oluşabilmesi için iki doğrunun ortak bir noktası olması gerekir.
Üç doğru aynı noktada kesişirse 6 açı oluşur. Bu açılardan karşı karşıya duran üçer çift birbirine eşittir; yan yana duran üç açının toplamı da 180° olur.

Bir açıyı bilince kesişen doğrulardaki diğer üç açıyı da bulabilirsin.
Bu hatalar genelde acele etmekten kaynaklanır. Ölçmeden önce şu beş maddeye göz at.
5. sınıf matematik açı ölçme konusunda çözümlü örnekler, iletki okumayı ve kesişen doğrulardaki açıları pekiştirir. 5. sınıf açılar soru çözümü yaparken önce açının dar mı geniş mi olduğunu tahmin et, sonra iletkiyle ölç. Aşağıdaki dört örnek bu sırayı izler.
İletkinin dış ölçeğindeki 0 çizgisi açının bir koluna denk geliyor. Diğer kol, iç ölçekte 140, dış ölçekte 40 çizgisinden geçiyor. Açı gözle dar görünüyor. Açının ölçüsü kaç derecedir?
Açının ölçüsü 40°'dir.
d ve k doğruları bir noktada kesişiyor. Oluşan açılardan biri 40°. Diğer üç açının ölçüsü kaçtır?
Açılar sırayla 40°, 140°, 40° ve 140°'dir; toplamları 360° eder.
Bir noktada kesişen üç doğrudan yan yana duran iki açı 50° ve 70°. Bu iki açıyla birlikte üçüncü açı x, bir doğru açı oluşturuyor. x kaç derecedir?
x = 60°'dir; karşılarındaki açılar da 50°, 70° ve 60° olur.
Bir makasın ağzı iletkiyle ölçülüyor ve 35° çıkıyor. Makas biraz daha açılıp ölçü 90°'ye çıkarsa açı türü değişir mi?
Makas 90° açıldığında açı dar açıdan dik açıya döner.
Beş soruyu önce kendin çöz, sonra cevap anahtarına bak.
Daha fazla alıştırma için 5. sınıf matematik sorularını çöz.
Konuyu tekrar etmek için hazırladığımız açı ölçme PDF dosyası üç sayfadan oluşur. İçinde iletki kullanım adımları, açı türleri tablosu, kesişen doğrularda açı bulma örnekleri ve cevap anahtarlı 10 soruluk test var. Çıktısını alıp defterine yapıştırabilir, sınavdan önce hızlıca göz atabilirsin. 5. Sınıf Matematik Açı Ölçme PDF'ini ücretsiz indir, ardından 5 sınıf matematik açı ölçme test sorularını çözerek kendini dene.
İletki ile açı ölçme yaparken önce iletkinin merkezini açının köşesine, 0 çizgisini de açının bir koluna yerleştirirsin. Diğer kolun hangi sayıdan geçtiğine bakar, 0'dan başladığın ölçekten okursun. İç ve dış ölçeği karıştırmamak için açının dar mı geniş mi göründüğünü önce tahmin etmen işini kolaylaştırır. Okuduğun sayıyı derece birimiyle yazdığında ölçüm tamamlanmış olur.
Açı ölçme araçları arasında en çok iletki kullanılır; yarım daire ya da tam daire biçiminde olabilir ve üzerinde derece çizgileri bulunur. Açının ölçüsünü bulmak için merkez köşeye, 0 çizgisi de bir kola yerleştirilir. Sınıfta dinamik geometri yazılımı da açı ölçmek için kullanılabilen bir teknolojik araçtır; nokta ve doğruları ekranda sürükleyerek açının nasıl değiştiğini gözlemlersin.
Bir açı ∠ işaretiyle ve üç harfle gösterilir; ortadaki harf her zaman açının köşesini temsil eder. ∠ABC yazımında köşe B'dir, A ve C kollardaki noktalardır. Ölçüsünü söylerken "ABC açısının ölçüsü 40 derecedir" dersin. ∠ABC ile ∠CBA aynı açıdır çünkü köşe harfi ikisinde de ortadadır, ama ∠ACB farklı bir açıyı gösterir.
Dar dik geniş açı ayrımını açının ölçüsüne bakarak yaparsın. Ölçüsü 90 dereceden küçük olan açı dar açı, tam 90 derece olan açı dik açıdır. Ölçüsü 90 derece ile 180 derece arasında olan açı geniş açı, tam 180 derece olan açı ise doğru açı olarak adlandırılır. Kolların uzunluğu bu ayrımı değiştirmez, önemli olan iletkiyle ölçülen gerçek açıklıktır.
İki doğru bir noktada kesiştiğinde 4 açı oluşur; karşı karşıya duran açılar birbirine eşittir, yan yana duran iki açının toplamı da 180 derece olur. Bu kuralı bilirsen tek bir açı ölçüsünden diğer üç açıyı da bulabilirsin. Üç doğru aynı noktada kesişirse 6 açı oluşur ve aynı eşitlik kuralları geçerli olur. Paralel doğrular ise hiç kesişmediği için aralarında açı oluşmaz.
5 sınıf matematik açı ölçme konu anlatımı bitince evdeki kapı ya da makas gibi nesnelerin açısını tahmin et, sonra iletkiyle ölç. Ardından yazının sonundaki 5 sınıf matematik açı ölçme soruları ile kendini dene. PDF özetini bir 5 sınıf matematik açı ölçme çalışma kağıdı gibi kullanabilirsin; içinde 10 soruluk bir 5 sınıf matematik açı ölçme test var. Daha fazla 5 sınıf matematik açı ölçme test çöz dersen soru çözme sayfasına geç.
En sık yapılan hata, iletkinin iç ve dış ölçeğini karıştırmaktır; bu yüzden 40 derecelik bir açı yanlışlıkla 140 derece okunabilir. Bunu önlemek için ölçmeden önce açının gözle dar mı geniş mi göründüğünü tahmin etmen gerekir. Sonuç tahminle uyuşmuyorsa yanlış ölçekten okumuşsun demektir. İletkinin merkezini köşeye tam yerleştirmemek de sık görülen bir diğer hatadır.