Türkçe dersinde fiilimsiler anlatılırken öğrencilerin en çok takıldığı konu zarf fiildir. Ekini görüyorsun, ama fiilimsi mi, kalıcı isim mi, sıfat-fiil mi — tam emin olamıyorsun. Bu yazıda zarf fiilin ne olduğunu, eklerini, nasıl bulunacağını ve diğer fiilimsilerden nasıl ayrılacağını adım adım açıklıyoruz.

Zarf Fiil Nedir?

Zarf fiil, bir fiilin özel ekler alarak cümlede zarf göreviyle kullanılmasıyla oluşan fiilimsi türüdür. Fiilden türer ama özne almaz, kişi eki almaz ve asıl yüklem gibi davranmaz; yüklemi tamamlar.

Örneğin "koşarak geldi" cümlesinde koş- fiil kökü, -arak eki alarak cümlede nasıl? sorusunu yanıtlayan bir zarf görevi üstlenir. "Gelmek" yüklemi zarf fiil olmadan da cümle kurar; zarf fiil onu tamamlar.

📌 Bilgi Notu: Zarf fiil, dilbilgisi kaynaklarında ulaç ve bağ-fiil adlarıyla da geçer. TYT ve LGS sınavlarında zarf fiil terimi kullanılır.

Zarf Fiilin Özellikleri Nelerdir?

• Fiil kökünden veya fiil gövdesinden türer.
• Cümlede zarf görevi yapar; yüklemi zaman, tarz, neden, durum gibi yönlerden tamamlar.
• Kişi eki almaz. (Ben koşarak geldim → "koşarak" kişi eki almıyor)
• İsim-fiil ve sıfat-fiilden farklı olarak ad ya da sıfat görevi yapmaz, yalnızca zarf görevi yapar.
• Cümleden çıkarıldığında anlam bütünlüğü bozulabilir ama yüklem çalışmaya devam eder.

Zarf Fiil Ekleri Nelerdir?

Türkçede zarf fiil ekleri belirlidir. Zarf fiil ekleri nelerdir sorusuna en kapsamlı yanıtı aşağıdaki tablo veriyor:

En Yaygın Zarf Fiil Ekleri

Ekler Nasıl Akılda Tutulur?

Bu kadar eki tek seferde ezberlemek güç olabilir. Ekleri anlamlı gruplar hâlinde öğrenmek daha kalıcı sonuç verir. Bir sonraki bölümde bu amaçla kullanılan kodlama yöntemini bulabilirsin.

Zarf Fiil Kodlaması

Zarf fiil kodlaması, öğrencilerin ekleri hızlıca hatırlaması için kullanılan pratik bir yöntemdir. Zarf fiil kodlama tekniğinde her ekin baş harfi veya belirgin sesi bir araya getirilir.

En yaygın kodlama şudur:

🔑 KA – IN – MA – IP – EREK – DIKÇA – MAKSIZIN – CASINA – KEN

-alı/-eli → AL | -ınca/-ince → IN | -madan/-meden → MA | -ıp/-ip → IP | -arak/-erek → EREK | -dıkça/-dikçe → DIKÇA | -maksızın/-meksizin → MAKSIZIN | -casına/-cesine → CASINA | -ken → KEN

Unutma: Kodlama yalnızca ekleri hatırlamak için bir araçtır. Asıl önemli olan, kelimenin cümledeki görevini doğru analiz edebilmektir.

Zarf Fiil Nasıl Bulunur?

Bir kelimenin zarf fiil olup olmadığını anlamak için dört adımlı kontrol yapabilirsin:

Adım 1 – Fiilimsi Eki Var mı?

Önce kelimenin zarf fiil eklerinden birini taşıyıp taşımadığına bak. -arak, -ken, -ınca, -madan gibi bir ek görmüyorsan zarf fiil değildir.

Adım 2 – Kelime Fiilden mi Türemiş?

Kelimenin kökü bir fiil olmalıdır. "Koşarak" → kök: koş- (fiil). Kök isim veya sıfatsa zarf fiil olamaz.

Adım 3 – Cümlede Hangi Soruya Cevap Veriyor?

Zarf fiil şu sorulardan birine yanıt verir:

• Nasıl? → ağlayarak anlattı
• Ne zaman? → gelince haber ver
• Niçin? → yorulduğundan uyudu
• Hangi durumda? → bakmadan geçti

Adım 4 – Yükleme Bağlanıyor mu?

Zarf fiil, yüklemi durumu, zamanı ya da nedeni bakımından tamamlar. Yüklemle anlam bütünlüğü içinde değerlendirmek gerekir.

Zarf Fiil ile Diğer Fiilimsiler Arasındaki Fark

Fiilimsiler üç gruba ayrılır: isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf fiil. Bu üçünü karıştırmamak için aşağıdaki tabloya bakabilirsin:

Zarf Fiil – İsim-Fiil Farkı

İsim-fiil (-ma/-me, -iş, -mak/-mek ekleriyle yapılır) cümlede özne veya nesne gibi ad görevi yapar. "Koşmak sağlıklıdır" → koşmak isim göreviyle yüklemin öznesidir. Zarf fiil ise ad değil, zarftır.

Zarf Fiil – Sıfat-Fiil Farkı

Sıfat-fiil (-an/-en, -dık/-dik, -acak/-ecek gibi eklerle yapılır) bir ismi niteler. "Koşan çocuk" → koşan kelimesi çocuğu niteleyen sıfattır. Zarf fiil ise bir ismi değil, yüklemi tamamlar.

"Diye" Zarf Fiil mi?

"Diye zarf fiil mi?" ve "diye fiilimsi mi?" soruları sınavlarda sıkça çıkar. Doğru yanıt şudur: "diye" her zaman zarf fiil değildir; kullanımına göre değerlendirmek gerekir.

De- fiilinin zarf fiil biçimi olan "diye", bazı cümlelerde fiilimsi işlevi görür: "Seni arayacak diye bekledi" → burada diye, niçin sorusuna yanıt verir ve zarf fiil işlevi taşır.

Ancak "diye" başka görevlerde de kullanılabilir. "İstersen yap diye söyledim" cümlesinde diye, doğrudan fiilimsi değil bağlaç işleviyle kullanılmıştır.

⚠️ Önemli Uyarı: "Diye her zaman zarf fiildir" veya "diye hiçbir zaman fiilimsi değildir" gibi kesin kurallar yanlıştır. Cümleye bak, soruyu sor, sonra karar ver.

Zarf Fiil Örnekleri

Her örnek, tek bir eki veya kullanımı öğretmek için seçilmiştir:

• ağlayarak konuştu → Nasıl konuştu? (-arak eki, tarz bildiriyor)
• gelince haber ver → Ne zaman haber verilecek? (-ınca eki, zaman bildiriyor)
• bakmadan geçti → Nasıl geçti? (-madan eki, olumsuz tarz/durum bildiriyor)
• koşup sarıldı → Önce ne yaptı? (-ıp eki, sıralı eylem bildiriyor)
• çalıştıkça gelişti → Ne kadar çalışırsa? (-dıkça eki, artan koşul bildiriyor)
• sormaksızın girdi → Nasıl girdi? (-maksızın eki, yapmaksızın anlamı)
• ağlarcasına baktı → Nasıl baktı? (-casına eki, benzetme bildiriyor)

Sık Yapılan Hatalar

Her Ekli Kelimeyi Zarf Fiil Sanmak

Zarf fiil eki gibi görünen bazı kelimeler kalıcı isim hâline gelmiştir. Örneğin "çakmak", -mak eki almış olsa da artık isimdir (ateş yakma aleti). Eki görmek yetmez, görevi de kontrol et.

Kalıcı İsim Olmuş Sözcükleri Karıştırmak

"Dolma", "kavurma", "yazma" gibi kelimeler -ma ekini taşır ama fiilimsi değildir; kalıcı isim olmuşlardır. Sözlükte bağımsız anlam kazanan bu kelimeler fiilimsi sayılmaz.

Sadece Eke Bakıp Görevi Kontrol Etmemek

Temel hata budur. Ek, zarf fiil için gereklidir ama yeterli değildir. Cümledeki görevi mutlaka test et: nasıl, ne zaman, niçin, hangi durumda sorularından birine yanıt veriyor mu?

"Diye"yi Her Cümlede Aynı Sanmak

Yukarıda açıkladığımız gibi diye, bağlam değişince farklı görevler üstlenir. Mutlak kural koymak yerine cümleyi analiz et.

Zarf Fiili Sıfat-Fiil veya İsim-Fiille Karıştırmak

Karışıklığın temel sebebi, üçünün de fiilden türemesidir. Çözüm basit: hangi soruya yanıt verdiğini sor. Nasıl/ne zaman/niçin → zarf fiil. Hangi/nasıl (isim niteleniyor) → sıfat-fiil. Ne (özne/nesne) → isim-fiil.

Örneklerle Zarf Fiil Bulma

Basitten zora doğru cümleler üzerinde uygulama yapalım:

• "Gülerek selamladı" → güle- (fiil) + -rek = zarf fiil. Nasıl selamladı? → Gülerek.
• "Eve girince uyudu" → gir- (fiil) + -ince = zarf fiil. Ne zaman uyudu? → Girince.
• "Sormadan aldı" → sor- (fiil) + -madan = zarf fiil. Nasıl aldı? → Sormadan.
• "Okudukça anladı" → oku- (fiil) + -dukça = zarf fiil. Ne kadar okursa? → Okudukça.
• "Ağlarcasına yalvardı" → ağla- (fiil) + -rcasına = zarf fiil. Nasıl yalvardı? → Ağlarcasına.

Mini Test (5 Soru + Kısa Çözümleri)

Soru 1: "Koşarak geldi" cümlesinde altı çizili kelime hangi soruya yanıt vermektedir? ✓ Cevap: Nasıl? sorusuna → Zarf fiildir (-arak eki, tarz bildiriyor).

Soru 2: Aşağıdakilerden hangisi zarf fiil eki değildir? A) -arak B) -mak C) -ınca D) -madan ✓ Cevap: B) -mak → İsim-fiil ekidir, zarf fiil eki değildir.

Soru 3: "Gülümseyerek baktı" cümlesinde zarf fiili bulunuz. ✓ Cevap:Gülümseyerek → gülümse- (fiil) + -erek eki → Nasıl baktı? sorusuna yanıt veriyor → Zarf fiil.

Soru 4: "Koşmak yorucu" cümlesindeki fiilimsi türü nedir? ✓ Cevap:Koşmak → -mak eki almış, cümlede özne görevi yapıyor → İsim-fiil (zarf fiil değil).

Soru 5: "Seni göreceğim diye erken kalktım" cümlesinde "diye" fiilimsi midir? ✓ Cevap: Evet. "Diye" burada niçin sorusuna yanıt veriyor → Zarf fiil işleviyle kullanılmış.

PDF DERS NOTU İNDİR 

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Zarf fiil nedir? Fiilden özel ekler (-arak, -ken, -ınca vb.) alarak cümlede zarf görevi üstlenen fiilimsi türüdür.

Zarf fiil ekleri nelerdir? Başlıca ekler: -arak/-erek, -ıp/-ip, -ınca/-ince, -ken, -alı/-eli, -madan/-meden, -dıkça/-dikçe, -maksızın/-meksizin, -casına/-cesine.

Zarf fiil nasıl bulunur? Eki kontrol et → Kökün fiil olup olmadığına bak → Nasıl/ne zaman/niçin/hangi durumda sorularından birine yanıt verip vermediğini test et.

Zarf fiil kodlaması nedir? Ekleri hatırlamak için baş harflerden veya belirgin seslerden oluşturulan kısa kod dizisidir. Kodlama ekleri hatırlatır ama cümle analizinin yerini tutmaz.

Zarf fiil ile sıfat-fiil farkı nedir? Sıfat-fiil bir ismi niteler (hangi?), zarf fiil ise yüklemi tamamlar (nasıl/ne zaman/niçin?).

"Diye" zarf fiil mi? Her zaman değil. Cümleye göre değişir. Niçin sorusuna yanıt verdiğinde zarf fiil işlevi taşır; bağlaç olarak kullanıldığında fiilimsi değildir.