E) Doğu - batı etkileşimini 8. Tarih biliminde olayların bugünün değer yargılarıyla incelenmesi objektifliği engellediği halde insanlar genellikle tarihi şimdiki zamanın bakış açısı ve değer

Adım 1: Soruyu dikkatle okuyalım — metinde "tarihi bugünün değer yargılarıyla incelemek"ten söz ediliyor; yani insanların kendi dönemlerinin politik, dinsel veya ideolojik bakış açılarıyla geçmişi yorumladıkları söyleniyor. Bu durum "presentizm" (şimdiki zamanın bakış açısıyla tarih yazma) olarak adlandırılabilir ve hangi alanların bakış açısını etkilediğini soruyoruz. Adım 2: Verilen üç maddeyi anlamak: - I. politik — siyasal görüş ve çıkış noktaları, - II. din — inançlar ve dinsel değerler, - III. ideoloji — genel dünya görüşü ve sistematik fikirler. Hepsi kişinin değer yargılarını ve bakış açısını şekillendirir; şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim. A şıkkı: Yalnız I — Bu, sadece politik bakış açısının belirleyici olduğunu söyler. Doğru değil; politik etken önemli ama metinde "insanlar genellikle ... değer yargılarıyla yorumlamaktan kendilerini alamamaktadır" ifadesi daha geniş bir etkiyi işaret eder. Yani A şıkkı yanlış. B şıkkı: Yalnız II — Sadece dinin belirleyici olduğunu iddia eder. Din elbette güçlü bir etkendir ama yine metin anlattığı kapsam daha geniş; sadece dini koymak eksik olur. B şıkkı yanlış. C şıkkı: I ve II — Politik ve din etkilerini beraber alıyor; bu doğru ama ideolojiyi dışlıyor. İdeoloji de (örneğin milliyetçilik, liberalizm, sosyalizm vb.) kişilerin tarih yorumunu ciddi biçimde etkiler. Bu nedenle C eksik, yanlış. D şıkkı: II ve III — Din ve ideoloji etkilerini kabul ediyor ama politikayı dışarıda bırakıyor. Politik görüşler de tarih yorumunda belirleyicidir (örneğin devlet çıkarları, ulusal politikalar). Dolayısıyla D de eksik, yanlış. E şıkkı: I, II ve III — Politik, din ve ideolojiyi hepsi birden alıyor; metinde söylenen "bugünün değer yargılarıyla" ifadesi bu üç alanın da bakış açısını şekillendirebileceğini işaret eder. Bu yüzden E doğru. Sonuç: Doğru cevap:
E) I, II ve III Ek Bilgi: Tarihi yorumlarken "presentizm" tuzağından kaçınmak için olayları kendi çağının koşulları, değerleri ve kaynakları bağlamında değerlendirmek faydalıdır; böylece daha objektif ve açıklayıcı yorumlar ortaya çıkar.