Türkçe sınavlarındaki “cümlede anlam” sorularının vazgeçilmezlerinden biri örneklendirmedir. Bu yazıda örneklendirme nedir sorusunu sade bir dille cevaplayacak, bol örneklendirme örnekleri görecek, benzetme cümleleriyle arasındaki farkı netleştirecek ve mini testle öğrendiklerini pekiştireceksin.

Örneklendirme Nedir?

Örneklendirme, bir cümleyi veya düşünceyi daha açık ve anlaşılır kılmak için örnek verilmesidir. Yazar, ortaya attığı bir görüşü okuyucunun zihninde canlandırmak için somut örnekler sıralar.

“Yaz meyvelerini çok severim. Mesela kiraz, karpuz, kavun en fazla tercih ettiklerimdir.”  →  Burada “yaz meyvelerini severim” düşüncesi, üç somut örnekle desteklenmiştir.

Örneklendirme Neden Yapılır?

Öğrencilerin çoğu tanımı bilir ama amacını karıştırır. Örneklendirmenin üç temel amacı vardır:

• Düşünceyi güçlendirmek: Örnek verilen bir görüş, kanıtlanmış gibi algılanır ve daha inandırıcı olur.
• Soyut anlatımı somutlaştırmak: “Teknoloji hayatı kolaylaştırıyor” soyut bir yargıdır; “faturaları evden ödüyoruz” örneği onu somutlaştırır.
• Anlamayı kolaylaştırmak: Okuyucu, örnek üzerinden anlatılanı kendi hayatıyla ilişkilendirir ve cümleyi daha kolay kavrar.

Örneklendirme Cümleleri Nasıl Kurulur?

Örneklendirme cümlelerinde önce bir genel yargı verilir, ardından bu yargıyı destekleyen örnekler sıralanır. Örnek verilen bölüm genellikle örneğin, mesela, şöyle ki gibi ifadelerle başlar; ancak bu ifadeler olmadan da örneklendirme yapılabilir.

Örneğin ifadesiyle kurulan cümleler

• Bazı şehirlerimiz tarihiyle ünlüdür; örneğin İstanbul ve Konya.
• Kışın bazı meyveler bol tüketilir; örneğin portakal.

Mesela ifadesiyle kurulan cümleler

• Takım sporlarını severim; mesela voleybol oynamaya bayılırım.
• Bazı hayvanlar kış uykusuna yatar; mesela ayılar.

Şöyle ki ifadesiyle kurulan cümleler

• Teknoloji işlerimizi kolaylaştırdı; şöyle ki artık alışverişi bile evden yapıyoruz.

İfade olmadan yapılan örneklendirme

Bağlayıcı ifade olmasa da düşünceyi destekleyen somut örnekler sıralanıyorsa cümle yine örneklendirmedir:

• Ayşe Kulin'in birçok romanını okudum: Adı Aylin, Tutsak, Güneş, Dönüş...

Örneklendirme Örnekleri

Aşağıdaki örneklendirme örnekleri, konuyu sınav mantığıyla kavramanı sağlayacak. Her örneklendirme örneğinde önce genel yargıyı, sonra destekleyen örnekleri bul.

Tek cümlelik kısa örnekler

• Bazı dersler ezber gerektirir; mesela tarih.
• Kırmızı meyveler sağlıklıdır; örneğin nar ve çilek.

Günlük hayattan örnekler

• Sabahları güne zinde başlamak için spor yaparım; mesela yürüyüş ve yüzme bana çok iyi geliyor.
• Evde su tasarrufu yapılabilir; şöyle ki diş fırçalarken musluğu kapatmak bile fark yaratır.

Sınavlarda çıkabilecek örnek yapılar

• Türk edebiyatında pek çok usta öykücü vardır: Sait Faik, Memduh Şevket, Sabahattin Ali...
• Ülkemizde farklı iklim tipleri görülür; örneğin Karadeniz kıyılarında her mevsim yağış vardır.

Örneklendirme Cümlelerine 10 Kısa Örnek

“10 tane örneklendirme cümlesi kısa” diye arıyorsan, aşağıdaki kutudan doğrudan alıp kullanabilirsin:

Örneklendirme ile Benzetme Arasındaki Fark Nedir?

Bu iki kavram sınavlarda en çok birbirine karıştırılan konulardandır. Farkı bir kez kavradığında soruları saniyeler içinde çözebilirsin.

Örneklendirme ne yapar?

Bir düşünceyi örnekle açıklar. Genel yargı + destekleyici örnek yapısı vardır.

Benzetme ne yapar?

Bir varlığı, özellik yönünden daha güçlü olan başka bir varlığa benzetir. İki varlık arasında benzerlik ilişkisi kurulur.

En temel fark

• Örneklendirmede örnek verilir: “Meyveleri severim; mesela elma.”
• Benzetmede benzerlik ilişkisi kurulur: “Elma gibi kırmızı yanakları vardı.”

Benzetme Cümleleri Nelerdir?

Benzetme cümleleri, bir varlığın veya durumun başka bir varlığa benzetildiği cümlelerdir. Benzetme cümlesi genellikle gibi, kadar, sanki, âdeta sözcükleriyle kurulur.

Gibi ile kurulan benzetmeler

• Karınca gibi dolaşıyorsun ortalıkta.
• Her sabah aynı işleri robot gibi yapıyoruz.
• Yastık pamuk gibi yumuşacıktı.
• Deniz çarşaf gibi dümdüzdü.

Benzeyen ve benzetilen nasıl bulunur?

“Pamuk gibi yumuşak yastık” örneğinde benzeyen yastık, benzetilen (kendisine benzetilen) ise pamuktur. Benzetme yönü yumuşaklık, benzetme edatı ise “gibi”dir.

Benzetme cümlesi örnekleri

• Sesi bülbül gibi güzeldi.
• Bu çocuk tilki kadar kurnaz.
• Sanki bir melek gibi gülümsüyordu.

Örneklendirme Cümlesi Nasıl Bulunur?

Soru çözerken şu sırayı izle:

• 1. Ana düşünceyi belirle: Cümlede anlatılmak istenen genel yargı nedir?
• 2. Destekleyen örnekleri ara: Bu yargıyı somutlaştıran isimler, durumlar sıralanıyor mu?
• 3. İpucu ifadelere bak: “Örneğin, mesela, şöyle ki” varsa işin kolay; yoksa bile somut örnek sıralanıyorsa cümle örneklendirmedir.
  

Örneklerle Örneklendirme ve Benzetme Soruları

Hangisi örneklendirme cümlesidir?

“Bazı kuşlar göç eder; mesela leylekler her yıl güneye gider.”  →  Genel yargı + “mesela” + somut örnek = örneklendirme.

Hangisi benzetme cümlesidir?

“Bebeğin elleri pamuk gibi yumuşaktı.”  →  El, pamuğa benzetilmiş = benzetme.

İkisini ayırma soruları

“Şehirler kalabalıklaşıyor; örneğin İstanbul'un nüfusu sürekli artıyor.” ile “İstanbul karınca yuvası gibi kaynıyor.” cümlelerini karşılaştır: İlkinde örnek verilmiş (örneklendirme), ikincisinde şehir karınca yuvasına benzetilmiş (benzetme).

Mini Test (5 Soru + Kısa Çözümleri)

1) Örneklendirme nedir?

Çözüm: Bir düşünceyi daha açık ve anlaşılır kılmak için örnek verilmesidir.

2) “Bazı çiçekler kışın açar; mesela kardelen.” cümlesinde örneklendirmeyi sağlayan yapı nedir?

Çözüm: “Mesela” ifadesi ve “kardelen” örneği; genel yargı somut örnekle desteklenmiştir.

3) “Gökyüzü sanki bir tablo gibiydi.” cümlesi örneklendirme midir?

Çözüm: Hayır. “Sanki... gibi” yapısıyla gökyüzü tabloya benzetilmiştir; bu bir benzetme cümlesidir.

4) “Birçok ilimizde festival düzenlenir: Adana, Antalya, İzmir...” cümlesinde bağlayıcı ifade yoktur. Bu cümle örneklendirme midir?

Çözüm: Evet. Bağlayıcı ifade olmasa da genel yargı somut örneklerle desteklendiği için örneklendirmedir.

5) “Kar, pamuk gibi beyazdı.” ile “Beyaz renkli doğa olayları vardır; örneğin kar.” cümlelerinden hangisi örneklendirmedir?

Çözüm: İkinci cümle örneklendirmedir; ilk cümlede kar pamuğa benzetildiği için benzetme vardır.