Osmanlı Yükselme Dönemi Padişahları: Sırasıyla, Tarihleri ve Önemli Olayları

Osmanlı yükselme dönemi padişahları toplam 5 tanedir ve sırasıyla Fatih Sultan Mehmed, II. Bayezid, Yavuz Sultan Selim, Kanuni Sultan Süleyman ve II. Selim'dir. Bu dönem, 1453'te İstanbul'un Fethi ile başlar ve 1579'da Sokullu Mehmed Paşa'nın ölümüyle sona erer. Yükselme döneminin son padişahı II. Selim'dir (1566–1574).

Osmanlı Yükselme Dönemi Padişahları Kaç Tane? (Sırasıyla Liste)

Yükselme dönemi padişahları sırasıyla ve saltanat yıllarıyla birlikte şöyledir:

Ezber kodu: Fa-Ba-Ya-Ka-Se (Fatih – Bayezid – Yavuz – Kanuni – Selim). Bu beşliyi bu sırayla öğrendiğinde TYT'deki sıralama sorularını saniyeler içinde çözersin.

Yükselme Dönemi Ne Zaman Başladı ve Bitti?

Yükselme dönemi, Osmanlı Devleti'nin siyasi, askeri ve ekonomik olarak en güçlü olduğu 126 yıllık süreçtir (1453–1579). MEB tarih müfredatındaki dönem tasnifi bu sınırlara göre yapılır ve TYT tarih sorularında dönem sınırları bu esasa göre sorulur.

Dönemin Başlangıcı: İstanbul'un Fethi (1453)

29 Mayıs 1453'te Fatih Sultan Mehmed'in İstanbul'u fethetmesi hem Osmanlı hem dünya tarihinde çağ değiştiren olaydır: Orta Çağ kapanmış, Yeni Çağ başlamıştır. Fetih aynı zamanda kuruluş dönemini bitirip yükselme dönemini başlatan sınır olaydır. Bu yüzden "İstanbul'un Fethi kuruluşta mı, yükselmede mi?" sorusunun cevabı nettir: Fetih, yükselme dönemini başlatır.

Dönemin Bitişi: Sokullu Mehmed Paşa'nın Ölümü (1579)

Dikkat: Yükselme dönemi bir padişahın ölümüyle değil, bir sadrazamın ölümüyle biter. II. Selim 1574'te vefat etmiş olsa da, devlet yönetiminde büyük ağırlığı olan Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa 1579'a kadar görevde kalmıştır. Sokullu'nun ölümü, tarihçiler ve MEB müfredatı tarafından yükselme döneminin bitişi kabul edilir. TYT'nin en sevdiği tuzaklardan biri budur.

Fatih Sultan Mehmed Dönemi (1451–1481)

İstanbul'un Fethi ve Önemli Olayları

II. Mehmed, 1453'te İstanbul'u fethederek "Fatih" unvanını aldı ve İstanbul'u başkent yaptı. Fetihle birlikte Bizans İmparatorluğu tarihe karıştı, İpek Yolu'nun önemli bir güzergâhı denetim altına alındı ve Osmanlı, dünya siyasetinde imparatorluk kimliği kazandı. Fatih ayrıca iki kez tahta çıkan padişahtır: ilk kez 1444–1446 arasında çocuk yaşta, ikinci ve asıl saltanatında ise 1451–1481 arasında hüküm sürmüştür.

Otlukbeli Savaşı, Otranto ve Kanunname

1473 Otlukbeli Savaşı'nda Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan yenilgiye uğratıldı ve Anadolu'da Türk siyasi birliğinin önündeki en büyük engel kalktı. 1480'de İtalya'daki Otranto'nun fethi, Osmanlı'nın Batı'ya uzanan gücünü gösterdi (Fatih'in ölümüyle burada kalıcı olunamadı). Fatih'in hazırlattığı Kanunname-i Âli Osman ise Osmanlı'nın ilk yazılı kanunnamesi olarak devlet teşkilatını sistemleştirdi — TYT'de "ilk yazılı kanunname hangi padişaha aittir?" sorusunun cevabıdır.

II. Bayezid Dönemi (1481–1512)

Cem Sultan Olayı ve Şahkulu İsyanı

II. Bayezid'in saltanatı, kardeşi Cem Sultan ile taht mücadelesiyle başladı. Cem'in önce Rodos şövalyelerine, sonra Papalığa sığınması, bir iç meseleyi dış politika sorununa dönüştürdü; Osmanlı bu süreçte Batı'ya karşı temkinli bir politika izlemek zorunda kaldı. Dönemin sonunda Safevi propagandasının etkisiyle Anadolu'da çıkan Şahkulu İsyanı (1511), devletin doğudaki Şii tehdidini görmesini sağladı ve Yavuz dönemindeki doğu seferlerinin zeminini hazırladı. II. Bayezid, oğlu Selim'in baskısıyla tahttan çekilen padişahtır.

Yavuz Sultan Selim Dönemi (1512–1520)

Çaldıran, Mercidabık, Ridaniye ve Halifeliğin Gelişi

Yavuz'un 8 yıllık kısa ama yoğun saltanatı doğu seferleriyle özdeşleşmiştir. 1514 Çaldıran Savaşı'nda Safevi hükümdarı Şah İsmail yenildi ve Doğu Anadolu güvence altına alındı; 1515 Turnadağ Savaşı'yla Dulkadiroğlu Beyliği'ne son verilerek Anadolu Türk birliği kesin olarak sağlandı. Ardından Memlükler üzerine yürüyen Yavuz, 1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye savaşlarıyla Suriye ve Mısır'ı Osmanlı topraklarına kattı. Ridaniye'nin en kritik sonucu: Halifelik Osmanlı hanedanına geçti, kutsal emanetler İstanbul'a getirildi ve Baharat Yolu Osmanlı denetimine girdi. "Halifeliği kim getirdi?" sorusunun cevabı Fatih değil, Yavuz'dur (1517).

Kanuni Sultan Süleyman Dönemi (1520–1566)

Fetihler, Kanunlar ve Kaptan-ı Deryalar

Kanuni, 46 yıllık saltanatıyla Osmanlı tarihinin en uzun süre tahtta kalan padişahıdır ve dönemi imparatorluğun zirvesi kabul edilir. 1521'de Belgrad, 1522'de Rodos fethedildi. 1526 Mohaç Meydan Savaşı'nda Macar ordusu yaklaşık iki saatte yenilerek Macaristan Osmanlı himayesine alındı; 1529'da I. Viyana Kuşatması yapıldı. Denizlerde Barbaros Hayreddin Paşa, 1538 Preveze Deniz Savaşı'nda Haçlı donanmasını yenerek Akdeniz'de üstünlüğü Osmanlı'ya kazandırdı. Kanuni ayrıca Fransa'ya verilen kapitülasyonlarla (1535) Avrupa siyasetinde denge politikası izledi ve hazırlattığı kanunlarla "Kanuni" unvanını aldı. 1566'da Zigetvar Seferi sırasında vefat etti.

II. Selim Dönemi (1566–1574) — Yükselme Döneminin Son Padişahı

İnebahtı ve Kıbrıs'ın Fethi

II. Selim, yükselme döneminin son padişahıdır ve sefere çıkmayan ilk Osmanlı padişahı olarak bilinir; devlet işlerinde Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa etkin rol oynamıştır. 1571'de Kıbrıs Venedik'ten alınarak Doğu Akdeniz ticaret güvenliği sağlandı. Aynı yıl İnebahtı'da Osmanlı donanması Haçlı donanmasına yenildi; ancak Sokullu'nun "donanmanın yeniden inşası" kararlılığıyla kısa sürede yeni ve güçlü bir donanma kuruldu. II. Selim 1574'te vefat etti; dönem ise 1579'da Sokullu'nun ölümüne kadar sürdü.

Kuruluş ve Yükselme Dönemi Padişahları Nasıl Ayırt Edilir? (Sık Karıştırılanlar)

Kuruluş dönemi 1299–1453 arasını kapsar ve Osman Bey ile başlar; yükselme dönemi ise 1453–1579 arasıdır. Sınır olay İstanbul'un Fethi'dir: II. Mehmed fetihten önceki saltanat yıllarıyla kuruluşun son, fetihle birlikte yükselmenin ilk padişahı sayılır. TYT'de en çok karıştırılan noktalar:

• Yavuz mu daha uzun tahtta kaldı, Kanuni mi? Kanuni (46 yıl); Yavuz yalnızca 8 yıl tahtta kalmıştır.
• İstanbul'un Fethi kuruluşta mı, yükselmede mi? Sınırı belirler — yükselme dönemini başlatır.
• Halifeliği kim getirdi: Yavuz mu, Fatih mi? Yavuz Sultan Selim, 1517 Ridaniye sonrası.
• Dönemi hangi olay bitirir? II. Selim'in ölümü (1574) değil; Sokullu Mehmed Paşa'nın ölümü (1579).
• İki kez tahta çıkan padişah kim? Yükselme döneminde Fatih Sultan Mehmed (1444–1446 ve 1451–1481); kuruluş döneminde ise babası II. Murad.

Özgün Karşılaştırma Tablosu ve Ezber Tekniği

TYT tarihte olaylar tek başına değil, sonuçlarıyla sorulur. Bu yüzden düz liste yerine sebep → olay → sonuç zinciriyle çalış:

Ezber tekniği: Sıralama için Fa-Ba-Ya-Ka-Se kodunu kullan. Mantık zinciri de kur: Fatih fethetti (İstanbul) → Bayezid korudu (Cem sorunuyla uğraştı) → Yavuz doğuya döndü (Halifelik) → Kanuni zirveye taşıdı (46 yıl) → Selim'le devir kapandı (Sokullu 1579).

TYT'de Çıkmış Tarzı Çözümlü Örnek

Mini Test — Kendini Dene (5 Soru)

1. Osmanlı yükselme dönemi hangi olayla başlar? — A) Otlukbeli B) İstanbul'un Fethi C) Mohaç D) Çaldıran
2. Halifelik hangi padişah döneminde Osmanlı'ya geçmiştir? — A) Fatih B) Kanuni C) Yavuz Sultan Selim D) II. Selim
3. Yükselme döneminin son padişahı kimdir? — A) Kanuni B) II. Selim C) III. Murad D) II. Bayezid
4. Yükselme dönemi hangi olayla sona erer? — A) II. Selim'in ölümü B) İnebahtı yenilgisi C) Sokullu Mehmed Paşa'nın ölümü D) Kanuni'nin ölümü
5. En uzun süre tahtta kalan yükselme dönemi padişahı kimdir? — A) Fatih B) Kanuni Sultan Süleyman C) Yavuz D) II. Bayezid

Cevap Anahtarı